همزمانی نوروز، عید فطر و نوزایی انقلاب اسلامی؛ نشانه ورود ایران به فصلی تازه از حیات تاریخی

حجت‌الاسلام والمسلمین محسن الویری، رئیس کارگروه علوم تاریخی شورای تحول علوم انسانی، مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(ع) در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با اشاره به همزمانی نوروز ۱۴۰۵، عید سعید فطر و آنچه از آن به عنوان نوزایی انقلاب اسلامی یاد کرد، این تقارن را نشانه‌ای از «نو شدن در سه سطح طبیعت، انسان و جامعه» دانست و بر ضرورت بازخوانی تجربه انقلاب اسلامی در شرایط کنونی تأکید کرد.

الویری در ابتدای این گفت‌وگو با تبریک فرا رسیدن این مناسبت‌ها گفت: همزمانی سه عید بزرگ نوروز، فطر و نوزایی انقلاب اسلامی را به همه هموطنان و ایران‌دوستان تبریک می‌گویم. نوروز عید نو شدن طبیعت است و فرصتی برای نو شدن انسان، و عید فطر نیز عید نو شدن انسان در پرتو یک ماه بندگی خداوند است. امسال این دو عید با عیدی دیگر همراه شده‌اند و آن نوزایی انقلاب اسلامی است.

وی با اشاره به نخستین نوروز پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ افزود: در آن روزها شعاری بر زبان‌ها جاری بود که هم آمیخته با سوگ و اندوه بود و هم امید و قدردانی و آرمان‌گرایی؛ شعار «در بهار آزادی، جای شهدا خالی». اکنون نیز که انقلاب اسلامی بار دیگر طراوت و شادابی یافته و گویی از نو زاده شده است، یاد همه شهدای انقلاب به‌ویژه شهدای سال ۱۴۰۴ و بیش از همه زعیم شهید، ما را به بازخوانی آن شعار فرا می‌خواند؛ این‌بار با این تعبیر که «در بهار پیروزی، جای شهدا خالی».

رئیس کارگروه علوم تاریخی شورای تحول علوم انسانی در ادامه با اشاره به تحولات اخیر منطقه و کشور اظهار داشت: پایان این جنگ تحمیلی ناعادلانه هر نتیجه‌ای که داشته باشد، از آنجا که به شکست اهداف اعلامی اولیه دشمن انجامیده، یک پیروزی بزرگ برای ملت ایران محسوب می‌شود. اما شاید مهم‌تر از پیروزی در میدان نبرد، نوزایی انقلاب اسلامی و دمیده شدن روحی تازه در آن پس از این آزمون بزرگ است.

الویری با مقایسه شرایط امروز با روزهای نخست انقلاب گفت: در سال ۱۳۵۷ گستره پیروزی انقلاب به سرزمین ایران محدود بود، اما امروز بازتاب پیام و آثار آن دست‌کم سراسر غرب آسیا را دربر گرفته است. در آن زمان قدرت‌های بزرگ به نفوذ در ساختار جدید حکومت امید بسته بودند، اما امروز از چنین امیدی ناامید شده و به رویارویی آشکار روی آورده‌اند.

وی ادامه داد: در آغاز انقلاب، ایران تنها نقطه‌ای امیدبخش برای جبهه نوپای مقاومت بود، اما امروز به الگویی برای جبهه‌ای قدرتمند تبدیل شده است. همچنین در شرایطی که نقش تمدنی ایران زمانی به سطح یک بازیگر تقلیل یافته بود و حتی نگرانی از تبدیل آن به تماشاگر وجود داشت، اکنون بار دیگر ایران در جایگاه کارگردان این تحولات قرار گرفته است.

این استاد دانشگاه با اشاره به تحولات ساختاری و مدیریتی کشور نیز تصریح کرد: در سال‌های ابتدایی انقلاب بسیاری از شعارها مانند استقلال بیشتر آرمانی به نظر می‌رسید، اما امروز به تجربه‌ای موفق و نهادینه‌شده تبدیل شده است. همچنین در آن زمان بسیاری از مسئولان تجربه لازم برای اداره کشور را نداشتند، در حالی که امروز بخش عمده مدیران کشور از تجربه و شناخت کافی نسبت به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های راهبردی ایران برخوردارند؛ شناختی که حتی توجه و شگفتی بسیاری از ناظران جهانی را برانگیخته است.

وی افزود: بزرگ‌ترین دستاورد انقلاب در آن زمان کنار زدن خاندان پهلوی بود، اما امروز کوچک‌ترین دستاورد این نوزایی را می‌توان پایان همیشگی آن خاندان در معادلات تاریخی کشور دانست.

الویری در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله هویت ملی و دینی پرداخت و گفت: در سال‌های نخست انقلاب، درک روشن و صورت‌بندی دقیقی از پیوند میان هویت ملی و هویت دینی وجود نداشت، اما امروز اهمیت حفظ هویت ملی و توجه به تاریخ کهن و پرافتخار ایران برای جامعه ما روشن‌تر از گذشته است.

وی همچنین درباره تحولات اجتماعی پس از انقلاب اظهار داشت: در آن دوران به‌درستی مشخص نبود کدام جریان‌ها و افراد واقعاً همراه مردم و انقلاب هستند، اما امروز با وجود برخی تنگ‌نظری‌ها، شناخت جامعه در این زمینه بسیار بیشتر شده است.

رئیس کارگروه علوم تاریخی شورای تحول علوم انسانی درباره نقش مردم نیز گفت: در آغاز انقلاب، حضور مردم در صحنه بیشتر بر پایه اعتماد به روحانیت و مرجعیت شیعه بود، اما امروز با وجود کاهش بخشی از آن اعتماد، مردم با آگاهی بیشتر نسبت به نقاط قوت و ضعف نظام جمهوری اسلامی و با انتخابی آگاهانه و هوشمندانه در صحنه حضور دارند.

وی با اشاره به پیشرفت‌های علمی کشور نیز افزود: زمانی دستیابی به علم بومی و خودکفایی نسبی علمی صرفاً افقی امیدبخش بود، اما امروز به پیشینه‌ای قابل اتکا و قدرت‌آفرین تبدیل شده است.

الویری در ادامه تأکید کرد: همان‌گونه که پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیاری از مناسبات اجتماعی بازتعریف شد، اکنون نیز با توجه به شرایط جدید و نوزایی انقلاب، لازم است بسیاری از مناسبات و رویکردها مورد بازنگری قرار گیرد.

او در پایان گفت: در آغاز انقلاب دعای «حوّل حالنا الی احسن الحال» دعایی بود که در ابتدای مسیر بر زبان‌ها جاری می‌شد، اما امروز پس از عبور از آزمونی بزرگ، می‌توان آن را در مرحله‌ای پیشرفته‌تر و در مسیر تحقق بهتر آرمان‌ها تکرار کرد.

الویری در پایان با تبریک دوباره این مناسبت‌ها خاطرنشان کرد: امیدوارم نوروز ۱۴۰۵، عید فطر ۱۴۴۷ قمری و آنچه از آن به عنوان نوزایی انقلاب اسلامی یاد می‌شود، با مشارکت همه ایرانیان فرهیخته با سلایق متنوع دینی، مذهبی، سیاسی و فرهنگی، آغازی برای فصلی تازه و بالنده در تاریخ پرافتخار ایران باشد.