مرور زندگی تاجر عصر ناصری در مستند «امین‌الضرب»/ رویاهایی که به حقیقت نپیوست

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، فیلم مستند «امین الضرب» به کارگردانی جمشید بیات ترک یکی از آثاری است در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد. این مستند داستان زندگی و زمانه‌ی حاج محمدحسن اصفهانی، ملقب به امین الضرب، برجسته‌ترین بازرگان ایرانی عهد ناصری است و از آغاز تا اوج، و از سقوط تا رستگاری او را روایت می‌‌کند.

او‌ درباره سوژه این مستند گفت: مستند «امین الضرب» داستان زندگی و زمانه پرتلاطم حاج محمد حسن اصفهانی ملقب به امین الضرب است که رئیس ضرابخانه عهد ناصری و بزرگ‌ترین تاجر ایرانی در قرن نوزدهم میلادی بوده است.

وی ادامه داد: امین الضرب شخصیتی متناقض، محتاط و فرصت طلب داشت که با شناخت دقیق جامعه در حال تمرین تجدد عهد ناصری و بهره‌مندی از امتیازات حاصل از ارتباط با اهالی قدرت به مکنت افسانه‌ای رسید. مرور زندگی او امکان شناخت غلبه روحیه سوداگرانه در صاحبان پول و سرمایه در ایران را نمایان می‌سازد که ریشه بسیاری از نابسامانی‌های اقتصاد ماست. این درونمایه، در جلب نظر من برای نحوه روایت این مستند، نقش تعیین‌کننده‌ای داشت.

این فیلمساز مستند با اشاره‌ به روند تحقیق و پژوهش این فیلم مستند گفت: پژوهش این مستند یک فرایند یک ساله در منابع مکتوب و مصور داخلی به ویژه اسناد خانواده مهدوی (وارثان امین‌الضرب) داشته و بعید می‌دانم موردی از آثار ایرانی را از قلم انداخته باشد. علاوه بر این، منابع خارجی معتبر به ویژه تصاویر و اسناد آرشیوهای بزرگ بین‌المللی تا سر حد امکان و دسترسی کاوش شده‌اند تا روایتی دقیق و منصفانه را درمعرض دید قرار دهد.

بیات ترک درباره شباهت‌های این مستند با وضعیت کنونی اقتصاد ایران گفت: امین الضرب در جامعه ما، نمونه غالب طرز فکر ثروتمندان ایرانی خودساخته است. آنها کم کم رویاهای بزرگی را در سر پرورانده و به بعضی از آنها جامعه‌ عمل پوشانده‌اند اما هرگز نتوانسته‌اند پیشرفتی را رقم بزنند که کارآفرینان جوامع توسعه یافته به آن دست یافته‌اند. برای مثال، امین الضرب رویای تاسیس بانک و احداث راه آهن را داشت و حتی برای آن تلاش‌ها و خرج‌ها کرد اما به نتیجه‌ای دلخواه نرسید.

وی ادامه داد: دلیل اصلی آن است که چه در گذشته و چه در حال، رویکرد عمده سرمایه‌داران ایرانی، واردات فناوری بوده است، نه تلاش برای به دست آوردن علم و دانشی که پدیدآورنده این فناوری‌ها. تکرار این چرخه، وضعیت کنونی اقتصاد در بحران‌ها را بسیار آسیب‌پذیر کرده است و تا زمانی که از گذشته عبرت نگیریم، آن را تکرار خواهیم کرد.

کارگردان مستند «امین الضرب» درباره فرم روایی فیلم خود گفت: ایده اصلی من در روایت بصری این مستند، نمایش اسناد و ‌مدارک هر اتفاق و موضوع در مکانی بود که آن‌ اتفاق و موضوع روی داده بود. بنابراین هرجا سندی از گذشته ارائه می‌شود در زمینه واقعی و تاریخی آن تصویر شده است. همچنین کوشش کردم تا مخاطب از میان حرف‌های واقعی و مضبوط شخصیت‌های تاریخی مخالف یا موافق امین الضرب، به شناختی شخصی‌سازی شده از او دست یابند.

او‌ در پایان ضمن معرفی عوامل تولید این فیلم مستند گفت: جا دارد از سرکار خانم هدی موسوی که در تهیه اسناد، مدارک و پژوهش این مستند همراهی صدیق، صبور و پر تلاش بودند، قدردانی کنم. همچنین از عابدین مقدم تدوینگر خلاق و دقیق که برای بیش از ۸۰ سکانس این مستند ۹۰ دقیقه‌ای زحمات مضاعفی را متحمل شد، تشکر می‌کنم. همچنین از سرکار خانم معصومه فردشاهین، تهیه‌کننده اجرایی که با پشتیبانی موثر خود تولید این مستند را میسور ساخت، قدردانی می‌کنم.

سایر عوامل تولید این مستند عبارتند از: آهنگساز: میثاق دومیرانی، بازآفرین اسناد و اشیا تاریخی: ابوذر ناصری: بازآفرین اسناد و اشیا تاریخی؛ دستیار: حسام بیات، مدیر تولید: مجید نصیری و مدیر تدارکات: سعید بصیری.