راز حفظ کاهش وزن بعد از رژیم غذایی

«از میان همه انگل‌هایی که انسان را گرفتار می‌کنند، هیچ‌کدام به اندازه چاقی آزاردهنده و رنج‌آور نیست». این جمله آغازین کتابی است که بسیاری آن را نخستین کتاب رژیم غذایی در تاریخ می‌دانند. این کتاب با عنوان «نامه‌ای درباره چاقی» (Letter on Corpulence) توسط «ویلیام بانتینگ» نوشته شد؛ مردی که تجربه شخصی‌اش بعد‌ها به یکی از نخستین نمونه‌های شناخته‌شده رژیم‌های کاهش وزن تبدیل شد. «ملیسا ودُویک» (Melissa Wdowik)، استادیار علوم تغذیه در دانشگاه ایالتی کلرادو، این اثر را احتمالا نخستین کتاب رژیم غذایی می‌داند و اشاره می‌کند که پس از انتشار آن، رژیم‌های مد روز در شکل‌های گوناگون پدیدار شدند.

دکتر «ویلیام سی. رابرتس» (William Clifford Roberts)، پزشک و پژوهشگر مرکز پزشکی دانشگاه بیلور، با اشاره به روایت «گری کریتسر»، روزنامه‌نگار حوزه سلامت توضیح می‌دهد که بانتینگ، یک کفن‌ودفن‌کننده بازنشسته در لندن، در دهه شصت زندگی خود با چاقی شدید دست‌وپنجه نرم می‌کرد. او حدود ۹۲ کیلوگرم وزن (۲۰۲ پوند) و ۱۶۵ سانتی‌متر (۶۵ اینچ) قد داشت و شاخص توده بدنی‌اش به حدود ۳۴ می‌رسید. او برای پایین رفتن از پله‌ها مجبور بود «عقب‌عقب حرکت کند» و با هر حرکت به شدت نفس‌نفس می‌زد. نقطه عطف زندگی او در سال ۱۸۶۲ رقم خورد؛ زمانی که با پزشکی به نام «ویلیام هاروی» آشنا شد. هاروی بر اساس مطالعات متابولیسمی خود رژیمی کم‌کربوهیدرات پیشنهاد کرد و بانتینگ با پیروی از این رژیم توانست در کمتر از یک سال حدود ۲۱ کیلوگرم (۴۶ پوند) از وزن خود را کاهش دهد. موفقیت چشمگیر او باعث شد تجربه‌اش را در کتاب «نامه‌ای درباره چاقی» منتشر کند؛ کتابی که به سرعت مشهور شد و حتی واژه «Banting» در زبان انگلیسی مدتی به معنای «رژیم گرفتن» به کار می‌رفت.

با این حال، همانطور که در گزارش «سای‌تک‌دیلی» (SciTechDaily) آمده است برای بسیاری از افراد، کاهش وزن تنها نیمی از مسیر است؛ حفظ وزن کاهش‌یافته می‌تواند بسیار دشوارتر باشد. این مسئله با توجه به اهمیت آن مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. همانطور که در ادامه گزارش «سای‌تک‌دیلی» اکنون پژوهشی جدید نشان می‌دهد یک عادت به ظاهر ساده ممکن است شانس موفقیت را افزایش دهد: پیاده‌روی روزانه حدود ۸۵۰۰ قدم.

این یافته‌ها که در کنگره چاقی اروپا (ECO ۲۰۲۶) ارائه شده و در مجله «بین‌المللی تحقیقات محیطی و بهداشت عمومی» (International Journal of Environmental Research and Public Health) منتشر شده است، نشان می‌دهد فعال ماندن به طور مداوم پس از رژیم غذایی می‌تواند به جلوگیری از چرخه کاهش وزن و بازگشت دوباره آن کمک کند؛ چرخه‌ای که میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

به گفته پژوهشگران، این نتایج بر یک راهبرد عملی تاکید دارد که نیازی به تجهیزات گران‌قیمت، عضویت در باشگاه‌های ورزشی یا برنامه‌های تمرینی شدید ندارد.

چالش جلوگیری از بازگشت وزن

بیشتر برنامه‌های کاهش وزن عمدتا بر کاهش وزن اولیه تمرکز دارند؛ اما حفظ این کاهش وزن در بلندمدت همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در درمان چاقی به شمار می‌رود.

پروفسور مروان الغوش از دپارتمان علوم زیست‌پزشکی، متابولیک و عصبی دانشگاه مودنا و رجیو امیلیا در مودنا، ایتالیا توضیح می‌دهد: «مهم‌ترین ـ و در عین حال بزرگ‌ترین ـ چالش در درمان چاقی، جلوگیری از بازگشت وزن است. حدود ۸۰ درصد از افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی که در ابتدا وزن کم می‌کنند، طی سه تا پنج سال بخشی یا تمام وزن از دست‌رفته را دوباره به دست می‌آورند. شناسایی راهبردی که بتواند این مشکل را حل کند و به افراد کمک کند وزن جدید خود را حفظ کنند، ارزش بالینی بسیار زیادی خواهد داشت».

برای درک بهتر این موضوع، پژوهشگرانی از ایتالیا و لبنان یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز از مطالعات پیشین انجام دادند.

این مرور شامل ۱۸ کارآزمایی تصادفی کنترل شده بود. از میان آنها، ۱۴ مطالعه که در مجموع ۳۷۵۸ شرکت‌کننده دارای اضافه‌وزن یا چاقی را دربر می‌گرفتند، در متاآنالیز وارد شدند. میانگین سن شرکت‌کنندگان ۵۳ سال و میانگین شاخص توده بدنی (BMI) آنها ۳۱ کیلوگرم بر متر مربع بود. این مطالعات در کشور‌هایی از جمله بریتانیا، ایالات متحده، استرالیا و ژاپن انجام شده بودند.

مقایسه برنامه‌های اصلاح سبک زندگی با رژیم به‌تنهایی

در این کارآزمایی‌ها، ۱۹۸۷ نفر که در برنامه‌های اصلاح سبک زندگی (LSM) شرکت داشتند با ۱۷۷۱ نفر مقایسه شدند که یا بدون این برنامه‌ها رژیم گرفته بودند یا هیچ مداخله‌ای دریافت نکرده بودند.

برنامه‌های LSM ترکیبی از مشاوره تغذیه‌ای، توصیه به افزایش پیاده‌روی و پایش تعداد قدم‌های روزانه بودند. هر برنامه شامل یک مرحله کاهش وزن و سپس یک مرحله نگهداری بود که با هدف کمک به شرکت‌کنندگان برای حفظ وزن کاهش‌یافته در بلندمدت طراحی شده بود.

پژوهشگران تعداد قدم‌های روزانه شرکت‌کنندگان را در آغاز مطالعه، پس از پایان مرحله کاهش وزن و پس از پایان مرحله نگهداری ثبت کردند. مرحله کاهش وزن به طور متوسط ۷٫۹ ماه و مرحله نگهداری به طور متوسط ۱۰٫۳ ماه طول کشید.

در ابتدای مطالعات، سطح فعالیت بدنی در هر دو گروه مشابه بود. شرکت‌کنندگان گروه LSM به طور میانگین ۷۲۸۰ قدم در روز و افراد گروه کنترل ۷۱۸۰ قدم در روز برمی‌داشتند.

ارتباط تعداد قدم بیشتر با حفظ بهتر وزن

افراد در گروه کنترل افزایشی در تعداد قدم‌های روزانه خود نداشتند و طی دوره مطالعات کاهش وزنی نیز تجربه نکردند.

در مقابل، شرکت‌کنندگان گروه LSM تا پایان مرحله کاهش وزن، میانگین تعداد قدم‌های روزانه خود را به ۸۴۵۴ قدم افزایش دادند. آنها همچنین به طور متوسط ۴٫۳۹ درصد از وزن بدن خود را از دست دادند که معادل حدود ۴ کیلوگرم (۸٫۸ پوند) بود.

در مرحله نگهداری، شرکت‌کنندگان تا حد زیادی سطح فعالیت بالاتر خود را حفظ کردند و به طور میانگین ۸۲۴۱ قدم در روز راه رفتند. آنها همچنین بخش عمده وزن از دست‌رفته را حفظ کردند؛ به طوری که در پایان مطالعات، میانگین کاهش وزن کلی آنها ۳٫۲۸ درصد، معادل حدود ۳ کیلوگرم (۶٫۶ پوند) بود.

تجزیه و تحلیل‌های بیشتر نشان داد ارتباطی واضح میان تعداد قدم‌های بیشتر و کاهش بازگشت وزن وجود دارد. افرادی که در طول مرحله کاهش وزن تعداد قدم‌های روزانه خود را افزایش داده و پس از آن نیز این سطح فعالیت را حفظ کردند، در حفظ وزن کاهش‌یافته موفق‌تر بودند.

با این حال، افزایش تعداد قدم‌های روزانه با کاهش وزن بیشتر در خودِ مرحله رژیم ارتباطی نداشت. پژوهشگران معتقدند کاهش دریافت کالری احتمالا نقش مهم‌تری در کاهش وزن اولیه ایفا می‌کند.

یک راهبرد ساده و مقرون‌به‌صرفه

پروفسور الغوش می‌گوید برنامه‌های اصلاح سبک زندگی می‌تواند از کاهش وزن معنادار در بلندمدت حمایت کند.

او می‌افزاید: «شرکت‌کنندگان باید همواره تشویق شوند که در مرحله کاهش وزن، تعداد قدم‌های روزانه خود را به حدود ۸۵۰۰ قدم در روز افزایش دهند و این سطح فعالیت بدنی را در مرحله نگهداری نیز حفظ کنند تا از بازگشت وزن جلوگیری شود. افزایش تعداد قدم‌های روزانه به ۸۵۰۰ قدم یک راهبرد ساده و مقرون‌به‌صرفه برای پیشگیری از بازگشت وزن است».