اعتراض آگاهانه نه‌تنها منفی نیست، بلکه نشانه پویایی اجتماعی است

اردشیر انتظاری، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، با اشاره به مسئولیت جامعه دانشگاهی در قبال تحولات اجتماعی، اظهار کرد: دانشگاهیان باید از رویکرد‌های سطحی و جامعه دانشگاهی در قبال تحولات اجتماعی، اظهار کرد: دانشگاهیان باید از رویکرد‌های سطحی و فالوئرمحور فاصله بگیرند و به تبیین فقیهانه و همه‌جانبه مسائل بپردازند؛ نگاه فالوئرگونه به معنای جذب مخاطب است، اما در تبیین فرهیخته گونه به شیوه همه جانبه به متغیر‌های متعدد که در پیدایش و شکل گیری مسائل و مشکلات دخالت دارند، پرداخته می‌شود و هیچ ترسی از بیان متغیر‌هایی که احتمال برچسب زنی در آنها وجود دارد، نیست.

وی با اشاره به حوادث اعتراضی سال‌های اخیر تصریح کرد: در تحلیل این رخداد‌ها باید هم به آسیب‌ها و مشکلاتی که دشمن ایجاد کرد، توجه شود و هم به نقشه‌ها، ابزار‌ها و تکنولوژی‌های نوین رسانه‌ای که دشمنان از طریق آنها، به‌ویژه در بستر شبکه‌های اجتماعی، افکار عمومی را جهت‌دهی می‌کنند، اهمیت داد.

به گفته انتظاری، آگاهی‌بخشی و آموزش جوانان و دانشجویان برای شناخت پشت‌پرده این فرآیند‌ها از مهم‌ترین وظایف دانشگاهیان است تا آنها با مسائل آشنا شوند و احساس نکنند که تبیین‌های یک سویه دشمنان می‌توانند همه جوانب قضایا رو روشن کند.

این استاد دانشگاه در ادامه، غرق‌شدگی نسل جدید در فضای مجازی را خطری جدی دانست و گفت: افراط در استفاده از فضای مجازی می‌تواند به نوعی هک شدگی معرفتی و هویتی را به وجود می‌آورد. این فقط در فضای مجازی خلاصه نمی‌شود، بلکه هر نوع اغراق و افراط در فعالیت‌ها می‌تواند مسائل و مشکلاتی را ایجاد کند؛ بنابراین باید به صورت همه جانبه فعالیت داشته باشیم یعنی فعالیت‌های انسانی باید متوازن باشد؛ جوانان در کنار حضور رسانه‌ای، باید به ورزش، مطالعه، یادگیری تاریخ و تجربه زیست تمدنی خود توجه داشته باشند.

انتظاری با تأکید بر ضرورت شناخت تاریخ به‌عنوان پدیده‌ای فراتر از تاریخ سیاسی افزود و تاکید کرد: تاریخ علمی، فرهنگی، هنری و اجتماعی ایران سرشار از منابع و ظرفیت‌هایی است که می‌تواند هویت و اعتمادبه‌نفس نسل جوان را تقویت کند. بی‌توجهی به این ذخایر تمدنی، یکی از خلأ‌های جدی جامعه امروز ماست.

وی همچنین نگاه صرفاً ملی به مسائل سیاسی را ناکافی دانست و ادامه داد: در جهان امروز، فهم مناسبات قدرت جهانی و اهداف قدرت‌های مسلط، به‌ویژه غرب، یک ضرورت است. سلطه غرب تنها نظامی یا اقتصادی نیست، بلکه ابعاد فرهنگی، علمی و به‌ویژه علوم انسانی را نیز دربرمی‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که حتی گفتمان‌های علمی به ابزار را نیز دربرمی‌گیرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی با اشاره به ظرفیت‌های بومی تولید دانش بیان کرد: ما در حوزه‌هایی مانند پزشکی، علوم انسانی و ادبیات، ذخایر معرفتی عمیقی داریم که قرن‌ها در جامعه ما جریان داشته است. امروز بسیاری از این دستاورد‌ها در سطح جهانی مورد استفاده قرار می‌گیرند، در حالی که خود مااورد‌ها در سطح جهانی مورد استفاده قرار می‌گیرند، در حالی که خود ما گاه به ارزش آنها بی‌توجه هستیم.

انتظاری با مرور نمونه‌هایی از مداخلات تاریخی قدرت‌های خارجی در ایران، گفت: شناخت تجربه‌های تاریخی، از نفوذ فکری و فرهنگی گرفته تا نسخه‌های تحمیلی اقتصادی و کشاورزی، می‌تواند جامعه را در برابر وعده‌های دروغین و پروژه‌های سلطه‌گرایانه مصون کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، بر «عقلانیت اعتراض» تأکید کرد و گفت: اعتراض آگاهانه و منطقی نه‌تنها منفی نیست، بلکه نشانه پویایی اجتماعی است. اما اگر اعتراض از مسیر عقلانی خارج شود و به رفتار‌های آشوبگرانه تبدیل شود، ممکن است در کوتاه‌مدت تخلیه احساسی ایجاد کند، اما در بلندمدت آینده فرد و جامعه را با آسیب‌های جدی، از جمله پیامد‌های روانی جبران‌ناپذیر، مواجهه خواهد کرد.

این استاد دانشگاه افزود: اعتراض مؤثر نیازمند شناخت سازوکار‌های قدرت، پیگیری مطالبات از مسیر‌های جمعی، گفت‌و‌گو با نهاد‌های مسئول و طی مراحل منطقی است.

انتظاری در پایان، یکی از مهم‌ترین وظایف دانشگاهیان را تولید گفتمان‌های رقیب یکی از مهم‌ترین وظایف دانشگاهیان را در برابر گفتمان‌های مسلط جهانی‌سازی، مدرنیته و بروکراسی دانست و تأکید کرد: هنر دانشگاهی صرفاً بازتولید و ترجمه گفتمان‌های غربی نیست، بلکه مشارکت فعال در تولید گفتمان‌های بدیل و بومی است؛ گفتمان‌هایی که متعهد به دانش، جامعه و آینده کشور باشند.