پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی سهم دلار در مبادلات جهانی/ آغاز تنوع ارزی و فرصتآفرینی با مدیریت ایران در تنگه هرمز
به گزارش خبرگزاری آنا، نظم مالی حاکم بر جهان که از پایان جنگ جهانی دوم با پیوند خوردن به «هژمونی دلار» تثبیت شده بود، امروز تحت تأثیر گسلهای ژئوپلیتیکی و تغییر آرایش قدرتهای بزرگ، در آستانه یک گذار تاریخی قرار گرفته است. استفاده ابزاری ایالات متحده از ساختارهای پولی و بانکی بهعنوان «سلاح مالی» ضد رقبای سیاسی، محرکی شده است تا اقتصادهای نوظهور و بلوکهای قدرت نظیر «بریکس»، با شتابی دوچندان به سمت مدلهای «تنوعبخشی ارزی» و ایجاد نظامات پرداخت موازی حرکت کنند.
در این میان، جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت ممتاز جغرافیایی، اشراف بر گلوگاههای راهبردی انرژی همچون تنگه هرمز و ایفای نقش محوری در کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب و شرق-غرب، در کانون این تحولات ساختاری قرار دارد. اما سوال اساسی اینجاست که آیا تهران میتواند از این «پنجره فرصت» برای بیاثر کردن تحریمها و ارتقای جایگاه خود در نظم نوین اقتصادی بهره بگیرد؟
در همین راستا، تحلیلگر مسائل بینالملل، به کالبدشکافی ابعاد تضعیف تدریجی انحصار دلار و فرصتهای راهبردی پیشروی ایران پرداخته است و با نگاهی واقعگرایانه معتقد است اگرچه دلار هنوز سهم عمده ذخایر ارزی جهان را در اختیار دارد، اما فرآیند «دلارزدایی» از یک آرمان سیاسی به یک ضرورت اقتصادی بدل شده و ایران میتواند با اصلاح ساختارهای داخلی و اتخاذ دیپلماسی اقتصادی هوشمند، به یکی از بازیگران تأثیرگذار در نظام مالی چندقطبی آینده بدل شود.
احسان موحدیان، کارشناس حوزه اقتصاد بینالملل، در گفتگو با خبرنگار اقتصادی آنا با اشاره به تحولات اخیر در نظام مالی جهانی و تأثیر تغییرات ژئوپلیتیکی بر مناسبات اقتصادی کشورها گفت: واقعیت این است که دلار همچنان مهمترین ارز در نظام مالی بینالمللی محسوب میشود و سهمی بیش از ۵۰ تا ۶۰ درصد از ذخایر ارزی جهان و بخش قابل توجهی از مبادلات تجاری جهانی را به خود اختصاص داده است.
جمهوری اسلامی ایران به واسطه موقعیت راهبردی خود، از جمله تسلط بر تنگه هرمز و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای مهم انرژی و تجارت، ظرفیت قابل توجهی برای ایفای نقش در تحولات جدید نظام مالی جهانی دارد. در صورت طراحی و اجرای یک راهبرد منسجم برای توسعه مبادلات مبتنی بر ارزهای غیردلاری، ایران میتواند از این روند جهانی برای تقویت جایگاه اقتصادی خود بهره ببرد
وی افزود: بر همین اساس نمیتوان ادعا کرد که دلار در مسیر فروپاشی قرار گرفته یا حذف کامل آن در کوتاهمدت در حال وقوع است، اما در عین حال نشانههای روشنی از کاهش تدریجی انحصار این ارز در نظام مالی بینالمللی مشاهده میشود. آنچه امروز در حال شکلگیری است، حرکت تدریجی نظام مالی جهانی به سمت تنوعبخشی ارزی و کاهش وابستگی مطلق کشورها به دلار است.
موحدیان ادامه داد: در این چارچوب، کشورهایی مانند چین با گسترش استفاده از یوآن در مبادلات تجاری، بهویژه با شرکای آسیایی و آفریقایی، نقش مهمی در این روند ایفا میکنند. همچنین استفاده از ارزهای محلی در توافقات دوجانبه، توسعه سازوکارهای پرداخت مستقل و بهرهگیری از فناوریهای نوین مالی از جمله اقداماتی است که در جهت کاهش وابستگی به دلار در حال پیگیری است.
وی با بیان اینکه این تحولات هنوز به مرحله جایگزینی کامل دلار نرسیده است، اظهار داشت: با این حال مجموعه این روندها نشاندهنده تغییر جهت تدریجی در ساختار نظام مالی جهانی است؛ روندی که در سالهای اخیر با افزایش معاملات نفتی و تجاری میان برخی کشورها بدون استفاده از دلار و همچنین افزایش سهم طلا در ذخایر ارزی کشورها بیش از گذشته نمایان شده است.
این کارشناس اقتصاد بینالملل یکی از عوامل مهم شکلگیری روند دلارزدایی را استفاده گسترده آمریکا از ابزارهای مالی بهعنوان اهرم فشار سیاسی عنوان کرد و گفت: زمانی که دسترسی به دلار، شبکههای پرداخت بینالمللی و سازوکارهایی مانند سوئیفت به ابزار تحریم تبدیل میشود، طبیعی است که کشورها به دنبال ایجاد مسیرهای جایگزین باشند. اقداماتی که پس از جنگ اوکراین از سوی روسیه و همچنین سیاستهای اقتصادی چین دنبال شده نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است.
وی افزود: ایجاد سیستمهای پرداخت جایگزین و گسترش توافقات مبتنی بر ارزهای محلی بهتدریج شبکههای مالی سنتی را با چالشهایی مواجه کرده و در نهایت میتواند به شکلگیری نظام مالی متنوعتر و چندلایه در سطح جهانی منجر شود؛ نظمی که در آن وابستگی کشورها به یک ارز خاص کاهش خواهد یافت.
وی تصریح کرد: استفاده مؤثر از این فرصت نیازمند اصلاح برخی ساختارهای اقتصادی، افزایش شفافیت و مقابله جدی با فساد است تا زمینه برای بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای موجود در حوزه تجارت منطقهای و همکاریهای اقتصادی بینالمللی فراهم شود.
این کارشناس اقتصادی همچنین با اشاره به تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی بر تغییرات نظام مالی جهانی گفت: افزایش رقابت میان قدرتهای بزرگ، تشدید تنشهای منطقهای و کاهش اعتماد برخی کشورها به ساختارهای مالی تحت سلطه آمریکا، موجب شده است کشورها به سمت تنوعبخشی در ذخایر ارزی خود حرکت کنند؛ روندی که با افزایش سهم طلا و برخی ارزهای دیگر در ذخایر ارزی کشورها قابل مشاهده است.
وی افزود: در صورت گسترش همکاریهای اقتصادی در چارچوبهایی مانند بریکس و افزایش استفاده از ارزهای محلی در مبادلات تجاری، جهان میتواند به سمت شکلگیری یک نظام مالی چندقطبی حرکت کند؛ موضوعی که حتی ایدههایی مانند ایجاد ارز مشترک میان برخی اقتصادهای بزرگ را نیز در دستور کار قرار داده است.
موحدیان در پایان با اشاره به شرایط جدید در نظام بینالملل خاطرنشان کرد: نظم اقتصادی و مالی که پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت، امروز با چالشهای جدی روبهرو شده است و همین مسئله فرصتهای تازهای را برای کشورهایی مانند ایران فراهم کرده است تا با اتخاذ سیاستهای اقتصادی هوشمندانه، توسعه تجارت منطقهای، تقویت همکاریهای اقتصادی و بهرهگیری از ظرفیت سازمانهای بینالمللی، جایگاه خود را در نظم در حال شکلگیری جهانی ارتقا دهند.
انتهای پیام/
