«زندگی کوچک کوچک»؛ روایتی تلخ از زندگی توماج با ضرباهنگی آرام

گروه فرهنگ خبرگزاری آنا، محمد حیدری‌پورـ فیلم تازه امیر ثقفی با نام «زندگی کوچک کوچک» اگر چه در ادامه مسیر آشنای سینمای او قرار می‌گیرد، اما با تمرکز بر زندگی یک نوجوان، به اثری قابل توجه درباره مسائل این قشر تبدیل شده است.

«زندگی کوچک کوچک» ادامه سینمایی است که از امیر ثقفی انتظار داریم، همان لوکیشن‌های بیگانه و خاص که ناکجاآبادی را تصویر می‌کنند که تنها در فیلم‌های این کارگردان دیده‌ایم، جهانی متروک، عاری از زیبایی، خشک و زشت. این بار قهرمان قصه امیر ثقفی نه مردی به آخر خط رسیده یا زنی از طبقه فرودست که نوجوانی است به نام توماج که مادرش را از دست داده و رابطه خوبی با پدرش ندارد. برای نخستین بار است که ثقفی به سراغ نوجوانان رفته و مسائل آنها را مطرح کرده است.

لوکیشن‌های چشم نواز، جهانی خالی

جهان فیلم‌های ثقفی، مختصات خود را دارد، انسان‌های زجر کشیده، زیبایی هدر رفته، چهره‌های زرد و خسته، لباس‌های کهنه و خانه‌هایی که از سر هم کردن چند تکه آهن و مقوا ساخته شده‌اند. هیچ چیز این جهان، شبیه ایران واقعی نیست. می‌توان جهان فیلم‌های او (به ویژه زندگی کوچک کوچک) را تعمیم داد و وسیع‌تر دید. تراژدی زندگی توماج تنها به ایران محدود نیست، او می‌تواند فرزندی از هر سرزمینی باشد که فقر و خشونت و مردسالاری در آن حرف اول را می‌زند.

خانه پدر (محمود نظرعلیان) شبیه خانه‌ای است که در «مرگ کسب و کار من است» آتش زد و از آن دور شد. «زندگی کوچک کوچک» بر خلاف تجربه لوکس، اما ناموفق «کوچه ژاپنی ها» ما را دوباره به سینمای سازنده اش امیدوار می‌کند. این فیلم با توجه به گسترش خشونت در جامعه و حتی افشای پرونده کودک آزاری و توحش اپستین، حالا معنا و اهمیتی مضاعف یافته است. کودک آزاری، ظلم پدر به پسر و بی مهری او به توماج، حالا گزنده‌تر و قابل فهم‌تر شده است. فیلم علاقه سازنده اش به سینمای وسترن را آشکار می‌کند، قاب‌های ثابت و چشم انداز‌های وسیع از دشت و بیابان. اگر چه بیابان «زندگی کوچک کوچک» هر خوشی و زیبایی را می‌بلعد و آنها را به فاجعه تبدیل می‌کند.

بازیگرانی که به یاد می‌مانند

امیر ثقفی با انتخاب بازیگران در نقش‌های خاص و کار با نابازیگران همواره مجموعه‌ای از بهترین‌ها را در فیلمهایش گردهم آورده. امیر آقایی در «مرگ کسب و کار من است» را به یاد بیاورید، مزدک میرعابدینی  و  صابر ابر در «همه چیز برای فروش» یگانه است، طناز طباطبایی در «روسی» فراموش نشدنی است و در «زندگی کوچک کوچک» به سختی می‌شود بازیگر و بازی بد دید. دو نوجوان فیلم به ویژه بازیگر نقش توماج درخشان هستند. نظرعلیان که بازیگر ثابت اغلب فیلم‌های ثقفی است، مثل همیشه نقش مردی خشن و حاشیه نشین را بازی کرده، فیزیک مناسب او، تصویر هولناکِ پدرِ خشن را بازنمایی کرده است. بازیگر نقش پدر قاسم هم در چارچوب فیلم استاندارد است. تعادلی که فیلم بین دو پدر ایجاد کرده، باعث شده فضای فیلم برای بیننده تحمل پذیر شود.

تلخی بی‌پایان

برای تماشای فیلم‌های امیر ثقفی تا انتها، نیاز به صبر و حوصله است. «زندگی کوچک کوچک» نسبت به دیگر فیلم‌های او ضرباهنگ آرامی دارد، باید شخصیت‌ها را درک و دنبال کرد، حادثه خاصی در فیلم رخ نمی‌دهد، تماشاگر زمانی که با توماج و رویای دریا آشنا می‌شود، باید دست در دست شخصیت ها، با فیلم همراه شود که می‌شود و ضربه آخر، ویران کننده است. گویی در جهان سرد و متروک فیلم، جایی برای نوجوانان نیست، زندگی تاریکتر از آن است که توماج، راهی به روشنی و آرامش داشته باشد. از این منظر، فیلم «زندگی کوچک کوچک» تلخ‌ترین فیلم ثقفی است و این تلخی، بیننده را رها نمی‌کند. «زندگی کوچک کوچک» یکی از بهترین فیلم‌هایی است که درباره نوجوانان ساخته شده، فیلمی که تماشایش برای کودکان مناسب نیست، اما بزرگترها، نیاز دارند این تراژدی جانسوز را تماشا کنند.

«زندگی کوچک کوچک» که در چهل و چهارمین جشنواره ملی فیلم فجر روی پرده رفت با مشارکت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی ساخته شده است.