با رژیم «دَش» بدن را به تعادل برسانید

فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر در بروز بیماری‌های قلبی‌عروقی محسوب می‌شود و شیوع بالای آن در جوامع امروزی، توجه ویژه‌ای به راهکار‌های پیشگیری و کنترل آن را ضروری کرده است. مطالعات نشان داده‌اند که علاوه بر عوامل ژنتیکی، سبک زندگی و به‌ویژه الگوی تغذیه‌ای نقش تعیین‌کننده‌ای در بروز و مدیریت این بیماری دارند. در همین راستا، رژیم غذایی «دَش» (DASH)  که مخفف شده عبارت «رویکردهای تغذیه‌ای برای جلوگیری از فشار خون بالا» (Dietary Approaches to Stop Hypertension) به‌عنوان یکی از الگو‌های تغذیه‌ای مبتنی بر شواهد علمی، به‌طور گسترده‌ای برای کنترل فشار خون توصیه می‌شود.

این رژیم با تأکید بر کاهش دریافت سدیم و افزایش مصرف مواد معدنی‌ای مانند پتاسیم، منیزیم و کلسیم، از طریق تأثیر بر تعادل الکترولیتی و همچنین تعدیل عملکرد سیستم‌های تنظیم‌کننده فشار خون، به بهبود وضعیت فشارخون بدن کمک می‌کند. علاوه بر این، افزایش مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و منابع غنی از فیبر و آنتی‌اکسیدان‌ها در این الگو، نقش مهمی در کاهش استرس اکسیداتیو، بهبود عملکرد عروق و تنظیم ترشح فاکتور‌های لازم را ایفا می‌کند.

رژیم دش نه‌تنها از طریق مکانیسم‌های فیزیولوژیک مختلف به کاهش فشار خون کمک می‌کند، بلکه با ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی، می‌تواند به بهبود سلامت عمومی و کاهش خطر بیماری‌های مزمن مرتبط با سیستم قلبی‌عروقی منجر شود.

در ادامه، آناتک در گفت‌وگو با کیمیا قربانیان، پژوهشگر و متخصص تغذیه، عضو انجمن تغذیه ایران (اتا) و عضو انجمن تغذیه espen سوئیس به بررسی علمی ابعاد مختلف این رژیم و تأثیرات آن بر بدن پرداخته است.

رژیم DASH از چه طریق به کاهش فشار خون بالا کمک می‌کند و نقش مواد غذایی مختلف در این فرآیند چیست؟

رژیم دش یکی از اصلی‌ترین رژیم‌ها و راه‌های کنترل فشار خون بالاست که در دنیا توصیه می‌شود و چون در این رژیم مصرف سدیم محدود می‌شود، مصرف پتاسیم و منیزیم بالا می‌رود. از طریق سیستم‌های داخلی و پیچیده‌ای که در بدن وجود دارد، به دفع بیشتر سدیم کمک می‌کند، انقباض عروق را کاهش می‌دهد و موجب تعادل در فشار خون می‌شود.

این رژیم بیشتر بر «حذف» برخی مواد غذایی تأکید دارد یا «افزودن» مواد مفید و کدام‌یک نقش پررنگ‌تری در نتیجه نهایی دارد؟

در این رژیم فقط مواد غذایی مانند فست‌فود‌ها و در واقع نمک محدود می‌شوند و مواد غذایی‌ای به این رژیم اضافه می‌شود، مانند مغز‌ها و دانه‌ها، لبنیات، میوه‌ها و فیبر‌ها که نقش آنتی‌اکسیدانی دارند و همه اینها برای بهبود سلامت قلب و عروق توصیه می‌شوند.

آیا این رژیم می‌تواند بر عملکرد هورمون‌هایی که در تنظیم فشار خون نقش دارند، اثر بگذارد؟

این رژیم از طریق اثر مستقیمی که روی سیستم «رنین-آنژیوتانسین» می‌گذارد و باعث دفع بیشتر سدیم و افزایش مصرف پتاسیم و منیزیم می‌شود، می‌تواند تأثیر بسیار مثبتی بر کاهش فشار خون و سلامت قلب و عروق داشته باشد. سیستم رنین-آنژیوتانسین یک سیستم در بدن است که وقتی فشار خون پایین می‌آید، فعال می‌شود تا آن را بالا ببرد. در این حالت، بدن موادی ترشح می‌کند که باعث تنگ شدن رگ‌ها و نگه داشتن آب و نمک می‌شوند. این کار کمک می‌کند فشار خون دوباره بالا برود و به حالت طبیعی برگردد.

مصرف بیشتر میوه، سبزی و فیبر در این الگو چه تأثیری بر سلامت عروق و التهاب در بدن دارد؟

همچنین مصرف بیشتر میوه و سبزی، همان‌طور که گفتم، به‌خاطر نقش آنتی‌اکسیدانی و اثری که بر مواد شیمیایی داخل عروقی می‌گذارد، یعنی موادی که از دیواره عروق ترشح می‌شوند، مانند نیتریک اکسید باعث می‌شود بر انقباض و گشاد شدن عروق تأثیر بگذارد. در نتیجه، جمع‌بندی این است که با مصرف بیشتر میوه و سبزی در این رژیم، بهبود سیستم قلبی‌عروقی را داریم.

با توجه به تفاوت‌های فردی، چه عواملی تعیین می‌کنند که یک فرد پاسخ بهتری به این رژیم بدهد؟

به‌طور کلی، رژیم دش رژیمی است که تمام افرادی که از این الگو پیروی می‌کنند، پاسخ مثبتی به آن می‌دهند، چون به نوعی تغییر سبک زندگی محسوب می‌شود. چه افراد از نظر ژنتیکی پاسخ‌دهنده باشند چه نباشند، به هر حال ما یک سیستم اکتسابی هم در زندگی‌مان داریم و آن سیستم اکتسابی در رژیم دش قوی‌تر عمل می‌کند. در کل، رژیم دش رژیم بسیار عالی‌ای برای افرادی است که بیماری‌های قلبی‌عروقی دارند یا فشار خون دارند و باعث بهبود سلامت عمومی و قلبی‌عروقی می‌شود.