تولید و مصرف محتوای بومی صوت و تصویر فراگیر

به گزارش گروه پژوهش خبرگزاری علم و فناوری آنا، بازار صوت و تصویر فراگیر در ایران برپایه اقتصاد ترافیک تعریف شده است. این در حالی است که این بازار باید به سمت اقتصاد محتوا و ارزش‌آفرینی مالی براساس کیفیت محتوا حرکت کند. در دستور کار قرار دادن الزامات زمینه‌ای عملاً به ارتقای کمّی و کیفی بازار صوت و تصویر فراگیر و گسترش تولید و مصرف محتواهای بومی این بازار می‌انجامد.

دفتر مطالعات آموزش و فرهنگ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در گزارشی با عنوان «الزامات زمینه‌ای ارتقای تولید و مصرف محتوای بومی صوت و تصویر فراگیر در بستر شبکه ملی اطلاعات و رسانه‌های اجتماعی و ارائه پیش‌نویس سیاستی» شبکه ملی اطلاعات و رسانه‌های اجتماعی، ظرفیت منحصر‌به‌فردی برای ارتقای تولید و مصرف محتوا‌های بومی بازار صوت و تصویر فراگیر در اختیار دارند. شکوفایی این بازار طبیعتاً می‌تواند به شکوفایی دیگر بازار‌های رسانه‌ای و به‌طور کلی اقتصاد رسانه در کشور منجر شود. بنابراین، این پژوهش به‌دنبال فهم عناصر یا پویایی‌های (دینامیک‌ها)، زمینه‌ای است که می‌توانند چنین اتفاقی را رقم بزنند. این عناصر در ارتباطات و علوم رسانه به‌معنای زمینه‌سازی محیط ارتباطاتی برای رسیدن به حداکثر بازدهی است. با توجه به ضرورت‌های فرهنگی و عقیدتی انقلاب اسلامی، اساس و بنیان بازار صوت و تصویر فراگیر، طبیعتاً نه سرمایه‌داریِ بازار آزاد و نه نئولیبرالیسم است، بلکه بنیان‌های فرهنگی است که شالوده این بازار را می‌سازد و گسترش و تعالی آن را رقم می‌زند. 

بازیگران اصلی این بازار شامل تولیدکنندگان، تنظیم گران تخصصی، نهاد ناظر تنظیم‌گر، دولت/ حاکمیت و مصرف کنندگان هرکدام در چارچوب و مسیرهای مختلفی با یکدیگر در ارتباط هستند

* پویایی‌ها یا عناصر زمینه‌ای برای ارتقای تولید و مصرف محتوا‌های بومی

این گزارش بیان می‌کند که پویایی‌ها یا عناصر زمینه‌ای برای ارتقای تولید و مصرف محتوا‌های بومی در بازار صوت و تصویر فراگیر به پنج دسته تقسیم می‌شوند: ۱. تعاملات میان بازیگران مختلف، ۲. مزیت‌های رقابتی بازار صوت و تصویر فراگیر، ۳. مؤلفه‌های شناختی و روانی بازار، ۴. هنجار‌های رسمی و غیررسمی و ۵. برهم‌کنش بازار صوت و تصویر فراگیر با دیگر بازارها. 

این گزارش در توضیح تعاملات میان بازیگران مختلف بیان می‌کند که بازیگران بازار صوت و تصویر فراگیر شامل تولیدکنندگان، تنظیم‌گران تخصصی، نهاد ناظر تنظیم‌گر، دولت / حاکمیت و مصرف‌کنندگان هستند. تولیدکنندگان با مخاطب‌سنجی دائمی به‌نوعی با مخاطبان و نیاز‌های ایشان ارتباط برقرار می‌کنند. در این میان عرضه و تقاضا را باید اصلی‌ترین مؤلفه شکل‌دهنده تعاملات میان تولیدکنندگان با مصرف‌کنندگان بازار صوت و تصویر فراگیر دانست. نهاد تنظیم‌گر (تنظیم‌گران تخصصی) نیز با سازوکار‌های مختلفی از‌جمله مجوز‌دهی با شرکت‌ها و سکو (پلتفرم)‌های فعال این بازار مرتبط می‌شوند. 

*  تعاملات نهاد ناظر تنظیم‌گر و مزیت‌های رقابتی بازار صوت و تصویر فراگیر

در این گزارش آمده است که نهاد ناظر تنظیم‌گر نیز در چارچوب‌های تعاملی نظیر ضوابط انضباطی و نظارتی با تنظیم‌گران مختلف روبه‌رو می‌شود. دولت/ حاکمیت نیز با سیاستگذاری کلان، اصلی‌ترین مسیر تعاملی میان خود با دیگر بازیگران بازار صوت و تصویر فراگیر را شکل می‌دهد. مصرف‌کنندگان (مخاطبان / کاربران) نیز مبتنی‌بر چارچوب‌های مختلف از‌جمله پارادایم استفاده و خشنودی با تولیدکنندگان وارد تعامل می‌شوند. 

در این گزارش به مزیت‌های رقابتی بازار صوت و تصویر فراگیر اشاره شده و آمده است که گستره‌ای از مزیت‌های بالقوه و بالفعل را شامل می‌شوند. مزیت‌های رقابتی بازار صوت و تصویر فراگیر شامل هزینه‌های حداقلی اولیه، اشتراک ارزان‌قیمت برای مخاطبان/ کاربران، کیفیت بالای تجربه دیداری و شنیداری، تعهد به هنجارها، ارزش‌ها و میراث غنی فرهنگی ایران، تخصصی شدن، برندسازی، پایبندی به کپی‌رایت، افزایش کمّی‌و‌کیفی تولیدات کوتاه، راه‌اندازی و گسترش سکو (پلتفرم)‌های محلی و فراملی (منطقه‌ای) و نیز راه‌اندازی و گسترش سکو (پلتفرم)‌های تعاملی و همگرا می‌شوند. 

* مولفه‌های شناختی و روانی بازار صوت و تصویر فراگیر

این گزارش در خصوص مولفه‌های شناختی و روانی بازار صوت و تصویر فراگیر توضیح می‌دهد که شامل احساس مهم بودن و اهمیت داشتن، وجود انگیزه و تعهد، حرفه‌ای‌گری، تعاملات نزدیک و سازنده بازیگران، پایبندی به چارچوب و بنیان‌های فرهنگی، استقلال سیاسی و اقتصادی نهاد تنظیم‌گر، استقلال دولتی نهاد تنظیم‌گر و حاکمیت الگو‌های مختلف هم‌تنظیم‌گری برای فعال کردن بخش‌های صنفی و مدنی، سیاستگذاران مناسب، قوانین واضح و پیش‌بینی‌پذیر، شفافیت سازوکار‌ها و فرایندها، وجود مراجع ذی‌صلاحِ منصف و بی‌طرف و سواد رسانه‌ای می‌شوند. 

این گزارش در توضیح هنجار‌های رسمی و غیررسمی بازار صوت و تصویر فراگیر بیان می‌کند که پایبندی به مالکیت فکری، تکثر رسانه‌ای، تناسب و شایستگی تولیدکنندگان، ممیزی، احترام به کرامت انسانی، حفاظت از حریم خصوصی، عدم بی‌تفاوتی، انصاف و عینیت، حفاظت مخاطبان/ کاربران در برابر آسیب، انعکاس تکثر سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، پایبندی به تنوع زبانی و قومی، تبلیغات سالم، بهنجار و صادقانه، حفاظت از خردسالان و زنان، عدم انتشار محتوا‌های ضد‌دینی، نفرت نژادی یا قومی و عدم تشویق به بی‌نظمی و اغتشاش را دربر‌می‌گیرند. 

در نهایت اینکه این گزارش با اشاره به برهم کنش میان بازار صوت و تصویر فراگیر با دیگر بازار‌ها توضیح می‌دهد که از قواعدی کلی و واضح تبعیت می‌کند. رونق و کسادی کلی بازار طبیعتاً بر رونق یا کسادی بازار صوت و تصویر فراگیر مؤثر است، چراکه با مؤلفه‌های روانی مخاطبان و آرامش روحی ایشان برای مصرف سرگرمی نسبت دارد. علاوه‌بر این، خود بازار‌های رسانه‌ای در پیوندی مستحکم با یکدیگر قرار دارند و رونق و رشد یکی بر توسعه دیگری اثر می‌گذارد؛ در این‌جا بازار اینترنت از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. همچنین، بازار‌های رسانه‌ای در پیوندی هم‌افزا با یکدیگر قرار دارند؛ ظرفیت‌ها و قابلیت‌های هرکدام از بازار‌های رسانه‌ای در خدمت دیگری قرار می‌گیرد و به رشد و ارتقای آن یاری می‌رساند. رشد یک بازار رسانه‌ای نظیر بازار بازی‌های ویدئویی، طبیعتاً رشد و گسترش دیگر بازار‌های دیجیتال را به‌همراه خواهد داشت. 

این گزارش ادامه می‌دهد که از مهم‌ترین سیاست‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد: ۱. نهادسازی برای تنظیم‌گری، ۲. ایجاد یک بازار رقابتی داخلی و پایداری صنعت، ۳. حمایت از تولید، نشر و مصرف محتوای سازگار با فرهنگ ایرانی- اسلامی، ۴. حمایت حقوقی، فنی و مالی از توسعه زیست‌بوم محتوای بومی، ۵. تنظیم‌گری براساس رویکرد مقررات‌گذاری نوین، ۶. مخاطب‌محوری و حمایت از حقوق ذی‌نفعان.

متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.