میکروپلاستیکها دقیقا از کجا وارد بدن ما میشوند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA) در مطالعهای که نتایج آن در نشست بهاره انجمن شیمی آمریکا (ACS) ارائه شد، اعلام کردند آزمایشهای آنها نشان میدهد برخی آدامسهای موجود در بازار، هنگام جویده شدن میتوانند ذرات میکروپلاستیک را وارد بزاق دهان کنند. پژوهشگران تأکید کردند این مطالعه برای اندازهگیری میزان آزاد شدن این ذرات طراحی شده بود و درباره خطرات سلامت ناشی از جویدن آدامس نتیجهگیری نمیکند. به گفته آنان، هنوز مشخص نیست این ذرات پس از ورود به بدن چه سرنوشتی پیدا میکنند و چه اثری بر سلامت انسان دارند.
اما آدامس تنها یکی از مسیرهای احتمالی مواجهه با میکروپلاستیکهاست. چهار گزارش و مقاله علمی مورد استفاده در این گزارش نشان میدهند انسان هر روز از راههای گوناگونی با این ذرات روبهرو میشود؛ از نوشیدن آب و مصرف غذا گرفته تا تنفس هوای داخل خانه، گردوغبار و الیاف لباسهای مصنوعی. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) در گزارشی که سال ۲۰۲۵ منتشر کرد، میگوید میکروپلاستیکها از اعماق اقیانوسها تا قله اورست و حتی در بخشهایی از بدن انسان شناسایی شدهاند. «سوزان گاردنر»، مدیر بخش اکوسیستمهای این سازمان، میگوید: «احتمالا میتوان با اطمینان گفت که میکروپلاستیکها تقریبا همهجا حضور دارند». با این حال، او نیز تأکید میکند که پژوهشگران هنوز در حال بررسی پیامدهای این ذرات برای سلامت انسان هستند.
همین گستردگی حضور میکروپلاستیکها باعث شده است که پرسش اصلی دیگر فقط این نباشد که «آیا این ذرات در محیط وجود دارند؟» بلکه این باشد که آنها دقیقا از چه مسیرهایی وارد بدن انسان میشوند؟ پاسخ به این پرسش ساده نیست، زیرا مسیرهای ورود متعددند؛ از نوشیدن آب و خوردن غذا گرفته تا تنفس هوای داخل خانه و استفاده روزمره از محصولات پلاستیکی.
همه چیز از پلاستیکهای بزرگ آغاز میشود
پیش از آنکه مسیرهای ورود میکروپلاستیکها به بدن انسان را بررسی کنیم، باید بدانیم این ذرات چگونه به وجود میآیند.
بر اساس مرور پژوهشهای منتشرشده در Yonsei Medical Journal، رایجترین تعریف میکروپلاستیک، ذرات پلاستیکی مصنوعی با اندازه کمتر از پنج میلیمتر است. این ذرات به دو گروه تقسیم میشوند؛ میکروپلاستیکهای اولیه که از ابتدا در همین ابعاد تولید میشوند و میکروپلاستیکهای ثانویه که در اثر تجزیه و فرسایش محصولات پلاستیکی بزرگتر، مانند بطریها، بستهبندیها، لاستیک خودروها، رنگها و الیاف مصنوعی شکل میگیرند.
برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) نیز میگوید بخش عمده میکروپلاستیکهای موجود در محیط، حاصل تجزیه تدریجی محصولات پلاستیکی مصرفی است. گزارش دیوان محاسبات آمریکا (GAO) نیز توضیح میدهد که این ذرات در هوا، خشکی و آب یافت میشوند و میتوانند حامل آلایندههایی مانند فتالاتها، مواد PFAS و فلزات سنگین باشند. این گزارش همچنین میگوید هنگامی که جانوران این ذرات را میبلعند، ممکن است با سوءتغذیه و دیگر پیامدهایی روبهرو شوند که در سطوح بالاتر زنجیره غذایی نیز ادامه پیدا میکند.
مرور منتشرشده در Yonsei Medical Journal تاکید میکند که اندازه بسیار کوچک میکروپلاستیکها، بلع آنها را برای جانداران آسان میکند. از سوی دیگر، این ذرات به دلیل مقاومت در برابر تجزیه زیستی، برای مدت طولانی در محیط باقی میمانند و بهآسانی در زنجیره غذایی جابهجا میشوند.
گزارش GAO در ادامه به تفاوت رفتار ذرات بزرگتر و کوچکتر نیز اشاره میکند. بر اساس این گزارش، میکروپلاستیکهای بزرگتر ممکن است بدون برهمکنش با بافتهای بدن از دستگاه گوارش عبور کنند، اما ذرات کوچکتر، بهویژه نانوپلاستیکها، میتوانند پس از استنشاق، بلع یا جذب از طریق پوست از سدهای طبیعی بدن عبور کرده و وارد اندامها، خون و سلولها شوند
بطری آب؛ مشهورترین مسیر ورود، اما نه تنها مسیر
آب آشامیدنی یکی از مسیرهایی است که پژوهشگران برای بررسی مواجهه انسان با میکروپلاستیکها مورد توجه قرار دادهاند؛ هرچند تنها مسیر نیست.
مرور پژوهشهای منتشرشده در Yonsei Medical Journal توضیح میدهد که انسان از طریق بلع، استنشاق و تماس پوستی با میکروپلاستیکها مواجه میشود. این مقاله همچنین میگوید میکروپلاستیکها میتوانند پس از عبور از سامانههای تصفیه فاضلاب وارد رودخانهها و دریاها شوند و از این طریق در چرخه آب باقی بمانند.
این مقاله با استناد به دادههای وزارت محیطزیست کره جنوبی گزارش میکند که در بررسی ۲۴ تصفیهخانه آب، بهطور میانگین ۰٫۰۵ ذره میکروپلاستیک در هر لیتر آب شناسایی شده است.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز در گزارش «میکروپلاستیکها در آب آشامیدنی» میگوید گزارشهای مربوط به شناسایی میکروپلاستیکها در آب لولهکشی و آب بطری، پرسشها و نگرانیهایی درباره پیامدهای احتمالی این ذرات برای سلامت انسان ایجاد کرده است. این گزارش شواهد مربوط به حضور میکروپلاستیکها در چرخه آب، پیامدهای احتمالی مواجهه با آنها و میزان حذف این ذرات در فرایندهای تصفیه آب و فاضلاب را بررسی میکند و در پایان، پیشنهادهایی برای پایش، مدیریت و شناسایی شکافهای دانشی ارائه میدهد.
گزارش دیوان محاسبات آمریکا (GAO) نیز یادآور میشود که میزان دریافت میکروپلاستیک در افراد یکسان نیست و بسته به سبک زندگی میتواند متفاوت باشد.
غذا؛ مسیری که از زنجیره غذایی میگذرد
آب تنها مسیر مواجهه انسان با میکروپلاستیکها نیست. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) میگوید این ذرات در بخشهای مختلف محیطزیست حضور دارند و میتوانند وارد زنجیره غذایی شوند.
مرور پژوهشهای منتشرشده در Yonsei Medical Journal نیز توضیح میدهد که اندازه بسیار کوچک میکروپلاستیکها باعث میشود جانداران آبزی آنها را بهراحتی ببلعند. این مقاله همچنین تأکید میکند که این ذرات به دلیل مقاومت در برابر تجزیه زیستی، در محیط باقی میمانند و در طول زنجیره غذایی جابهجا میشوند. نویسندگان مقاله به مطالعهای روی زئوپلانکتونهای دریایی اشاره میکنند که در آن، تجمع میکروپلاستیکها در بدن این موجودات مشاهده شد؛ یافتهای که از دید آنان، احتمال انتقال این ذرات در زنجیره غذایی را نشان میدهد.
این مقاله با استناد به دادههای وزارت ایمنی غذا و داروی کره جنوبی گزارش میکند که در بررسی محصولات غذایی، میانگین ۰٫۴۷ ذره میکروپلاستیک در هر گرم شناسایی شد و نمک دریایی با میانگین ۲٫۲۲ ذره در هر گرم بیشترین مقدار را داشت.
مرور منتشرشده در Yonsei Medical Journal همچنین به مطالعهای روی ۱۰۰ نمونه خاک از جنگلها، مناطق حاشیه شهری و زمینهای کشاورزی کره جنوبی اشاره میکند که در آن، به طور میانگین ۷۰۰ ذره میکروپلاستیک در هر کیلوگرم خاک شناسایی شد. این مطالعه نشان داد میزان آلودگی بسته به نوع کاربری زمین متفاوت است و در خاک باغها بیش از دیگر زمینهای کشاورزی بود. نویسندگان مقاله همچنین به پژوهشی اشاره میکنند که بر اساس آن، میکروپلاستیکها در برخی کودهای مورد استفاده در کشاورزی وجود دارند، میتوانند حدود ۱۵ سال در خاک باقی بمانند و در نهایت دوباره وارد جو شوند.
گزارش دیوان محاسبات آمریکا (GAO) نیز یادآور میشود که میکروپلاستیکها تنها در محیطهای دریایی یافت نمیشوند، بلکه در هوا، خشکی و آب نیز حضور دارند؛ موضوعی که نشان میدهد مسیر مواجهه انسان با این ذرات به غذاهای دریایی محدود نیست.
هوای خانه و لباسها؛ ذراتی که همیشه همراه ما هستند
مواجهه انسان با میکروپلاستیکها تنها به آب و غذا محدود نمیشود. مرور پژوهشهای منتشرشده در Yonsei Medical Journal توضیح میدهد که این مواجهه میتواند از طریق بلع، استنشاق و تماس پوستی نیز رخ دهد.
این مقاله با استناد به مطالعهای در شهر سئول گزارش میکند که غلظت میکروپلاستیکها در هوای داخل ساختمانها حدود ۱٫۵ برابر بیشتر از هوای بیرون بوده است. همچنین بخش عمده ذرات شناساییشده در هوای داخل ساختمانها را الیاف تشکیل میدادند.
برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) نیز میگوید پارچههای مصنوعی، مانند پلیاستر، هنگام شستوشو میتوانند الیاف میکروپلاستیکی آزاد کنند. این سازمان همچنین یادآور میشود که استفاده از محصولاتی که حاوی میکروپلاستیک هستند نیز میتواند به انتشار این ذرات در محیطزیست منجر شود.
گزارش دیوان محاسبات آمریکا (GAO) نیز منسوجات مصنوعی، لاستیک خودروها، رنگها و بطریهای پلاستیکی را از منابع تولید میکروپلاستیکها معرفی میکند و میگوید این ذرات در هوا، خشکی و آب یافت میشوند.
آنچه میدانیم و آنچه هنوز نمیدانیم
اگرچه مطالعات مختلف حضور میکروپلاستیکها را در آب، غذا، هوا و بخشهایی از بدن انسان گزارش کردهاند، اما مرور پژوهشهای منتشرشده در Yonsei Medical Journal و گزارش دیوان محاسبات آمریکا (GAO) نشان میدهند که درباره پیامدهای این ذرات برای سلامت انسان هنوز پرسشهای مهمی وجود دارد.
مرور منتشرشده در Yonsei Medical Journal میگوید نتایج آزمایشهای سلولی و مطالعات انجامشده روی جانوران نشان میدهد میکروپلاستیکها میتوانند اثرات زیستی گوناگونی داشته باشند؛ با این حال، نویسندگان مقاله تأکید میکنند که دادههای مربوط به انسان هنوز محدود است و برای بررسی تأثیر اندازه، شکل، ترکیب شیمیایی و غلظت این ذرات بر سلامت انسان، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
گزارش دیوان محاسبات آمریکا (GAO) نیز میگوید قرار گرفتن در معرض میکروپلاستیکها با برخی مشکلات سلامت در انسان و دیگر جانداران ارتباط دارد، اما دانشمندان هنوز مشخص نکردهاند که میکروپلاستیکها تا چه اندازه موجب بروز این مشکلات میشوند.
میکروپلاستیکها میتوانند از مسیرهای مختلفی، از جمله آب آشامیدنی، غذا، هوای داخل ساختمانها و الیاف لباسهای مصنوعی، انسان را در معرض این ذرات قرار دهند. این منابع همچنین نشان میدهند که اگرچه حضور میکروپلاستیکها در بخشهای مختلف محیطزیست و در برخی نمونههای انسانی گزارش شده است، اما درباره پیامدهای آنها برای سلامت انسان هنوز پرسشهای مهمی باقی مانده است. از همین رو، پژوهشگران و نهادهای علمی بر ادامه تحقیقات برای شناخت بهتر مسیرهای مواجهه و پیامدهای احتمالی این ذرات تأکید میکنند.
انتهای پیام/
