خیابان و میدان

غفار زارعی استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد لامرد در یادداشتی اختصاصی برای خبرگزاری آنا نوشت؛ قدرت ملی در جمهوری اسلامی ایران قدرتی مبتنی یر اصول و ارزش‌های بنیادین اسلامی و مردم است، قدرتی که با تقسیم‌بندی به دو حوزه قدرت سخت و قدرت نرم نقش مهمی در مدیریت و عبور از بحران‌ها داشته است. ترکیب این دو قدرت، نقش کلیدی در اقتدار ملی جمهوری اسلامی ایران دارد. 

قدرت هوشمند ترکیب هدفمند و هوشمندانه قدرت سخت (زور و اجبار) و نرم (اقناع و جذابیت) اسـت که بهره‌گیری از آن منجر به ارتقای توانایی‌های یک کشور در سیاست خارجی و کسب منافع ملی با هزینه و زمان کمتر است.

قدرت نرم عبارت است از: فرهنگ، همبستگی ملی، ارزش‌های هنجاری-عقیدتی، هویت و تاریخ تمدنی می‌باشد که ریشه در تاریخ زیست بوم مردم دارد؛ و قدرت سخت ریشه در قدرت نظامی و استراتژی‌های نظامی و جنگی یک کشور دارد که با استفاده از ابزار‌ها و تاکتیک‌های نظامی به مقابله با دشمن می‌پردازند.

این مسئله موجب شده است تا دولت‌ها تلاش کنند از ترکیب منابع قدرت نرم و قدرت سخت خود با توجه به شرایط مختلف به گونه‌های متفاوتی استفاده کنند. امنیت در جهان کنونی از جمله در جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که وجود امنیت در این کشور یک مسئله چند بعدی بوده و از طریق به کارگیری ظرفیت‌های مختلف، همچنین قدرت نرم در کنار نیرو‌های مسلح و تجهیزات نظامی در جامعه ایجاد می‌شود.

با توجه به شرایط تجربه جنگ‌های تحمیلی ۸ ساله ایران و عراق، دوازده روزه و شرایط فعلی، حفظ میدان (قدرت سخت) و خیابان (قدرت نرم) و ترکیب این دو برای تقویت قدرت هوشمند ملی بسیار حائز اهمیت است.

در جمهوری اسلامی ایران در جهت دست‌یابی به نفوذ و مقابله با تهدیدات روزافزون دشمن از قدرت هوشمند (قدرت نرم و قدرت سخت) استفاده کرده است. به‌طوری که اقدامات ایران در حوزه قدرت نرم توجه به ظرفیت فرهنگی، ظرفیت‌های گفتمانی، ظرفیت علمی، ارتباطات رسانه‌ای، ارتباطات گردشگری، جلوگیری از جنگ روانی بوده و در رفع چالش و تهدید عمده که شامل تهدید آمریکا و رژیم صهیونیستی است از قدرت سخت خود به صورت هوشمند با اقداماتی، چون تقویت قدرت نظامی، بهره برده است.

از سوی دیگر قدرت نرم که ریشه در باور‌ها و اعتقادات مردم دارد به این حوزه کمک می‌کند تا هرچه بیشتر با بکارگیری قدرت مردم بر روحیه نیرو‌های نظامی افزوده شود؛ بنابراین فرهنگ بسیجی که بر آمده از حوزه قدرت نرم و قدرت سخت است منجر به قدرت و اقتدار ملی هوشمند می‌شود. از آنجا که در نهاد بسیج، عناصـر بـا انگیـزه‌ای از اقشار و صـنوف گونـاگون بـا تخصص‌های مـختلف و وفادار به نظام جمهوری اسلامی حضور دارند، این نهـاد مـدنی خودانگیختـه به خوبی می‌تواند در عرصه‌های گـوناگون، ایفـای نقش کند و عناصر توسعه دهنده قدرت هوشمند ملی را پوشش دهد. یکی از اهداف مخالفین گفتمان انقلاب اسلامی ایران است که با توجه بـه تهدیدات از سوی مخالفین، اعتقادات و باور‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی را مورد هجمه جنگ نرم قرار دهند.

با این حال، جمهوری اسلامی ایران نیز همانند سایر نظام‌های سیاسی درصدد بهره‌گیری از ابزار‌های مختلف برای افزایش قدرت خود در عرصه‌های داخلی و خارجی بوده است. این موضوع بیش از هر چیز ناشی از ظرفیت‌های عظیم انقلاب اسلامی ایران در عرصه‌های مختلف است که به نوبه خود موجب افزایش تمایل نظام جمهوری اسلامی به قدرت هوشمند ملی شده است.

گسترش جایگاه و موقعیت توان داخلی و منطقه‌ای انقلاب اسلامی ایجاب می‌کند که ظرفیت‌های بالقوه نظام جمهوری اسلامی ایران برای افزایش قدرت هوشمند ملی را با توجه به نقش فرهنگ کارامدی بسیج توسعه دهد.

در همین راستا، نهاد‌های فرهنگی و رسانه ها، سازمان‌های مردم نهاد و نهاد‌های انقلابی نقش مهمی بر عهده دارند. بسج به عنوان یک سازمان و نگرش فرهنگی برای تولید و افزایش قدرت هوشمند ملی، می‌بایست از یکسو اقدام به پرورش و تربیت متخصصان و دانشمندان همسو با ارزش‌ها و جهت‌گیری‌های انقلاب اسلامی کند و از سوی دیگر با آسیب شناسی موانع و مشکلات راه را برای توسعه قدرت هوشمند جمهوری اسلامی ایران هموار نماید که از طریق افزایش قدرت نرم، می‌بایست عرصه را برای بازتولید و افزایش توان علمی و فرهنگی در مواجهه با تهدیدات نرم دشمن فراهم سازد.

مهم‌ترین منابع قدرت نرم را دین، مذهب و ایدئولوژی، سرمایه اجتماعی، مشروعیت، دیپلماسی عمومی، اطلاعات، دانش و فناوری، فرهنگ، رهبران ایدئولوژیکی و روحیه و خصایص ملی برشمرده است. سرچشمه عمده قدرت نرم در ایران ناشی از ایمان، اسلام و ارزش‌های دینی و انقلابی مسلط در جامعه است. مشکل غرب با نظام جمهوری اسلامی مشکل ماهیتی و هویتی (هستی شناسی؛ معرفت شناسی؛ رفتارشناسی) است.

گفتمان امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در برابر سطوح تهدیدات متنوع مبتنی بر بهره‌گیری از شاخص‌های قدرت نرم است؛ بنابراین حضور مشارکت داوطلبانه مردم در خیابان‌ها و استقامت و فداکاری نظامیان در حوزه دفاعی می‌تواند جمهوری اسلامی ایران را در برابر تهدیدات خارجی مصون کند.