کمک‌های اولیه روانشناختی؛ مرهمی بر زخم‌های روانی در دل بحران و جنگ/ چطور در شرایط ناگوار تاب‌آور بمانیم؟

به گزارش خبرگزاری آنا، به مناسبت روز روانشناس و به همت مرکز مشاوره امین و کانون روانشناسی آوان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، وبینار تخصصی «کمک‌های اولیه روانشناختی در شرایط جنگ و بحران» با هدف ارتقای سطح تاب‌آوری اجتماعی در مواجهه با حوادث غیرمترقبه، با تشریح راهکار‌های مواجهه با تروما‌های ناشی از جنگ و حوادث ناگوار به صورت برخط در این واحد دانشگاهی برگزار شد.

مدرس وبینار تخصصی کمک‌های اولیه روانشناختی در این نشست علمی که با استقبال جامعه دانشگاهی و فعالان حوزه سلامت روان همراه بود، به بررسی شیوه‌های نوین حمایت از آسیب‌دیدگان در شرایط حاد و ضرورت آموزش همگانی در این حوزه پرداخت و اظهار کرد: در شرایط بحرانی مانند جنگ یا بلایای طبیعی، همان‌طور که جسم آسیب‌دیده نیاز به پانسمان فوری دارد، روان انسان‌ها نیز نیازمند «کمک‌های اولیه» است تا از بروز اختلالات عمیق‌تر مانند استرس پس از سانحه (PTSD) پیشگیری شود.

سه‌گانه طلایی در مواجهه با بحران؛ نگاه، گوش دادن و پیوند

الناز عابدی در پاسخ به این سوال که پروتکل PFA بر چه اصولی استوار است، گفت: کمک‌های اولیه روانشناختی بر سه محور اصلی تاکید دارد؛ نخست «نگاه و دقت کردن» که شامل بررسی امنیت محیط و شناسایی نیاز‌های فوری فرد است. دومین گام، «گوش دادن فعال» است؛ در این مرحله ما بدون آنکه فرد را مجبور به بازگویی جزئیات دردناک کنیم، به او امنیت می‌دهیم تا هیجاناتش را برون‌ریزی کند. در نهایت، مرحله «ایجاد لینک یا پیوند» است که در آن فرد آسیب‌دیده را به شبکه‌های حمایتی و منابع کمک‌رسان متصل می‌کنیم.

این مدرس دانشگاه با تأکید بر پرهیز از قضاوت در برخورد با آسیب‌دیدگان افزود: بسیاری از واکنش‌هایی که افراد در دل بحران نشان می‌دهند، مانند خشم، ترس شدید یا احساس ناامنی، در واقع واکنش‌های «طبیعی» به یک موقعیت «غیرطبیعی» است. اقدام در گام اول، اعتباربخشی به این احساسات و ایجاد فضای آرام برای تثبیت وضعیت روانی فرد است.

علائم هشداردهنده؛ چه زمانی مداخله جدی لازم است؟

وی به تشریح مرز میان واکنش‌های گذرا و علائم خطر پرداخت و خاطرنشان کرد: اگرچه برخی واکنش‌ها در ابتدای بحران طبیعی هستند، اما علائمی، چون بی‌قراری شدید، افت تمرکز مداوم، خواب‌پریشی، انزوای مطلق، افکار ناامیدکننده یا رفتار‌های تکانشی و خطرناک، نشانه‌هایی هستند که نباید از کنار آنها به سادگی گذشت. این افراد، به‌ویژه کسانی که شاهد مرگ خشونت‌آمیز بوده‌اند یا عزیزان خود را از دست داده‌اند، در اولویت دریافت حمایت‌های تخصصی قرار دارند.

تکنیک «اتصال به زمین»؛ راهکاری برای مهار آشفتگی

مدرس وبینار تخصصی کمک‌های اولیه روانشناختی در بخش دیگری از این وبینار به جنبه‌های کاربردی مدیریت بحران اشاره کرد و گفت: یکی از تکنیک‌های موثر در لحظات اوج بحران، تکنیک «گراندینگ» یا اتصال به زمین است. این روش به فرد کمک می‌کند تا از تونل وحشت خاطرات و افکار آشفته خارج شده و دوباره به واقعیتِ «اینجا و اکنون» متصل شود. ایجاد حس امنیت محیطی و اولویت‌بندی نیاز‌های جسمی و عاطفی، نخستین سد دفاعی در برابر فروپاشی روانی جامعه است.

عابدی خاطرنشان کرد: هدف غایی ما این است که به خانواده‌ها و جوامع آسیب‌دیده کمک کنیم تا کنترل زندگی خود را دوباره به دست بگیرند. سواد سلامت روان به ما می‌آموزد که چگونه در عین تجربه غم و اندوه، به منابع قدرتمند درونی خود متصل شویم و باور کنیم که می‌توانیم به خود و دیگران برای بازگشت به زندگی عادی کمک کنیم.