اختلال خواب در سالمندان؛ بیماری خاموشی که حافظه و کیفیت زندگی را تهدید میکند
وحید راشدی، متخصص سالمندشناسی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی در گفتوگو با خبرنگار آنا با اشاره به اهمیت خواب در سلامت سالمندان گفت: خواب سالم یکی از ارکان اساسی سلامت جسم و روان در تمام طول زندگی است، اما در سالمندان اغلب بهعنوان مسئلهای کماهمیت یا بخشی طبیعی از روند افزایش سن در نظر گرفته میشود.
وی افزود: بسیاری تصور میکنند کمخوابی یا بیدار شدنهای مکرر در شب در سالمندی اجتنابناپذیر است، در حالی که اگرچه الگوی خواب با افزایش سن تغییر میکند، اما بیخوابی مزمن یا خواب بیکیفیت طبیعی محسوب نمیشود و میتواند پیامدهای جدی بر حافظه، خلقوخو، تعادل و کیفیت زندگی داشته باشد.
راشدی تأکید کرد: در طب سالمندی، اختلال خواب تنها یک علامت نیست، بلکه گاهی خود بهعنوان عامل تشدیدکننده بیماریهای دیگر شناخته میشود و بیتوجهی به آن میتواند زنجیرهای از مشکلات شناختی، عاطفی و جسمی ایجاد کند.
چرا خواب سالمندان تغییر میکند؟
این متخصص سالمندشناسی درباره تغییرات خواب در دوران سالمندی توضیح داد: با افزایش سن، ساختار خواب دچار تغییرات فیزیولوژیک میشود. خواب انسان شامل مراحل مختلفی از خواب سبک تا خواب عمیق و مرحله رؤیا است که در سالمندان، مدت خواب عمیق کاهش مییابد و بیدارشدنهای شبانه بیشتر میشود.
وی ادامه داد: سالمندان معمولاً تمایل دارند شبها زودتر بخوابند و صبحها زودتر بیدار شوند که این مسئله ناشی از تغییر در ساعت زیستی بدن یا ریتم شبانهروزی است.
راشدی خاطرنشان کرد: علاوه بر تغییرات طبیعی مرتبط با سن، بیماریهای مزمن مانند آرتروز، مشکلات ادراری، بیماریهای قلبی و مشکلات تنفسی نیز میتوانند خواب سالمندان را مختل کنند، اما این مسئله نباید بهعنوان وضعیتی غیرقابل درمان پذیرفته شود.
تأثیر بیخوابی بر حافظه و عملکرد مغز
وی با اشاره به نقش خواب در عملکرد مغز گفت: خواب، نقش مهمی در تثبیت حافظه دارد و مغز در طول خواب عمیق، اطلاعات روزانه را پردازش و سازماندهی میکند.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی افزود: بیخوابی مزمن میتواند باعث کاهش تمرکز، کندی پردازش ذهنی، افزایش فراموشی کوتاهمدت و کاهش توان تصمیمگیری شود.
راشدی اظهار کرد: مطالعات نشان دادهاند اختلال خواب میتواند با افزایش خطر اختلالات شناختی و حتی بیماری آلزایمر مرتبط باشد. یکی از دلایل احتمالی این ارتباط، کاهش توان مغز در پاکسازی مواد زائد متابولیک در طول خواب عمیق است.
وی تأکید کرد: خواب مناسب صرفاً استراحت نیست، بلکه فرآیندی فعال برای حفظ سلامت مغز محسوب میشود.
هشدار درباره مصرف خودسرانه قرصهای خواب
این متخصص سالمندشناسی درباره مصرف بدون تجویز داروهای خوابآور هشدار داد و گفت: بسیاری از سالمندان برای مقابله با بیخوابی به مصرف خودسرانه داروهای خوابآور روی میآورند که این اقدام میتواند خطرناک باشد.
وی افزود: خوابآلودگی روزانه، کاهش تعادل، افزایش خطر زمینخوردن، اختلال حافظه و وابستگی دارویی از جمله پیامدهای مصرف بیرویه این داروهاست.
راشدی با اشاره به خطرات برخی داروهای آرامبخش اظهار کرد: داروهای خانواده بنزودیازپینها و داروهای مشابه آنها میتوانند در سالمندان باعث گیجی، اختلال شناختی و حتی تشدید مشکلات حافظه شوند.
وی ادامه داد: در طب سالمندی اصل بر این است که درمان بیخوابی ابتدا با روشهای غیر دارویی آغاز شود و تنها در صورت نیاز، دارو با دوز پایین و تحت نظارت پزشک تجویز شود.
چرت روزانه؛ مفید یا مضر؟
راشدی درباره چرتهای روزانه سالمندان گفت: چرت کوتاه روزانه در حد ۲۰ تا ۳۰ دقیقه میتواند مفید باشد و احساس خستگی را کاهش دهد، اما چرتهای طولانی یا خوابیدن در ساعات نزدیک به شب ممکن است به بیخوابی شبانه دامن بزند.
وی افزود: این مسئله میتواند موجب اختلال در بهخوابرفتن شبانه، کاهش عمق خواب و بینظمی در ساعت زیستی بدن شود.
تأثیر موبایل و تلویزیون بر خواب سالمندان
این متخصص سالمندشناسی درباره تأثیر وسایل الکترونیکی بر خواب اظهار کرد: نور آبی ساطعشده از تلفن همراه، تبلت و تلویزیون میتواند ترشح هورمون ملاتونین را کاهش دهد؛ هورمونی که به بدن پیام زمان خواب را منتقل میکند.
وی افزود: استفاده طولانیمدت از این وسایل در ساعات پایانی شب میتواند باعث بهتأخیر افتادن خواب، کاهش کیفیت خواب و افزایش بیدارشدنهای شبانه شود.
راشدی تأکید کرد: کاهش استفاده از وسایل الکترونیکی حداقل یک ساعت پیش از خواب، یکی از توصیههای مهم بهداشت خواب در سالمندان است.
بیخوابی میتواند نشانه افسردگی باشد
وی با اشاره به ارتباط اختلال خواب و سلامت روان گفت: بیخوابی یکی از علائم شایع افسردگی در سالمندان است و گاهی حتی پیش از سایر نشانههای افسردگی ظاهر میشود.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی افزود: کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره، احساس غمگینی، کاهش انرژی و تغییر اشتها از جمله علائمی هستند که ممکن است همراه اختلال خواب دیده شوند.
راشدی خاطرنشان کرد: تشخیص افسردگی در سالمندان گاهی دشوار است، زیرا علائم ممکن است بیشتر بهصورت جسمی یا خوابآلودگی روزانه بروز کند و در چنین شرایطی ارزیابی روانپزشکی ضروری است.
مؤثرترین روشهای غیر دارویی برای درمان بیخوابی
این متخصص سالمندشناسی با تأکید بر اهمیت درمانهای غیر دارویی گفت: مؤثرترین و ایمنترین روش مدیریت بیخوابی در سالمندان، اصلاح عادات خواب و سبک زندگی است.
وی مهمترین توصیهها را شامل تنظیم ساعت خواب و بیداری، پرهیز از استفاده از تلفن همراه پیش از خواب، اجتناب از مصرف کافئین در ساعات پایانی روز و ایجاد محیطی آرام، تاریک و خنک برای خواب عنوان کرد.
راشدی افزود: فعالیت بدنی منظم مانند پیادهروی روزانه، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی خورشید و استفاده از روش درمان شناختی–رفتاری بیخوابی یا CBT-I نیز میتواند تأثیر چشمگیری در بهبود خواب سالمندان داشته باشد.
چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟
وی اظهار کرد: اگر بیخوابی بیش از چند هفته ادامه پیدا کند، خوابآلودگی شدید روزانه وجود داشته باشد، خروپف شدید یا قطع تنفس در خواب مشاهده شود یا بیخوابی همراه با علائم افسردگی و اضطراب باشد، مراجعه به پزشک ضروری است.
راشدی گفت: گاهی اختلال خواب ناشی از مشکلاتی مانند وقفه تنفسی در خواب، بیماریهای تیروئید، درد مزمن یا عوارض دارویی است که نیاز به بررسی تخصصی دارد.
خواب سالم؛ پایهای برای سالمندی سالم
این متخصص سالمندشناسی در پایان تأکید کرد: اختلال خواب در سالمندان پدیدهای شایع اما اغلب نادیدهگرفتهشده است و نباید آن را بخشی طبیعی از سالمندی دانست.
وی افزود: پرهیز از مصرف خودسرانه دارو، اصلاح عادات خواب، فعالیت بدنی منظم و توجه به سلامت روان، مهمترین اصول مدیریت این مشکل هستند.
راشدی خاطرنشان کرد: خواب سالم، پایهای برای سالمندی سالم است و توجه به آن در واقع سرمایهگذاری بر سلامت مغز و جسم در سالهای آینده محسوب میشود.
انتهای پیام/
