۲۳ ذیالقعده؛ روز زیارتی امام رضا(ع)؛/ چرا امام هشتم جلوهگاه کرامت الهی است؟
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، ۲۳ ذیالقعده، سالروز شهادت حضرت علی بن موسی الرضا (ع) بنا بر روایتی تاریخی است از این رو مفهوم «سَجیَّتُکُمُ الْکَرَم» و دلایل اطلاق این لقب به امام هشتم را مورد بررسی قرار میدهیم.
تاریخ شهادت؛ تأکید بر روز زیارتی
بنا بر مستندات تاریخی، دیدگاه مشهور و رایج نزد بسیاری از عالمان شیعه، روز شهادت امام رضا (ع) را آخرین روز ماه صفر سال ۲۰۳ هجری قمری میداند. با این حال، منابع معتبر تاریخی مانند «مسار الشیعه» نوشته شیخ مفید، تاریخ شهادت آن حضرت را ۲۳ ذیالقعده سال ۲۰۳ هجری قمری ذکر کردهاند. به همین جهت است که از دیرباز بر زیارت امام رضا (ع) در این روز تأکید فراوانی شده و ۲۳ ذیالقعده به عنوان «روز زیارتی مخصوص» امام هشتم (ع) شناخته میشود.
اهمیت این روز تا جایی است که به باور برخی صاحب نظران، انتخاب آن به عنوان روز زیارتی، پاسخی به جریان «واقفیه» بود. گروهی که اعتقاد داشتند امامت با شهادت امام موسی کاظم (ع) پایان یافته است و وجود امام هشتمی را انکار میکردند. تعیین این روز برای تجلیل از مقام امام رضا (ع) تلاشی برای حفظ و تثبیت جایگاه ایشان در اندیشه شیعی بوده است.
ریشه «سَجیَّتُکُمُ الْکَرَم» در زیارت جامعه کبیره
اما راز آن لقب آشنا که در مدایح و اشعار عاشقانه زائران طنینانداز است، در کجاست؟ عبارت «سَجیَّتُکُمُ الْکَرَم» برگرفته از فرازهایی از زیارت پرمغز و پرمعنای «جامعه کبیره» است؛ یادگار ارزشمندی که توسط امام هادی (ع) به شیعیان هدیه شده است. در بخشی از این زیارت شریف، پس از برشمردن فضایل اهل بیت (ع)، این جمله کلیدی به عنوان یکی از اساسیترین ویژگیهای اخلاقی ایشان معرفی میشود.
«سَجیَّتُکُمُ» به معنای خوی، روش، سرشت و طبیعت ریشهدار و همیشگی است؛ بنابراین «سَجیَّتُکُمُ الْکَرَمُ» یعنی «خوی و سرشت شما (ائمه معصومین) کَرَم و بزرگواری است». این عبارت همراستا با فراز دیگری به نام «عَادَتُکُمُ الْإِحْسَانُ» (عادت و رسم شما نیکی و احسان کردن است) قرار میگیرد و هر دو، توصیفهایی از روحیات بینظیر و ذاتی ائمه (ع) هستند.
نظر کارشناسان: چرا این صفت برازنده امام رضا (ع) است؟
دلیل آن که این لقب امروزه به طور خاص برازنده و ملازم با نام حضرت رضا (ع) شده است، در سیره عملی و روایات متعدد از ایشان نهفته است:
۱. کرامت ذاتی و نه اکتسابی
حجت الاسلام و المسلمین علی حسینی، استاد حوزه و پژوهشگر سیره اهل بیت (ع)، در گفتوگو با خبرگزاری ما تصریح کرد: ««سجیتکم الکرم» یعنی کرم و بزرگواری نه یک صفت اکتسابی که آدابی است که در ذات ائمه (ع) نهادینه شده است. این جمله به ما میگوید کار اهل بیت (ع) اکرام بندگان است، چه با روزی رساندن و چه با عطوفت و مهربانی».
۲. القاب و روایات شخصی امام رضا (ع)
امام رضا (ع) در زیارتنامههای متعدد با صفت «رئوف» (مهربان) مورد خطاب قرار میگیرد و از دیرباز با لقب «امام کریمان» در میان مردم شناخته میشده است. از سویی، علامه طباطبایی (ره) در بیانی گهربار میفرمایند: «همه امامان علیهم السلام لطف دارند، اما لطف حضرت رضا علیه السلام محسوس است». این کرامت محسوس و قابل درک برای همگان، سبب شده تا این صفت برازندهتر و ملموستر از دیگر امامان با نام ایشان گره بخورد.
۳. کرامتی به وسعت نگاه یک پدر
از جلوههای بارز «سجیتکم الکرم» در سیره امام رضا (ع)، نگاه پدرانه و کریمانه ایشان به همه مردم بود. نقل شده که حضرت در مناظرههای علمی با دانشمندان ادیان دیگر، همواره با احترام و کرامت رفتار میکرد و نه تنها دشمنان را تحقیر نمینمود، بلکه با اخلاق کریمانه خود آنان را به حقیقت دعوت میفرمود. این سیره، مصداق بارز کرامتی است که ریشه در ذات ایشان داشت.
اگرچه ۲۳ ذیالقعده به عنوان یکی از روزهای سالروز شهادت حضرت ثامن الحجج (ع) شناخته میشود، اما این روز بیش از هر چیز فرصتی برای تجدید بیعت با «سَجیَّتُکُمُ الْکَرَم» است؛ یعنی با خصلت ذاتی کرم و بزرگواری آن حضرت که از اقیانوس بیکران مهربانی خداوند سرچشمه میگیرد.
اعمال روز ۲۳ ذیالقعده؛ فرصتی برای تجدید میثاق با کریم اهل بیت (ع)
روز ۲۳ ذیالقعده افزون بر اینکه بنا بر روایتی سالروز شهادت حضرت ثامن الحجج (ع) است، از دیرباز به عنوان «روز زیارتی مخصوص» آن حضرت شناخته شده و در منابع معتبری همچون کتاب «اقبال الاعمال» سید بن طاووس و «مفاتیح الجنان» مرحوم شیخ عباس قمی بر انجام اعمالی خاص در این روز تأکید فراوان شده است.
غسل زیارت: از مستحبات مؤکد پیش از تشرف به حرم مطهر امام رضا (ع) انجام غسل به نیت زیارت آن حضرت است. همچنین انجام غسل در روز ۲۳ ذیالقعده به طور مطلق دارای فضیلت است.
زیارت امام رضا (ع) از نزدیک یا دور: مهمترین عمل این روز، زیارت مرقد مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) است. سید بن طاووس در کتاب «اقبال» از علمای شیعه نقل کرده که زیارت آن حضرت در این روز چه از نزدیک و چه از دور بسیار مستحب است. زائرانی که توفیق حضور در مشهد مقدس را دارند با حضور در حرم مطهر و کسانی که در شهرهای دیگر هستند با قرائت زیارت از راه دور، ارادت خود را به ساحت آن حضرت تقدیم میدارند.
نماز دو رکعتی زیارت: یکی از اعمال این روز، اقامه نماز دو رکعتی به نیت زیارت حضرت رضا (ع) است. کیفیت نماز بدین گونه است که در هر رکعت پس از سوره حمد، سه مرتبه سوره توحید (قل هو الله احد)، یک مرتبه سوره ناس و یک مرتبه سوره فلق خوانده میشود. پس از پایان نماز، 七十 مرتبه استغفار (أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ) نموده، سپس زیارت نامه حضرت قرائت میگردد.
روزه گرفتن: از اعمال با فضیلت این روز، روزه داری است. مرحوم شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، روز ۲۳ ذیالقعده را یکی از چهار روز ممتاز سال از نظر فضیلت روزه دانسته است.
خواندن زیارت «جامعه کبیره» و «امین الله»: قرائت زیارت شریف جامعه کبیره که از امام هادی (ع) صادر شده و فراز «سَجِیَّتُکُمُ الْکَرَم» در آن به عنوان خصلت ذاتی اهل بیت (ع) معرفی شده، از دیگر اعمال پرثواب این روز است. همچنین زیارت «امین الله» که از زیارتهای معروف و پرمحتوا است در این روز بسیار توصیه میشود.
صلوات خاصه امام رضا (ع): فرستادن صلوات خاصه حضرت ثامن الحجج (ع) از دیگر اعمال مورد تأکید در این روز است. متن صلوات خاصه بدین شرح است:
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى عَلِیِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا الْمُرْتَضَى، وَ الْإِمَامِ التَّقِیِّ النَّقِیِّ، وَ حُجَّتِکَ عَلَى مَنْ فَوْقَ الْأَرْضِ وَ مَنْ تَحْتَ الثَّرَى، الصِّدِّیقِ الشَّهِیدِ، صَلَاةً کَثِیرَةً تَامَّةً زَاکِیَةً مُتَوَاصِلَةً مُتَرَادِفَةً، کَأَفْضَلِ مَا صَلَّیْتَ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَوْلِیَائِکَ»
«خدایا درود فرست بر علی بن موسی الرضا، که پسندیدهای، آن امام پرهیزگار پاک، و حجت تو بر هر که بر روی زمین و هر که در زیر خاک است، آن راستگوی شهید، درودی بسیار و کامل و پاکیزه و پیوسته و پشت سر هم، مانند بهترین درودی که بر یکی از اولیایت فرستادی.»
زائرانی که توفیق حضور در حرم مطهر را مییابند، پیش از ورود به بارگاه ملکوتی، دعای «اذن دخول» را میخوانند تا با ادب و خضوع کامل وارد حریم قدسی شوند. متن این دعا چنین است:
«أَأَدْخُلُ یَا حُجَّةَ اللَّهِ؟ أَأَدْخُلُ یَا حُجَّةَ اللَّهِ؟ أَأَدْخُلُ یَا حُجَّةَ اللَّهِ؟ أَأَدْخُلُ یَا مَلَائِکَةَ اللَّهِ الْمُقَرَّبِینَ؟ أَأَدْخُلُ یَا رُسُلَ اللَّهِ؟ أَأَدْخُلُ یَا مُحَمَّدُ یَا رَسُولَ اللَّهِ؟ أَأَدْخُلُ یَا عَلِیُّ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ؟ أَأَدْخُلُ یَا فَاطِمَةُ یَا سَیِّدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ؟ أَأَدْخُلُ یَا حَسَنُ یَا حُسَیْنُ یَا أَئِمَّةَ الْمُؤْمِنِینَ؟ أَأَدْخُلُ یَا عَلِیُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا؟»
«آیا وارد شومای حجت خدا؟ آیا وارد شومای حجت خدا؟ آیا وارد شومای حجت خدا؟ آیا وارد شومای فرشتگان مقرب خدا؟ آیا وارد شومای فرستادگان خدا؟ آیا وارد شومای محمدای رسول خدا؟ آیا وارد شومای علیای امیر مؤمنان؟ آیا وارد شومای فاطمهای سرور زنان جهانیان؟ آیا وارد شومای حسنای حسینای پیشوایان مؤمنان؟ آیا وارد شومای علی بن موسی الرضا؟»
ذکر گفتن (به ویژه صلوات و ذکر «یا رضا»)، خضوع و تواضع در هنگام تشرف، پاکیزگی ظاهر و باطن، توسل به حضرت برای برآورده شدن حاجات و تجدید عهد و پیمان با سیره و منش آن امام همام از دیگر آداب روحانی این روز شمرده شده است.
آثار و برکات زیارت امام رضا (ع)
در روایات متعددی به فضیلت و ثواب زیارت حضرت ثامن الحجج (ع) اشاره شده است. از جمله از حضرت رسول اکرم (ص) نقل شده که فرمودند: «پاره تن من در سرزمین خراسان به خاک سپرده میشود؛ هر کسی که ناراحتی و غمی در دل دارد و او را زیارت کند، غمش برطرف میشود و هیچ گناهکاری به زیارت او نمیرود مگر اینکه با آمرزش گناهانش باز میگردد.»
همچنین از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «هر کس مرقد مطهر فرزندم علی بن موسی الرضا (ع) را زیارت کند، پاداشی معادل هفتاد حج مقبول به او عطا میشود.»
انتهای پیام/
