اتحاد دانشگاهیان در روزهای جنگ؛ وقتی سنگر علم به پشتوانه مقاومت ملی تبدیل میشود
به گزارش خبرگزاری آنا، در روزهایی که کشور با حمله مستقیم آمریکا و رژیم صهیونیستی وارد مرحلهای جدید از تقابل و جنگ شده و خبر شهادت رهبر انقلاب موجی از اندوه و خشم را در میان مردم ایجاد کرده است، فضای دانشگاهها بیش از هر زمان دیگری به صحنهای از همبستگی ملی و مسئولیتپذیری اجتماعی تبدیل شده است؛ فضایی که در آن دانشجویان و استادان نه تنها از مسیر علم و تحقیق عقبنشینی نکردهاند، بلکه تلاش میکنند توسعه علمی را همزمان با دفاع از هویت ملی و استقلال کشور پیش ببرند.
دانشگاهها در چنین شرایطی صرفاً نهادهای آموزشی نیستند؛ بلکه به تعبیر بسیاری از صاحبنظران به کانونهای شکلدهی به «پایداری اجتماعی» و تقویت سرمایههای ملی تبدیل شدهاند. در این میان دانشجویان به عنوان نسل پیشبرنده علم و فناوری کشور، نقشی محوری در حفظ انسجام اجتماعی و تولید امید در جامعه ایفا میکنند.
گفتوگوهای انجام شده با برخی از چهرههای دانشگاهی و علمی کشور نشان میدهد که در شرایط جنگی کنونی، پیوند میان «علم»، «ایمان» و «هویت ملی» بیش از گذشته برجسته شده و همین پیوند میتواند به مهمترین عامل پیروزی در برابر دشمنان تبدیل شود.
تغییر موازنه قدرت؛ از میدان نظامی تا عرصه تمدنی
هاشم داداشپور، رئیس سابق سازمان امور دانشجویان و معاون وزیر علوم در دولت شهید آیتالله رئیسی، در گفتوگو با خبرنگار آنا معتقد است: آنچه امروز در منطقه در حال رخ دادن است صرفاً یک تقابل نظامی نیست، بلکه بخشی از یک تحول عمیق تمدنی به شمار میرود.
به گفته او، تغییر موازنه قدرت در منطقه ریشه در ترکیب منحصربهفرد «قدرت نرم» و «قدرت سخت» جمهوری اسلامی دارد؛ قدرت نرمی که از ایمان و باورهای انقلابی سرچشمه میگیرد و در بستر علم و فناوری به قدرت سخت تبدیل میشود.
داداشپور در این باره توضیح میدهد: قدرت سخت کنونی ایران محصول طبیعی قدرت نرم اصیل آن یعنی ایمان به خداوند و اتکای جامعه به ارزشهای انقلابی است. در چنین چارچوبی علم به عنوان موتور محرکه استقلال راهبردی عمل کرده و پیشرفتهای کشور در حوزههایی مانند فناوری موشکی، پدافندی و صنایع دفاعی را رقم زده است.
به باور او همین پیوند میان علم و ایمان باعث شده است که محاسبات دشمنان در سالهای اخیر بهطور جدی دچار اختلال شود؛ زیرا هرگونه اقدام نظامی علیه ایران با هزینهای فراتر از توان تحمل آنان همراه خواهد بود.
داداشپور تأکید میکند که این وضعیت، موازنه قدرت در منطقه را از یک نظم کنترلشده توسط قدرتهای بیرونی به نوعی «تعادل قدرت منطقهای مبتنی بر پایداری درونی» تبدیل کرده است؛ تعادلی که پشتوانه آن نه صرفاً تجهیزات نظامی بلکه سرمایههای انسانی و علمی کشور است.
دانشگاه؛ کانون طراحی «پایداری اجتماعی»
در شرایطی که جنگ علاوه بر میدان نظامی، در عرصه روانی و رسانهای نیز جریان دارد، بسیاری از کارشناسان معتقدند دانشگاهها باید نقش فعالتری در مدیریت فشارهای روانی جامعه ایفا کنند.
داداشپور در این زمینه بر ضرورت طراحی مدلهای «پایداری اجتماعی» در محیطهای دانشگاهی تأکید میکند و میگوید: دانشگاه به عنوان میدان پرورش نخبگان و کانون روشنفکری متعهد، باید فعالانه به تولید دانش برای مدیریت جنگ شناختی و روانی بپردازد.
به اعتقاد او این مدلها باید بر دو محور اصلی «حکمرانی روانی» و «تولید روایت» استوار باشند.
وی توضیح میدهد: در چارچوب حکمرانی روانی، دانشگاه باید به مرکز اصلی تولید دانش برای مدیریت جنگ شناختی تبدیل شود. این امر مستلزم برگزاری کارگاهها و برنامههایی است که به جای تمرکز صرف بر درمان اضطراب، بر تقویت امید راهبردی و کادرسازی مقاومت روانی تمرکز داشته باشد.
داداشپور معتقد است: اگر جامعه بهطور علمی درک کند که مقاومت میتواند منبع عزت و کرامت جمعی باشد، فشارهای روانی ناشی از تهدید و جنگ نیز به عاملی برای تقویت انسجام ملی تبدیل خواهد شد.
او همچنین در حوزه تولید روایت مقاومتمحور بر نقش مهم اساتید و دانشجویان تأکید میکند و میگوید تولید پژوهشهای عمیق، آثار هنری متعهد و ادبیات علمی میتواند روایتی از مقاومت ارائه دهد که بر پیروزیهای علمی و اخلاقی در دل سختیها تمرکز دارد.
جنگ و «جوشش هویت ملی» در میان دانشجویان
یکی از مهمترین پرسشهایی که در روزهای جنگ مطرح میشود این است که حمله نظامی دشمن چه تأثیری بر فضای اجتماعی و بهویژه بر جامعه دانشجویی خواهد داشت.
داداشپور در پاسخ به این پرسش معتقد است: تجربههای تاریخی نشان میدهد تهدید خارجی اگر به درستی تبیین شود، نه تنها موجب گسست اجتماعی نمیشود، بلکه به عامل جوشش هویت ملی و اسلامی تبدیل خواهد شد.
به گفته او در فضای دانشگاهی حمله نظامی دشمن باید به عنوان یک آزمون تاریخی تلقی شود؛ آزمونی که مرز میان دوست و دشمن را روشن میکند و اختلافات جزئی داخلی را به حاشیه میبرد.
او میگوید: چنین شرایطی میتواند همبستگی هویتی جامعه دانشجویی را حول محور دفاع از استقلال کشور فعال کند.
داداشپور همچنین تأکید میکند: دانشجوی متعهد در چنین فضایی میتواند از دانش تخصصی خود در حوزههای مختلف مانند جنگ سایبری، مدیریت بحران یا حتی تولید تجهیزات دفاعی برای دفاع از وطن استفاده کند.
به باور او همین مشارکت فعال است که حس تعلق و وفاداری به کشور را در میان دانشجویان عمیقتر از هر سخنرانی نظری تقویت میکند.
پیوند تحصیل و دفاع از وطن
یکی دیگر از دغدغههای مطرح در فضای دانشگاهی این است که دانشجویان چگونه میتوانند میان ادامه تحصیل و مسئولیت اجتماعی در قبال دفاع از کشور تعادل برقرار کنند.
داداشپور در این باره معتقد است: خدمت به جامعه از مسیر علم و تخصص، بالاترین شکل دفاع از وطن در جنگهای مدرن است.
او توضیح میدهد که در جنگهای نوین، قدرت واقعی در مرز دانش و فناوری شکل میگیرد؛ بنابراین هر روزی که یک دانشجو با جدیت به تحصیل میپردازد؛ در واقع به تقویت بنیانهای دفاعی، اقتصادی و علمی کشور کمک میکند.
طبق این تحلیل؛ شکست در تحصیل یا ناامیدی از آینده علمی کشور میتواند همان خلأیی باشد که دشمنان به دنبال آن هستند. دفاع از وطن تنها در میدان جنگ زمینی خلاصه نمیشود، بلکه در قالب مسئولیتپذیری تخصصی تعریف میشود.
برای مثال، مهندسی که زیرساختهای انرژی کشور را مقاوم میکند، پزشکی که خدمات درمانی ارائه میدهد و پژوهشگری که راهکارهایی برای افزایش بهرهوری اقتصادی ارائه میدهد، همگی در حال ایفای نقش در پایداری ملی هستند.
ترکیب قدرت نرم و سخت؛ الگویی متفاوت در منطقه
الهه خوانساری، معاون آموزش انجمن سواد رسانهای ایران نیز در گفتوگو با خبرنگار آنا معتقد است تغییر موازنه قدرت در منطقه با تکیه بر قدرت سخت ایران که ریشه در علم و ایمان دارد، نتیجه یک فرآیند پیچیده و چندبعدی است.
قدرت نرم ایران از میراث علمی، فلسفی و دینی کشور سرچشمه میگیرد و همین سرمایه فرهنگی توانسته است جذابیت قابل توجهی در میان کشورهای اسلامی و منطقه ایجاد کند.
این جذابیت فرهنگی و ایدئولوژیک از طریق رسانهها و شبکههای ارتباطی به گسترش هویت مشترک میان ملتهای منطقه کمک کرده و در نهایت به تقویت قدرت سخت ایران منجر شده است.
به گفته کارشناسان؛ ترکیب این دو نوع قدرت، مدلی منحصربهفرد در سیاست منطقهای ایران ایجاد کرده است؛ مدلی که در برابر فشارهای خارجی و تحریمهای اقتصادی نیز توانسته است مقاومت قابل توجهی از خود نشان دهد.
دانشگاهها و طراحی مدلهای تابآوری اجتماعی
خوانساری همچنین به نقش دانشگاهها در طراحی مدلهای پایداری اجتماعی برای عبور جامعه از فشارهای روانی جنگ اشاره میکند.
دانشگاهها میتوانند با ترکیب دانش علمی، تجربیات عملی و مشارکت جامعه، راهکارهایی برای افزایش تابآوری اجتماعی ارائه دهند. تحلیل چندبعدی فشارهای روانی مانند اضطراب، افسردگی و خستگی ناشی از جنگ میتواند به طراحی برنامههای حمایتی مؤثر کمک کند.
دانشگاهها باید از ابزارهای پژوهشی مختلف مانند پیمایشهای اجتماعی، مصاحبههای عمیق و مدلسازیهای علمی برای شناسایی منابع قدرت در جامعه استفاده کنند.
خانواده، جامعه محلی و نهادهای دینی از مهمترین منابع حمایتی در چنین شرایطی به شمار میروند.
او همچنین پیشنهاد میدهد دانشگاهها با ایجاد مراکز پژوهشی تخصصی در حوزههایی مانند روانشناسی اجتماعی و سلامت عمومی، برنامههایی برای مشاوره جامعهمحور و آموزش مهارتهای سازگاری طراحی کنند.
دانشجویان؛ نیروی انسانی مقاومت ملی
حمله نظامی دشمن میتواند در صورت مدیریت درست به تقویت همبستگی ملی در میان دانشجویان منجر شود.
اگر جامعه و دانشگاهها بتوانند فضایی ایجاد کنند که در آن دفاع از ارزشهای ملی به یک مسئولیت مشترک تبدیل شود، ترس و نگرانی ناشی از جنگ به انگیزهای برای مشارکت اجتماعی تبدیل خواهد شد.
دانشگاهها میتوانند با برگزاری برنامههای آموزشی در حوزه دفاع ملی، اخلاق و مسئولیت اجتماعی، دانشجویان را به مشارکت فعال در مسائل کشور تشویق کنند.
خوانساری همچنین بر نقش انجمنهای دانشجویی و سازمانهای مردمنهاد در تقویت این مشارکت تأکید میکند.
دانشگاه؛ قرارگاه پشتیبانی شناختی در جنگ
در همین حال؛ محمدهادی زاهدی، رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران، معتقد است در شرایط جنگ شناختی امروز، دانشگاهها باید فراتر از نقش سنتی خود عمل کنند.
او در گفتوگو با خبرنگار آنا میگوید مرز میان قدرت نرم و سخت در دنیای امروز تا حد زیادی از بین رفته و علم و فناوری به بخش جداییناپذیر قدرت ملی تبدیل شدهاند.
آنچه امروز معادلات قدرت را شکل میدهد نوعی «قدرت سخت ریشهدار در قدرت نرم» است؛ قدرتی که پیش از ظهور در میدان نظامی، در قالب باور «ما میتوانیم» و حل مسائل کشور در محیطهای علمی شکل میگیرد.
او پیشرفتهای ایران در حوزههایی مانند فناوری لیزر، فضایی، پزشکی و نانو را نمونههایی از این رویکرد میداند.
از دانشگاه تا میدان دفاع
دانشگاه در شرایط جنگی باید به نوعی «قرارگاه پشتیبانی شناختی» تبدیل شود.
او سه محور اصلی برای تحقق این هدف مطرح میکند؛ نخست بازتعریف هویت دانشگاهی و مسئولیت اجتماعی استادان و دانشجویان در زمان بحران، دوم توانمندسازی جامعه دانشگاهی در برابر جنگ شناختی و سوم توسعه شبکههای همیاری اجتماعی.
در عصر شبکههای اجتماعی، بخش بزرگی از محتوای مرتبط با بحرانها توسط رباتها و حسابهای جعلی تولید و بازنشر میشود و همین مسئله اهمیت آموزش سواد رسانهای را دوچندان میکند.
دانشگاهها باید کارگاههای عملی برای تشخیص اخبار جعلی و محتوای دیپفیک برگزار کنند تا دانشجویان از مخاطبان منفعل به تحلیلگران آگاه تبدیل شوند.
علم و دفاع؛ دو سنگر مکمل
رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران همچنین بر این نکته تأکید میکند که تحصیل و مسئولیت اجتماعی در تقابل با یکدیگر نیستند. به گفته او دانشجوی امروز باید هم سنگر علم را حفظ کند و هم سنگر دفاع از کشور را. هر دانشی که امروز در کلاسهای درس آموخته میشود میتواند در آینده در قالب فناوریهای پیشرفته دفاعی یا صنعتی به خدمت کشور درآید.
او همچنین بر ضرورت جهتدهی مسئلهمحور به پژوهشهای دانشگاهی تأکید میکند و میگوید پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی باید بر اساس نیازهای واقعی جامعه تعریف شوند.
دانشجو؛ قهرمان میدان علم و مقاومت
در مجموع آنچه از دیدگاه کارشناسان دانشگاهی برمیآید این است که در شرایط کنونی، دانشگاهها به یکی از مهمترین کانونهای حفظ انسجام اجتماعی و تقویت قدرت ملی تبدیل شدهاند. دانشجویان در این میان نه تنها آینده علمی کشور را میسازند، بلکه با حضور فعال در عرصههای مختلف اجتماعی، فرهنگی و فناورانه میتوانند به پشتوانهای مهم برای مقاومت ملی تبدیل شوند.
امروز بسیاری از دانشگاهیان بر این باورند که پیوند میان توسعه علمی و دفاع از استقلال کشور، الگویی تازه از نقشآفرینی دانشگاه در تاریخ معاصر ایران را رقم زده است. الگویی که در آن دانشجو تنها یک فراگیر علم نیست، بلکه کنشگری فعال در مسیر پیشرفت کشور و حفظ عزت ملی به شمار میرود.
در چنین فضایی، سنگر علم و سنگر مقاومت در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و جامعه دانشگاهی تلاش میکند با اتکا به دانش، ایمان و هویت ملی، نه تنها از بحران جنگ عبور کند، بلکه مسیر پیشرفت علمی کشور را نیز با قدرت ادامه دهد.
دانشجویان امروز به خوبی میدانند که درس خواندن برای قوی شدن و قوی شدن برای دفاع از وطن، دو روی یک حقیقت مشترک است؛ حقیقتی که میتواند آیندهای روشنتر برای ایران رقم بزند.
انتهای پیام/
