جایگزینی روانشناسان با هوشمصنوعی امری بعید است
بحرینیان درباره هوشمصنوعی گفت: «هوشمصنوعی به عنوان یک ابزار، فناوری و دستاورد بشری، قادر است اطلاعات گستردهای را در اختیار ما قرار دهد؛ با این حال، این دادهها نیازمند بررسی، مدیریت و تحلیل تخصصی توسط یک کارشناس است. هوشمصنوعی، با بهرهگیری از دسترسی به حجم عظیمی از دادهها، به جمعبندی و ارائه پاسخ میپردازد؛ اما لزوماً تمامی اطلاعاتی که در اختیار کاربر میگذارد، از صحت و دقت کافی برخوردار نیست.»
این استاد درباره رویکردهای تشخیص بیماری گفت: «امروزه روانشناسی بالینی، مشاوره و روانپزشکی، رویکردی «مبتنی بر شواهد» (Evidence-Based) یافتهاند. در این رویکرد، درمانگر بر اساس استانداردهای مدون و علمی، علائم مراجع را ارزیابی میکند؛ برای نمونه، اگر فردی در بازه زمانی مشخص و با شدتی معین، تعداد خاصی از ملاکهای تشخیصی (مانند ملاکهای افسردگی یا اضطراب) را دارا باشد، تشخیص بیماری محرز میگردد. این چارچوب کلی، صحیح و قابلاعتناست، اما تصمیمگیری نهایی همواره متناسب با ویژگیهای منحصربهفرد هر فرد و با تلفیق شواهد علمی و وضعیت خاص مراجع صورت میپذیرد.»
آیا هوشمصنوعی میتواند به درستی بیماری را تشخیص دهد
برچسبزنی بیماری یا حتی سلامتِ خود، صرفاً بر اساس خروجیهای هوشمصنوعی، مخاطرهآمیز است و ضروری است که در حوزهی حساس سلامت، تمامی پاسخهای ارائهشده توسط این فناوری، مورد اعتبارسنجی دقیق قرار گیرد
وی درباره توانایی هوشمصنوعی در تشخیص بیماریها گفت: «در مقابل، کسانی که صرفاً با اتکا به کلیات ارائهشده توسط هوشمصنوعی، فهرستی از علائم خود را وارد میکنند و انتظار تشخیص بیماری دارند، به پاسخهایی دست مییابند که بههیچوجه قابلاعتماد نیست. تکیه بر چنین پاسخهایی بسیار خطرناک است و پیامدهای ناگواری به همراه دارد؛ چرا که برچسبزنی بیماری یا حتی سلامتِ خود، صرفاً بر اساس خروجیهای هوشمصنوعی، مخاطرهآمیز است و ضروری است که در حوزه حساس سلامت، تمامی پاسخهای ارائهشده توسط این فناوری، مورد اعتبارسنجی دقیق قرار گیرد. هدف من زیر سؤال بردن کارکرد هوشمصنوعی نیست؛ بلکه تأکید بر این نکته است که بر اساس شواهد و اطلاعات موجود، بعید است هوشمصنوعی بتواند جایگزین یک متخصص شود.»
او افزود: «اصلاً توصیه نمیشود افرادی که دچار افکار خطرناکی مانند خودکشی هستند، به هوشمصنوعی مراجعه کنند. خودکشی یکی از اورژانسهای روانپزشکی است و اگر فردی حتی افکار خودکشی را تجربه کند، به ویژه زمانی که این افکار به صورت مزمن و مداوم ادامه داشته باشد، باید فوراً به متخصص مراجعه کند.»
عبدالمجید بحرینیان ادامه داد: «در چنین شرایطی، هوشمصنوعی نمیتواند جایگزین کمک تخصصی شود و اتکا به آن میتواند بسیار خطرناک باشد؛ چه بسا ممکن است پاسخهایی ارائه دهد که نهتنها کمکی به فرد نکند، بلکه موجب تشدید وضعیت او نیز شود. بنابراین، مراجعه به هوشمصنوعی در چنین موقعیتهایی اقدامی درست و قابلتأیید نیست و من آن را بسیار خطرناک میدانم. در شرایط فعلی، هوشمصنوعی به هیچ وجه نمیتواند جای یک مشاور، روانشناس یا متخصص حاذق، متعهد و مسئولیتپذیر را بگیرد؛ متخصصی که توانایی برقراری ارتباط انسانی، همدلی و همدردی با بیمار یا مراجع خود را دارد و میتواند در موقعیتهای بحرانی، مداخلهای حرفهای و مسئولانه انجام دهد.»
مشاوره مداوم با هوشمصنوعی امکان وابستگی به آن را ممکن میکند
این روانشناس درباره امکان اعتیاد به هوشمصنوعی به علت امکان مشاوره در هر وضعیتی گفت: «امکان وابستگی و حتی اعتیاد به هوشمصنوعی، به دلیل ارائه مداوم مشاوره و در دسترس بودن آن در هر زمان و مکان، مسئلهای است که میتواند مطرح شود. نخستین کاری که باید انجام دهیم این است که به تمام کاربران هوشمصنوعی یادآوری کنیم موضوعاتی مانند سلامت، صحت روانی، افسردگی، خودکشی و بیماری، از جمله مسائل بسیار مهم و حساسی هستند که نمیتوان بر اساس گزارهها، گزارشها یا تحلیلهای هوشمصنوعی درباره آنها تصمیمگیری قطعی کرد؛ برای مثال، نمیتوان صرفاً بر مبنای پاسخهای هوشمصنوعی نتیجه گرفت که فردی بیمار است یا بیمار نیست.»
این استاد افزود: «این مسئله اهمیت بسیار زیادی دارد. از سوی دیگر، همین در دسترس بودن دائمی هوشمصنوعی ممکن است فرد را به آن وابسته کند. واقعیت این است که در شرایط فعلی، اطلاعات ارائهشده توسط هوشمصنوعی همواره قابل اتکا نیست؛ گاهی ممکن است اطلاعات نادرست یا کاذب ارائه دهد و حتی در برخی موارد، منابع مورد استفاده آن نیز منابع دقیق و معتبری نباشند. به بیان دیگر، در حوزه سلامت هنوز راه بسیار طولانی در پیش است تا بتوان به چنین ابزارهایی در این زمینه اعتماد کرد. بنابراین، ضروری است که یک متخصص بر اطلاعاتی که از هوشمصنوعی دریافت میشود نظارت داشته باشد و بتواند به فرد توضیح دهد که جستوجوی مداوم درباره بیمار بودن یا نبودن، یا طبیعی و غیرطبیعی بودن برخی جنبههای زندگی، مربوط به حوزه سلامت است و چنین اطلاعاتی بههیچوجه اعتبار صددرصدی ندارد.»
ما به عنوان متخصص، مسائل گوناگون را میسنجیم تا مطمئن شویم آن غمگینی یا ناراحتیای که فرد از آن سخن میگوید، واقعاً همان علامت افسردگی است یا خیر. بنابراین، لازم میدانم تأکید کنم که هوشمصنوعی در بسیاری از زمینهها میتواند ابزاری مناسب و سودمند باشد، اما در جنبههایی که به تشخیص و درمان بیماری منتهی میشود، در شرایط فعلی قابل اعتماد نیست
آیا روانشناسی در عصر دیجیتال با هوشمصنوعی جایگزین میشود
او درباره مشاوره گرفتن از هوشمصنوعی و امکان سوءبرداشت گفت: «ما روانشناسان معمولاً با مراجعان خود بسیار گفتوگو میکنیم و پرسشهای متعددی مطرح میسازیم تا بتوانیم علائم را به درستی تشخیص دهیم. برای مثال، صرفاً ناراحت بودن به معنای افسردگی نیست و تشخیص این مسئله نیازمند طرح پرسشها و بررسیهای مختلف است. علامت افسردگی با بیماری افسردگی تفاوت دارد. به همین دلیل، ممکن است کاربران برخی مطالب ارائهشده توسط هوشمصنوعی را به درستی درک نکنند یا دچار سوءبرداشت شوند؛ یعنی تصور کنند مطلبی که هوشمصنوعی بیان کرده، دقیقاً همان چیزی است که درباره وضعیت خود فکر میکنند، در حالی که ممکن است چنین نباشد.»
وی ادامه داد: «ما به عنوان متخصص، مسائل گوناگون را میسنجیم تا مطمئن شویم آن غمگینی یا ناراحتیای که فرد از آن سخن میگوید، واقعاً همان علامت افسردگی است یا خیر. بنابراین، لازم میدانم تأکید کنم که هوشمصنوعی در بسیاری از زمینهها میتواند ابزاری مناسب و سودمند باشد، اما در جنبههایی که به تشخیص و درمان بیماری منتهی میشود، در شرایط فعلی قابل اعتماد نیست.»
بحرینیان درباره استفاده ابزاری از هوشمصنوعی گفت: «هوشمصنوعی به عنوان یک ابزار میتواند به روانشناسان کمک کند و اطلاعاتی را در اختیار آنان قرار دهد. به بیان دیگر، هوشمصنوعی میتواند گزینههایی را برای انتخاب به روانشناس پیشنهاد کند؛ اما این روانشناس است که باید تشخیص دهد کدام یک از این گزینهها برای فرد مناسبتر است.»
این استاد در نهایت گفت: «میان انسانها تفاوتهای فردی وجود دارد و هر فرد ممکن است به روش خاصی بهتر پاسخ دهد. تشخیص اینکه کدام روش برای کدام فرد مناسب است، کاری نیست که هوشمصنوعی بتواند به تنهایی انجام دهد. بنابراین، افراد نمیتوانند صرفاً از هوشمصنوعی انتظار داشته باشند که مشخص کند آیا اطلاعات ارائهشده یا روش درمانی پیشنهادی آن، دقیقاً برای وضعیت شخصی آنان مناسب است یا خیر. این متخصص است که با مشاهده، مصاحبه و ارزیابی دقیق میتواند تشخیص دهد کدام بخش از اطلاعات یا روشها برای فرد مفید است و کدام بخش مناسب او نیست. متخصص میتواند به مراجع بگوید که چه کاری را انجام دهد، از چه کاری پرهیز کند، کدام توصیه برای او کاربرد دارد و کدام توصیه ممکن است برای وضعیت او مناسب نباشد.»
انتهای پیام/
