یک آتش بس و دو مانع بزرگ

به گزارش خبرگزاری آنا به نقل از بی‌بی‌سی، گزارش‌ها حاکی از آن است که روسیه، ایالات متحده و اوکراین به نقطه‌ای نزدیک شده‌اند که می‌توان از آن به عنوان «مرحله نهایی» توافق آتش‌بس یاد کرد. با این حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تأکید کرده است که هنوز «یک یا دو مسئله بسیار دشوار و بسیار دشوار» باقی مانده که می‌تواند کل روند را به خطر اندازد. این بن‌بست عمدتاً بر دو حوزه حیاتی متمرکز شده است: کنترل تأسیسات هسته‌ای و تعیین مرز‌های نهایی قلمرویی.

مذاکرات صلح که توسط میانجی‌گری‌های بین‌المللی هدایت می‌شود، با موانع بنیادینی روبه‌رو است که پذیرش آنها از سوی هر دو طرف، نیازمند تغییرات اساسی در مواضع فعلی است. این دو مورد عبارتند از سرنوشت نیروگاه هسته‌ای زاپوریژژیا و مضلات سرزمینی.

بزرگترین نیروگاه هسته‌ای اروپا که از مارس ۲۰۲۲ تحت اشغال روسیه است، یکی از دو چالش اصلی محسوب می‌شود. مدیریت و کنترل این تأسیسات حیاتی نیازمند سطحی از اعتماد است که در حال حاضر میان مسکو و کی‌یف وجود ندارد. هرگونه توافق بر سر خروج نیرو‌ها یا تحویل کنترل، باید ضمانت‌های امنیتی بین‌المللی قوی را به همراه داشته باشد تا خطر وقوع یک فاجعه هسته‌ای کاهش یابد. منطقه دونباس، قلب صنعتی اوکراین نیز همچنان کانون اصلی درگیری‌های قلمرویی است. کرملین همچنان خواهان کنترل کامل بر کل منطقه دونباس، از جمله شهر‌های استراتژیک «کمربند دژ» (اسلوویانسک و کراماتورسک) است. پوتین تهدید کرده است که اگر کی‌یف نخواهد به‌صورت مسالمت‌آمیز مسائل را حل کند، آنها را نظامی حل خواهد کرد.

زلنسکی برای شکستن بن‌بست، طرحی مبتنی بر ایجاد یک منطقه اقتصادی غیرنظامی یا آزاد تحت نظارت بین‌المللی در مناطقی که اکنون مورد مناقشه هستند را مطرح کرده است. این طرح منوط به عقب‌نشینی متقابل روسیه و نظارت نیرو‌های بین‌المللی بر خط تماس است. زلنسکی تأکید کرده است که واگذاری کنترل ۳۰۰،۰۰۰ ساکن این مناطق به روسیه، خارج از چارچوب قانونی اوکراین است.

تحلیل‌ها نشان می‌دهند که شکاف میان خواسته‌های طرفین، بسیار عمیق‌تر از آن است که با یک آتش‌بس ساده پر شود؛ این شکاف نیازمند بازتعریف کامل امنیت منطقه‌ای است. تحلیلگران نظامی، از جمله موسسه مطالعات جنگ (ISW)، پیش‌بینی می‌کنند که اگر روسیه بتواند سرعت پیشروی فعلی خود را حفظ کند، فتح کامل باقی‌مانده استان دونتسک ممکن است تا اوت ۲۰۲۷ به طول انجامد. این جدول زمانی نشان‌دهنده دشواری نظامی حل مسئله از طریق فشار نظامی مداوم است.

سازش پیشنهادی زلنسکی، هرچند ظاهراً انعطاف‌پذیر است، اما برای مسکو غیرقابل قبول است، زیرا مستلزم خروج کامل نیرو‌های روسی از تمام مناطقی است که در حال حاضر به تصرف (روسیه) در آمده‌اند، از جمله خارکف، سومی، دنیپروپتروفسک و میوکولایف، که این امر به معنای بازگشت به مرز‌های قبل از فوریه ۲۰۲۲ است.

یوری اوشاکوف، فرستاده کرملین، با وجود تأکید بر اینکه منطقه دونباس «بخشی از فدراسیون روسیه خواهد بود»، اظهار کرده است که «کاملاً ممکن است که هیچ نیرویی [در دونباس]، چه روسی و چه اوکراینی، وجود نداشته باشد». این اظهارنظر می‌تواند اشاره‌ای مبهم به نوعی خلع سلاح گسترده یا مدیریت منطقه‌ای متفاوت با حضور نیرو‌های نظامی سنتی باشد، اما وضوح کافی برای اطمینان‌بخشی به کی‌یف را ندارد.

بدون تحرک اساسی در مورد وضعیت نهایی قلمرو دونباس، هرگونه توافق صلح جامع در حال حاضر غیرواقعی به نظر می‌رسد. موفقیت هرگونه آتش‌بس مشروط به حل دو کابوس اصلی است: کنترل امنیتی زاپوریژژیا و تعریف دقیق مرز‌های باقی‌مانده در دونباس. گام بعدی، دیدار رهبران اروپایی با زلنسکی در فرانسه (پیش‌بینی شده برای ۶ ژانویه) است که می‌تواند بر مسیر این مذاکرات پیچیده تأثیر بگذارد. در نهایت، حل مسئله زاپوریژژیا و تعیین تکلیف مرز‌های دونباس، میزان اعتماد (یا فقدان آن) میان طرفین را برای پیشبرد هرگونه توافق بلندمدت تعیین خواهد کرد.