پیام معاونت تحقیقات دانشگاه آزاد:
گروه دانشگاه خبرگزاری آنا- علیرضا باجلان،
آنا: به طور کلی کرونا چه تأثیری روی سیستم آموزشی کشور گذاشته و آیا کشور ما به شکل مناسبی توانسته از آموزش مجازی و ابزارهای دیجیتال در این حوزه استفاده کند؟
حیدری: در حوزه آیندهپژوهی مبحثی عنوان سناریونویسی یا سناریوپردازی وجود دارد. در این حوزه به این موضوعات مختلفی میپردازند به عنوان مثال «سناریوی پرداختن به آینده هوش مصنوعی» که در این سناریو انسان به طور مطلق از هوش مصنوعی استفاده میکند یا سناریویی که مبتنی بر دورکاری است. یعنی سازمانهای بزرگ و عریض و طویل دیگر وجود ندارند و افراد به صورت تخصصی در زمینه کاری خودشان از راه دور فعالیت میکنند. محقق شدن این سناریو خیلی دور از انتظار بود ولی با توجه به شیوع ویروس کرونا چنین سناریویی که همان آموزش مجازی در کشور اتفاق افتاد.
این سناریو آموزش عمومی را از مقطع ابتدایی تا مقطع تحصیلات تکمیلی، به صورت مجموعهای واحد در آورد و فرایندهای آموزشی به صورت کاملا مجازی اجرا شد. شاید در شرایطی به غیر از کرونا، هیچ وقت کشور چنین فرایندهایی را در سطح کلان درک نمیکرد. همیشه وقتی امکان حضور فیزیکی نبود بعضی از معلمها، اساتید پروازی و اساتیدی دسترس نبودند اینها به صورت مقطعی و موردی از روشهای مجازی برای آموزش استفاده میکردند.گاهاً هم اتفاق میافتاد وبینارهایی که با خارج از کشور در بخش مشاوره پزشکی بود و پزشکی حاذق از خارج از کشور جلسههای برخط بر گذار میکرد. ولی پیش از کرونا هیچ وقت شرایطی نداشتیم که به دانشآموزان مقاطع ابتدایی آموزش مجازی داده شود یعنی شاید در قالب شرایط عادی هیچ وقت تحقق نمییافت.
کرونا با همه مشکلات نکات ارزشمند را نیز یادآوری کرد
بنابراین کرونا با همه مسائل مختلفی که به وجود آورد اتفاقات خوبی هم داشت. در آیندهپژوهی نگاه همین طور است که از وقایع به بهترین شکل استفاده شود و آنها را به فرصت تبدیل کرد. از این رو ویروس کرونا باعث شد کشور تجربه خیلی بزرگی را در حوزه آموزش مجازی کسب کند. حال باید ببینیم در آموزش مجازی اکنون به این نتیجه رسیدهایم مثلاً دانشگاه آزاد اسلامی یا دانشگاه پیام نور در هر شهری، شهرستانی یک واحد احداث میکند، شرایط کنونی نشان داد آیا احداث این تعداد واحد دانشگاهی اصلاً لازم است یا نه؟ آیا جذب و بهکارگیری این همه پرسنل آموزشی، کادر پشتیبانی، این تعداد عضو هیئت علمی لازم است یا نه؟ آیا کشور به این سمت رفته است که برای مقطع چهارم دبیرستان معلمی خیلی حاذق و ایدهآل را برای آموزش درس زیستشناسی سال دوازدهم در کل کشور در نظر بگیرد؟ قطعا این همه این موارد شدنی است.
یعنی با این اتفاق معلمی میشود معلم زیستشناسی پایه دوازدهم کل کشور و کسی که در دبیرستانی معتبر در تهران تحصیل میکند با کسی که کپرنشین است یا دانشآموزشی که در ایلات و عشایر است به طور مساوی از امکانات آموزشی استفاده میکنند. این یعنی اینکه کرونا همه را متوجه کرد که در حیطه آموزش، از آموزش سنتی حرکت کرده و به سمت آموزش مجازی برویم. در واقع یکسری پنجرههای متعدد را بر روی کشور باز کرد و واقعیتهای آینده را نشان داد. کرونا در حوزه آموزش مجازی درسهای بسیاری دارد و سبب شد به نیازهای آینده خود در حوزه مجازی پی ببریم.
آنا: پس به عقیده شما در زمینه آموزش مجازی گامهایی برداشته و تجربیات خوبی بدست آوردیم. برآیند شما از شرایط آموزش مجازی کنونی چیست؟
حیدری: چون کشور زیرساختهای لازم برای مقابله صددرصدی با کرونا را نداشت و تجربه اول بود، طبیعی است که یکسری مشکلات را پیش آمد ولی باید مشکلاتی که در این حوزه داشتیم را ثبت کنیم و در آینده به آنها بپردازیم و در جهت رفع آنها اقدام کنیم. در دوران کرونایی مهمترین خصیصهای که مسئولان در حوزههای مختلف از جمله آموزش میتوانند داشته باشند، مسئولیتپذیری است و بابت هر اقدامی مسئولیت خود را به درستی بشناسند و اگر نتوانستند آن را محقق کنند در قبال پیدا کردن راهکارهای مناسب و مدیریت آن مسئولیت داشته باشند.
ممکن است بعد از کرونا کشور دوباره با بلایای طبیعی مانند زلزله، سیل و آتشفشان یا بیماریهای همهگیر جدید مواجه شویم و بدون اینکه از آنها درس بگیریم، دوباره تکرار مکررات کنیم. متأسفانه مدیریت کشور در حوزههای مختلف مبتنی بر آزمون و خطا و تجربه کسب نکردن از این حوادث دشوار است. روش آزمون و خطا در ذات پدیده ممدوح و خوبی است ولی اینکه از آن تجربه کسب نکنیم، یک صفت نکوهیدهای است. برای مثال سال گذشته سلسله سیلهایی در مناطق مختلف کشور آمد، آنها را مدیریت بحران کردیم ولی به نظر میرسد هیچ تجربهای کسب نکردیم. به طوریکه استانهای سیلخیز همچنان بر اساس همان سیستم سنتی کشاورزی میکنند و قرار نیست که تغییری ایجاد شود. مادامی که تغییری اتفاق نیفتد و از رخدادهایی مانند کرونا درس نگیریم و ساختارهای یادگیرنده در کشور نداشته باشیم همچنان شاهد حوادث ناگوار خواهیم بود. باید در چرخه آزمون و خطا، تجربهاندوزی کنیم و تجربههای ارزشمند را با لایههای مختلف جامعه به اشتراک بگذاریم. ساختارهایی در جامعه تبیین کنیم که همه یاد بگیرند برای وقایع بعدی تجارب گذشته به نحو مطلوبی استفاده کنند.
-----------------------
آنا: دانشجویان و نظام آموزشی کشور چه مشکلاتی را در دوره کرونا تجربه کرد؟
حیدری: در مورد حوزه آموزش مجازی متأسفانه تا قبل از شیوع کرونا همیشه به موضوع فناوری اطلاعات با دیدگاه ارتباطات بانکی، ارتباطات دیجیتالی و مهمتر از همه به عنوان ساختاری که میتواند بسترهای تعاملات اجتماعی را پشتیبانی کند، نگاه میکردیم. هیچوقت تصور نمیشد که روزی ICT آموزش را پوشش بدهد. بنابراین زیرساختها بسیار ضعیف بود. کشور در حوزه IT و هم در حوزه CT متأسفانه مشکل دارد. اکنون که موضوع آموزش مجازی در کشور داغ است اگر زیرساختهای این نوع آموزش به صورت مطلق فراهم باشد، کشور را به سمت عدالت اجتماعی و عدالت آموزشی میرود و همانطور که پیش از این نیز اشاره شد معلمی میتواند برای تعداد زیادی از دانشآموزان یک مقطع تحصیلی خاص درس بدهد.
مقاومت ساختارهای سنتی در برابر روشهای آموزش مجازی
اما در مسیر این تغییرات موانعی وجود دارد. ساختارهای سنتی که در این شرایط از خود مقاومت نشان میدهند. به عنوان مثال آیا شما غول کنکور و هزاران نفر که در این زمینه فعالیت میکنند را میتوان حذف کرد؟ طبیعتاً آنها مقاومت میکنند. آیا میتوان با غول آموزش غیرانتفاعی که سرمایههای عظیمی را در اختیار دارند مقابله کنید؟ زیرساختهای این موارد باید تدوین و ساختارهای اجتماعی در همین زمینه باید مهیا شوند. در واقع باید با چنین ساختارهای سنتی که از قبل بودهاند مواجه شویم و بعد متناسب با آنها فعالیت کنیم.
در این دوره کرونا، به عنوان کسانی که داشتیم با سیستم آموزش مجازی کار میکردیم متوجه موارد شدهایم. اولاً سیستم مجازی، پویا نبود و مهمتر اینکه به جای دانشجومحور بودن، استادمحور بود و در این شرایط نقش اساسی را استاد بازی میکرد. ایراد دیگر این بود که چون تجربه قبلی نداشتیم و گام به گام این راه را نرفتیم رو در رو نبودن یکباره استاد و دانشجو باعث شد هم دانشجو درک درستی از کلاسها نداشته باشد و هم استاد نتوانند مفاهیم درسی را به خوبی بیان کنند.
بنابراین باید تجربهاندوزی را ادامه دهیم تا در حوادث آینده از آمادگی کامل برخوردار باشیم. مشکل دیگر بحث چارچوبها بود، خیلی از نقاط کشور اینترنت نداشتند و شهرهایی و روستاهایی که اینترنت داشتند نیز سرعت اتصال آنها پایین بود، در ساعات اوج ترافیک مصرف سرویسهای اینترنتی نمیتوانستند خدمات مطلوبی را ارائه دهند. مهمتر از همه اینکه تجهیزات جانبی که میتوانستند از اینترنت و اینترانت استفاده کند فراهم نبود. شاید اگر در آینده نزدیک در آموزش و پرورش نیز ساختاری فراهم شود که همانند دانشگاهها که به دانشجویان مهندسی لپتاپ و دیگر تجهیزات آموزشی با قیمت مناسب بدهند. به عنوان مثال دانشگاه در دوره کارشناسی ارشد ماشین حساب سیتیزن مهندسی را با قیمت خیلی ارزان به بنده دادند یا مثلاً در رشته هنر، راپید و وسایل نقاشی و طراحی را که خیلی گران بود، به دانشجوها به صورت تعاونی میدادند.
آنا: به غیر از ساختارهای آموزشی چه عواملی سبب شد تا در دوره شیوع کرونا با برخی از مشکلات مواجه شویم؟ چه تدابیری میتواند به رفع مشکلات کمک کند؟
اگر زیرساختی فراهم شود که نرمافزارها و لوازم جانبی مثل رایانه را به دانشآموزان بدهند قطعا فرصت بیشتری برای آموزش مجازی مهیا میشود. فرض کنید هر دانشآموزی که وارد دبستان میشود، به جای اینکه تعداد زیادی کتاب به او بدهند لپتاپی با نرخ دولتی یا کاملا رایگان به او بدهند. این تجهیزات اولیه میتواند شروع خوبی برای استفاده ایدهآل از ظرفیتهای فضای مجازی باشد.
موضوع دیگری که با آن مواجه هستیم گرانی بیش از حد سرویسهای اینترنت در ایران است و مردم در این زمینه با مشکلات عدیدهای مواجه هستند. خرید بستههای اینترنتی و شارژ تلفن همراه حداقل برای خانوادههایی که دانشآموز دارند باید رایگان باشد. متأسفانه همچنان برخی از ارگانها و دستگاههای دولتی در شرایط کرونایی نیز به دنبال سودآوری خود هستند. فرزندان بنده در همین مدت شیوع بیماری کرونا دائما بستههای اینترنتی میخریدند. به شخصه در ما ه 200 تا 300 هزار تومان هزینه پرداخت میکردم. آیا همه مردم میتوانند این هزینهها را پرداخت کنند؟
تعهد نداشتن دانشجویان و اساتید برای حضور در کلاسهای مجازی
مشکل دیگر تعهد حضور دانشجویان و اساتید است. در آموزش مجازی بر خلاف کلاسهای حضوری دانشجویان و اساتید تعهد حضور ندارند و دیگر در چنین شرایطی مسئولان آموزش دانشگاه نمیتوانند وارد کلاش شده و تعداد دانشجویان را چک کنند. این شکل از آزادی در آموزش مجازی باعث میشود تعدادی از اساتید زیر بار تعهد نروند، کلاسها سر وقت برگزار نشود و مهمتر از همه دانشجویان به موقع در کلاس حضور نیابند. مشاهده شده بعضا دانشجویان رایانه خود را روشن میکنند و میروند سراغ کار دیگری و وقتی از آنها سؤال پرسیده میشود، حضور ندارند.
جای خالی فعالیتهای آزمایشگاهی در آموزش مجازی
بسیاری از رشتههای دانشگاهی برای آموزش به کارهای میدانی و آزمایشگاهی نیاز دارند. آموزش در این رشتهها با سیستمهای آموزشی مجازی پیش نمیرود. دانشجویی که در رشته میکروبیولوژی تحصیل میکند برای دروس مختلف باید فعالیتهایی در آزمایشگاه داشته باشد. همچنین از نظر زیرساختها از نظر فیلم، مستندات و ابزار آموزشی ضعفهای بسیاری وجود داشت. به عنوان مثال میتوان آموشهای کاربردی را با تعدادی ویدئو به دانشجویان آموزش داد ولی وقتی درس به آن مرحله میرسید استاد نرمافزارهای لازم را در اختیار نداشت. در چنین شرایطی چگونه میتوان آزمایش فیزیکی برای دانشجویان انجام داد؟ دانشجویی که در رشته کشاورزی تحصیل میکند، چگونه میتواند در روش مجازی کاشت محصولی در زمین را تجربه کند؟ مشکلاتی از این دست وجود داشته و هست ولی ماهیت اصلی آموزش مجازی در دوران کرونا حرکت به سمت رفع تبعیض و بیعدالتی آموزشی است.
-------------------
آنا: در حوزه آموزش مجازی برای دوره پساکرونا چه پیشبینی میکنید؟ تصور میکنید کشور چه گامهایی را بر تکیمل آموزش مجازی در آن دور باید بردارد؟
حیدری: درحوزه آیندهپژوهی باید به این موضوع بپردازیم که چطور میتوانیم مطلوبترین آینده را انتخاب کنیم و مهمتر از همه اینکه بعد از انتخاب آینده مطلوب در زمان حال چه اقداماتی انجام دهیم، چه برنامهریزی را داشته باشیم و چه راهبردهایی را در پیش بگیریم و بهطور کلی چه چشماندازی را مد نظر داشته باشیم؟ همه اینا کمک میکند تا آینده بدیل خود را شکل دهیم.
تفکر برای ساخت آینده بستر آیندهپژوهی
آیندهپژوهی در یک کلام به این موضوع میپردازد که چطور میتوانیم آینده مطلوب خود را بسازیم. قطعا موضوع ساختن آینده است که باعث شده از آیندهپژوهی تحت عنوان هنر یا فناوری صحبت شود. آیندهپژوهی در واقع هنر، مهارت و چه بسا فناوری ساخت آینده است. برای اینکه بتوانیم در این حوزه فعالیت کنیم حتماً باید تصوری از آینده داشته باشیم. در مسئله آیندهپژوهی به تصورات از آینده خیلی احترام میگذارند. به بدیعاندیشی و به نگاه نوآورانه و به افکار نامتعارف داشتن صحه گذاشته شده و توجه میشود.
کشور برای برای اینکه آینده مناسبی در حوزه آموزش مجازی را رقم بزند باید به دو مسئله توجه کند. یکی توجه به گذشته و دوم توجه به حال و تجربیاتی که بدست میآوریم. دوران کرونایی باعث شد در حوزه آموزش تجارب بسیار ارزندهای بدست بیاید.
بنابراین شاید اگر از قبل به حوزه آموزش مجازی فکر کرده بودیم هیچ وقت نمیتوانستیم تصور کنیم که روزی برسد که همه بالاجبار باید از آموزش مجازی استفاده کنند ولی دوران کرونا ثابت کرد که ممکن است گاهی به جبر باید به سمت آموزش مجازی رفت. در حوزه آموزش مجازی، آینده مطلوبی را برای کشور تصور میشود که مبتنی بر آموزش مجازی است.
رفع مشکلات دانشجویان با آموزش مجازی
در آینده همه دانشگاهها، امکانات و تسهیلاتی که برای تحصیل وجود دارد و همچنین ترددهای دانشآموزان برداشته میشود. حجم وسیعی از خدمات از بین میرود. متاسفانه سالانه تعداد زیادی از دانشجویان در جریان ترددهای بین شهری جان خود را از دست میدهند. خانوادهها هزینههای سنگینی را برای همین ترددهای بین شهری پرداخت میکنند؟ همه اینها تغییر میکند. مشکلات محلهای غذاخوری در دانشگاه، اعتراضهای دانشجویان به غذا و خوابگاه برنامهریزی آینده مطلوب برای آموزش که برطرف میشود.
در عرصه آموزش باید دنیای جدیدی را تصور شود. دنیایی که بسیار مطلوبتر از شرایط کنونی خواهد بود. اکنون که بالاجبار آموزش مجازی را در دوران کرونا تجربه کردیم عقل سلیم حکم میکند که برای ساخت آینده بهتر نیز اقدام کنیم. کشور برای برای اینکه آینده مناسبی در حوزه آموزش مجازی را رقم بزند باید به دو مسئله توجه کند. یکی توجه به گذشته و دوم توجه به حال و تجربیاتی که بدست میآوریم. دوران کرونایی باعث شد در حوزه آموزش تجارب بسیار ارزندهای بدست بیاید. این دوره باعث شد متوجه شویم اگر نظام آموزشی کشور مجازی شود در کنار مشکلات مزایا بسیاری هم وجود دارد.
افزایش سرعت فراگیری و تکرار پذیری شاخصههای مهم آموزش مجازی
عدم تردد دانشجو و استاد، کاهش شدید هزینهها، دسترسی به خدمات در زمان مورد نیاز و مواردی دیگر از مزیتهای آموزش مجازی است. دیگر حتماً نباید دانشجو از تهران به عنوان مثال به کرج برود. به جای آن هر موقع بخواهد میرود از بسته آموزشی استفاده میکند. چنین شیوه آموزشی تکرار پذیر است. اگر دانشجو متوجه نشد، میتواند آن متن را چهار بار گوش کند. حتی میتواند آن را ذخیره کرده و 10 سال دیگر هم آن متن را گوش کند. افزایش سرعت فراگیری دیگر نکته با اهمیت در آموزش مجازی است. طبیعتاً موقعی که تکرار پذیری زیاد شود یادگیری هم بیشتر میشود. دانشجویی ممکن است سر کلاس خجالت بکشد سؤال کند یا ممکن است وقت نشود یا حتی استاد حوصلهاش را نداشته باشد، همه این مسائل از بین میروند.
کرونا تجربه ارزندهای است منوط به اینکه هم آسیبها و هم مزیتهایش را ثبت و ضبط کنیم و از این تجربهها، آموزههایی داشته باشیم. تجربههای کرونا را در ساختارهای یادگیرنده جامعه ثبت کنیم تا دوباره تکرار مکررات نشود.
وابسته نبودن به زمان و مکان بازهم نکته مثبت دیگری است. یعنی آموزش مجازی واقعاً نه نیازی به زمان دارد و نه مکان. دانشجو حتی اگر در پارک هم نشسته باشد میتواند محتوای کلاس امروز صبح خود را دوباره گوش کند. هزینههای تولید مستندات آموزشی هم کم میشود. احتمالا تصور آن خیلی سخت است. دوباره تأکید میکنم شما فرض کنید تنها یک معلم فیزیک یا شیمی یا زیست برای کل درس شیمی، فیزیک و زیست مقطع دوازدهم دبیرستان تدریس کند، ببینید چقدر جالب میشود.
کاهش هزینههای آموزش در روش مجازی
در این صورت هزینههای تولید مستندات آموزشی خیلی کم میشود. هزینهها میتواند به مباحث دیگری پرداخته شود. مهمتر از همه اینکه آموزش نیاز محور میشود. یعنی معلمی نمیآید از اول تا آخر کتابی را درس دهد. متوجه میشود که کجاها نیاز است. مثلاً وقتی که دوران کرونایی اتفاق میافتد، استاد یا معلم میتواند مقطعی از درس را اختصاص بدهد به «مبارزه با بیماری کرونا» و حتی از آن سؤال امتحانی هم طرح کند!
در واقع با توجه به نیاز جامعه، سرفصلهای درسی تعریف شوند. در این صورت پیگیری آموزشی خیلی افزایش پیدا میکند و از نظر ساختاری و پرسنلی، به شدت میشود نیروهای فیزیکی خود را تعدیل کرده و هزینههای جاری برای این موضوع در فعالیتهایی دیگری پرداخت کرد. کرونا تجربه ارزندهای است منوط به اینکه هم آسیبها و هم مزیتهایش را ثبت و ضبط کنیم و از این تجربهها، آموزههایی داشته باشیم. تجربههای کرونا را در ساختارهای یادگیرنده جامعه ثبت کنیم تا دوباره تکرار مکررات نشود.
اگر در آینده بیماری دیگری شایع شد مثل کووید-20 یا وبا دیگر آمادگی لازم را داریم. آیندهپژوهی علاوه بر اینکه هر فرد را برای آینده بهتر آماده میکند این امکان را مهیا میسازد که آینده مطلوبی برای همه مردم ایجاد شود. در واقع آیندهپژوهی باعث میشود که در رابطه با اتفاقهایی که در آینده میافتد دچار غافلگیری نشویم. بنابراین آیندهپژوهی کمک میکند در آینده در حوزه آموزش مجازی دوباره با مشکلات اساسی روبهرو نگردیم. ساختارهای جامعه را باید به گونهای توسعه یابند که که کودکان از همان دوران دبستان کار کردن با تجهیزات الکترونیکی را یاد بگیرند. دولت میتواند وسایلی مانند تلفن همراه و تبلت را با قیمت مناسب به خانوادهها بدهد. اساتید دانشگاه را از همین امروز برای تدریس در شیوه مجازی آماده کنیم. برای کارهای عملی نیز باید تدابیر مناسبی اندیشیده شود باید در حوزه آموزش به سمت آموزش مجازی ببریم.
اگر بخواهیم به کرونا با نگاه مثبت نگاه کنیم میشود مزایای آن را دید. بنابراین میتوانیم آغازی مناسب برای آموزش مجازی رقم بزنیم و زودتر به استقبال آن برویم. به جای اینکه همیشه پای خود را در سناریوهایی که دیگران تدوین کردهاند بگذاریم خودمان سناریو بنویسیم و آینده را تعیین کنیم.
کرونا را به عنوان فرصت تصور کنیم
اگر این کرونا اتفاق نمیافتاد چه وقت کشور میتوانست چنین تجربهای برای آموزش مجازی بدست آورد. بنابراین کرونا باعث شد که موضوع آموزش مجازی کاملا ملموس شود و از دانشآموزی در مقطع ابتدایی گرفته تا دانشجویی که در مقطع دکتری درس میخواند، به خوبی معنای آموزش مجازی را درک کنند.
آنا: مرکز سیاست علمی کشور چه برنامههایی برای آموزش مجازی چه در دوره کرونا و چه در دورههای بعدی در نظر گرفته است؟ در این مسیر چه سازمانهایی با این مرکز همکاری میکنند؟
حیدری: با توجه به اینکه افراد حاذقی در این مرکز کار میکنند، بسیاری از صحبتهایی که بنده عرض کردم عملیاتی شده است. معاون پژوهشی به اتفاق ریاست مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور به سرعت از تجارب متخصصان استفاده کرده و شرایط را برای ارائه مقالات و سخنرانیها آماده کردند. یعنی اساتید دانشگاهها و به ویژه اعضای هیئت علمی هر دانشگاه به گونهای تشویق شدند که هر کس در حوزه تخصصی خود به عنوان مثال حوزه اقتصاد، اخلاق علم، سیاستگذاری علم و فناوری، آیندهپژوهی و جامعهشناسی و حتی علمسنجی مقالههایی نوشته و ارائه دهد.
برگزاری جلسههای مجازی از مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور
بنابراین مقالههای متعددی نوشته شد و سپس با نظمی خاص این مقالات برای عموم ارائه گردید. همه این تلاشها در همان سیستم مجازی انجام گرفت. مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور از شرایط کرونا تجربه کسب کرد چون قبلاً در این سطح و گستردگی جلسات و سخنرانیهای علمی برگزار نمیشد. از روزی که کرونا اتفاق افتاد، تقریباً کلیه جلسههای مرکز به صورت مجازی برگزار میشود.
مرکز تحقیقات به عنوان کانون تفکر وزارت علوم شناخته میشود از همین رو باید در این راستا و عملیاتی کردن مأموریتاش گام بردارد. مقالههای منتشر شده در مدت شیوع کرونا جمعآوری و قرار است در قالب کتابی احصا شود. این کتاب در آینده در اختیار مسئولان و سیاستگذاران وزارت علوم قرار میگیرد.
دانشگاه آزاد اسلامی الگویی برای مراکز آموزش در کشور
در حیطه آموزشی مجازی دانشگاه آزاد اسلامی بیشتر از دانشگاههای دولتی حائز اهمیت است. این مجموعه عظیم علمی بیشتر میتواند پندآموز و الگو شایستهای برای همه مراکز آموزشی کشور باشد. دانشگاه آزاد اسلامی با داشتن ظرفیت قابل توجه هیئت علمی، دانشجو، سیستم و فضاهای آموزشی با به کارگیری شیوههای مجازی تحولی بزرگ در نظام آموزش عالی کشور ایجاد میکند.
انتهای پیام/4144/
انتهای پیام/
