اعمال شب و روز اول رمضان؛ شروعی برای یک ماه بندگی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا؛ با رؤیت هلال ماه مبارک رمضان، نجوا‌های «ربّنا» بار دیگر از مناره‌های شهر و روستا به گوش می‌رسد و دل‌هایی که یازده ماه در انتظار این میهمانی الهی بوده‌اند، مهیای ورود به ماه رحمت و مغفرت می‌شوند؛ ماهی که در‌های آسمان به روی دعا گشوده است. در منابع معتبر ادعیه، برای شب و روز نخست ماه رمضان اعمالی سفارش شده که انجام آن‌ها، شروعی مطمئن برای این مسیر معنوی به شمار می‌آید.

اعمال شب اول ماه مبارک رمضان

شب اول ماه مبارک رمضان، شب استقبال از ضیافت الهی است. مستحب است مؤمنان هنگام رؤیت هلال ماه، رو به قبله بایستند و با دعا‌های مأثور از پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت (ع) از خداوند امنیت، ایمان، سلامت و توفیق بندگی در این ماه را مسئلت کنند.

«رَبِّی وَ رَبُّکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِیمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْمُسَارَعَةِ إِلَى مَا تُحِبُّ وَ تَرْضَى اللَّهُمَّ بَارِکْ لَنَا فِی شَهْرِنَا هَذَا وَ ارْزُقْنَا خَیْرَهُ وَ عَوْنَهُ وَ اصْرِفْ عَنَّا ضُرَّهُ وَ شَرَّهُ وَ بَلاءَهُ وَ فِتْنَتَهُ» یا این روایت ماثور از پیامبر اعظم (ص) «اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِیمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْعَافِیَةِ الْمُجَلَّلَةِ وَ دِفَاعِ الْأَسْقَامِ [وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ‏] وَ الْعَوْنِ عَلَى الصَّلاةِ وَ الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ تِلاوَةِ الْقُرْآنِ اللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِیهِ حَتَّى یَنْقَضِیَ عَنَّا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدْ عَفَوْتَ عَنَّا وَ غَفَرْتَ لَنَا وَ رَحِمْتَنَا»

در این شب، قرائت دعای ۴۳ صحیفه سجادیه که ویژه رؤیت هلال است، سفارش شده و پس از آن غسل شب اول ماه رمضان که در روایات از آن به عنوان عاملی برای سلامت بدن یاد شده، انجام می‌گیرد.

از دیگر اعمال توصیه‌شده، زیارت امام حسین (ع) است؛ زیارتی که بنا بر روایات موجب آمرزش گناهان و بهره‌مندی از ثواب حج و عمره می‌شود.

همچنین خواندن دو رکعت نماز مستحبی که در هر رکعت پس از حمد، سوره «انعام» قرائت می‌شود، برای دفع بلا‌ها و آرامش دل سفارش شده است.

در کنار این اعمال، قرائت دعا‌های مأثور از امام صادق (ع) و همچنین دعا‌هایی که پیامبر اکرم (ص) در آغاز ماه رمضان می‌خواندند، از جمله دعای معروف «اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ وَ جَعَلْتَهُ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ فَبَارِکْ لَنَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَعِنَّا عَلَى صِیَامِهِ وَ صَلَوَاتِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا» تأکید شده است.

دعای ۴۴ صحیفه سجادیه نیز از مهم‌ترین دعا‌های این شب به شمار می‌آید.

همچنین رسول اکرم(ص) در شب اول ماه رمضان این دعا را مى‌‏خواندند: «الْحَمْدُلِلَّهِ الَّذِی أَکْرَمَنَا بِکَ أَیُّهَا الشَّهْرُ الْمُبَارَکُ اللَّهُمَّ فَقَوِّنَا عَلَى صِیَامِنَا وَ قِیَامِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَ انْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْوَاحِدُ فَلا وَلَدَ لَکَ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ فَلا شِبْهَ لَکَ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ فَلا یُعِزُّکَ شَیْ‏ءٌ وَ أَنْتَ الْغَنِیُّ وَ أَنَا الْفَقِیرُ وَ أَنْتَ الْمَوْلَى وَ أَنَا الْعَبْدُ وَ أَنْتَ الْغَفُورُ وَ أَنَا الْمُذْنِبُ وَ أَنْتَ الرَّحِیمُ وَ أَنَا الْمُخْطِئُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تَجَاوَزَ عَنِّی إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ»

اعمال روز اول ماه مبارک رمضان

روز نخست رمضان نیز با اعمالی همراه است که استمرار حال معنوی شب اول را تضمین می‌کند. غسل روز اول ماه، به‌ ویژه غسل در آب جاری از جمله توصیه‌هایی است که در روایات برای ایمنی از بیماری‌ها در طول سال ذکر شده است.

استعمال گلاب بر صورت و سر به نیت دوری از خواری، پریشانی و برخی بیماری‌ها نیز در متون دعایی آمده است.

در این روز، خواندن نماز اول ماه، اقامه دو رکعت نماز مستحبی ویژه و دادن صدقه از جمله اعمالی است که برای دفع بلا و قرار گرفتن در پناه الهی سفارش شده است.

پس از طلوع سپیده‌دم، قرائت دعای آغاز ماه رمضان با مضمون شکرگزاری برای درک این ماه و درخواست توفیق روزه‌داری و قبولی اعمال، مورد تأکید قرار گرفته است.

همچنین اگر دعای ۴۴ صحیفه سجادیه در شب اول خوانده نشده باشد، قرائت آن در روز اول توصیه می‌شود. از مهم‌ترین اعمال این روز، دعای نقل‌شده از امام موسی کاظم (ع) است که بنابر نقل علامه مجلسی، خواندن آن با اخلاص موجب حفظ انسان از فتنه‌ها، بلا‌ها و آسیب‌های دینی و جسمی در طول سال می‌شود.

«اللّهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذِى دانَ لَهُ کُلُّ شَىْءٍ، وَبِرَحْمَتِکَ الَّتِى وَسِعَتْ کُلَّ شَىْءٍ، وَبِعَظَمَتِکَ الَّتِى تَواضَعَ لَها کُلُّ شَىْءٍ، وَبِعِزَّتِکَ الَّتِى قَهَرَتْ کُلَّ شَىْءٍ، وَبِقُوَّتِکَ الَّتِى خَضَعَ لَها کُلُّ شَىْءٍ، وَبِجَبَرُوتِکَ الَّتِى غَلَبَتْ کُلَّ شَىْءٍ، وَبِعِلْمِکَ الَّذِى أَحاطَ بِکُلِّ شَىْءٍ، یَا نُورُ یَا قُدُّوسُ، یَا أَوَّلُ قَبْلَ کُلِّ شَىْءٍ، وَیَا باقِیاً بَعْدَ کُلِّ شَىْءٍ، یَا اللّهُ یَا رَحْمنُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تُغَیِّرُ النِّعَمَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تُنْزِلُ النِّقَمَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تَقْطَعُ الرَّجاءَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تُدِیلُ الْأَعْداءَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تَرُدُّ الدُّعاءَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى یُسْتَحَقُّ بِها نُزُولُ الْبَلاءِ؛ وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تَحْبِسُ غَیْثَ السَّماءِ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تَکْشِفُ الْغِطاءَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تُعَجِّلُ الْفَناءَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تُورِثُ النَّدَمَ، وَاغْفِرْ لِىَ الذُّنُوبَ الَّتِى تَهْتِکُ الْعِصَمَ، وَأَلْبِسْنِى دِرْعَکَ الْحَصِینَةَ الَّتِى لَا تُرامُ، وَعافِنِى مِنْ شَرِّ مَا أُحاذِرُ بِاللَّیْلِ وَالنَّهارِ فِى مُسْتَقْبَلِ سَنَتِى هذِهِ

اللّهُمَّ اجْعَلْنِى تابِعاً لِصالِحِى مَنْ مَضى مِنْ أَوْلِیائِکَ، وَأَلْحِقْنِى بِهِمْ، وَاجْعَلْنِى مُسَلِّماً لِمَنْ قالَ بِالصِّدْقِ عَلَیْکَ مِنْهُمْ، وَأَعُوذُ بِکَ اللّهُمَّ أَنْ تُحِیطَ بِى خَطِیئَتِى وَظُلْمِى وَ إِسْرافِى عَلَى نَفْسِى وَ اتِّباعِى لِهَواىَ وَاشْتِغالِى بِشَهَواتِى فَیَحُولُ ذلِکَ بَیْنِى وَبَیْنَ رَحْمَتِکَ وَرِضْوانِکَ فَأَکُونَ ُ مَنْسِیّاً عِنْدَکَ، مُتَعَرِّضاً لِسَخَطِکَ وَ نِقْمَتِکَ اللّهُمَّ وَفِّقْنِى لِکُلِّ عَمَلٍ صَالِحٍ تَرْضى بِهِ عَنِّى، وَقَرِّبْنِى إِلَیْکَ زُلْفى. اللّهُمَّ کَما کَفَیْتَ نَبِیَّکَ مُحَمَّداً صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ هَوْلَ عَدُوِّهِ، وَفَرَّجْتَ هَمَّهُ، وَکَشَفْتَ غَمَّهُ ، وَصَدَقْتَهُ وَعْدَکَ، وَأَنْجَزْتَ لَهُ عَهْدَکَ؛ اللّهُمَّ فَبِذلِکَ فَاکْفِنِى هَوْلَ هذِهِ السَّنَةِ وَآفاتِها وَأَسْقامَها وَفِتْنَتَها وَشُرُورَها وَأَحْزانَها وَضِیقَ الْمَعاشِ فِیها، وَبَلِّغْنِى بِرَحْمَتِکَ کَمالَ الْعافِیَةِ بِتَمامِ دَوامِ النِّعْمَةِ عِنْدِى إِلى مُنْتَهى أَجَلِى، أَسْأَلُکَ سُؤالَ مَنْ أَساءَ وَظَلَمَ وَاسْتَکانَ وَاعْتَرَفَ، وَأَسْأَلُکَ أَنْ تَغْفِرَ لِى مَا مَضى مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِى حَصَرَتْها حَفَظَتُکَ وَأَحْصَتْها کِرامُ مَلائِکَتِکَ عَلَىَّ، وَأَنْ تَعْصِمَنِى إِلهِى مِنَ الذُّنُوبِ فِیما بَقِىَ مِنْ عُمْرِى إِلى مُنْتَهى أَجَلِى، یَا اللّهُ یَا رَحْمنُ یَا رَحِیمُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَآتِنِى کُلَّ مَا سَأَلْتُکَ وَرَغِبْتُ إِلَیْکَ فِیهِ فَإِنَّکَ أَمَرْتَنِى بِالدُّعاءِ، وَتَکَفَّلْتَ لِى بِالْإِجابَةِ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.»

شروعی برای یک سلوک یک‌ماهه

شب و روز اول ماه مبارک رمضان نقطه شروع یک سلوک الهی و فرصتی برای تنظیم دوباره رابطه انسان با خدا است. آغازی که اگر با توجه، اخلاص و آمادگی دل همراه شود، می‌تواند انسان را تا شب‌های قدر و عید فطر در مسیر رحمت و مغفرت الهی همراهی کند.