یادداشت

وقتی آب و هوا سلاح می‌شود!

استفاده از تکنیک‌های کنترل آب و هوا با اهداف نظامی به‌دلیل ظرفیت ایجاد خسارات گسترده و غیرقابل پیش‌بینی از نظر بین‌المللی بسیار بحث‌برانگیز است و معاهداتی مانند ENMOD (Environmental Modification Convention) استفاده از چنین روش‌هایی را به عنوان سلاح ممنوع کرده‌اند.

سعید کامیابی اقلیم‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان در یادداشتی اختصاصی برای خبرگزاری آنا نوشت؛ اقلیم یا آب‌وهوا (به فرانسوی: Climat) به شرایط آب و هوایی یک منطقه جغرافیایی نظیر دما، رطوبت، فشارجو، باد، بارش و سایر مشخصه‌های هواشناسی در مدت زمانی به‌نسبت طولانی گفته می‌شود و تغییر اقلیم (climate change) به معنی هرگونه تغییر واضح و مشخص در الگو‌های مورد انتظار برای وضعیت آب و هوایی که در طولانی‌مدت در یک منطقه خاص یا برای کل اقلیم جهانی، رخ بدهد است.

این تغییرات به‌دلیل اتفاقات رخ داده غیرعادی در آب و هوای زمین است. اخیراً تغییرات آب و هوایی با فرض رابطه علت و معلولی انسانی به‌کار می‌رود و این فرض در کنوانسیون چارچوب تغییر اقلیمی سازمان ملل (UNFCCC) مورد استفاده قرار گرفت.

آب و هوا سیستم‌های بسیار پیچیده‌ای هستند و پیش‌بینی دقیق آنها دشوار است و این عدم قطعیت‌ها می‌تواند فضایی برای گمانه‌زنی و تئوری‌های ایجاد کند.

مطالعات متعددی روند‌های نگران‌کننده افزایش شاخص‌های خشکی را طی چند دهه اخیر در غرب آسیا به‌خصوص ایران این گمانه‌زنی را شدت می‌دهد که چرا در جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان) پس از اینکه رادار‌های ایالات متحده در منطقه غرب آسیا، تخریب و آسیب دیدند و از طرفی عبور هواپیما‌های خارجی از فضای آسمان کشور قطع شد، موجب بارش شدید باران در کشور در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ نسبت به مشابه سال‌ها و دوره زمانی قبل شده است؟ 

آنچه مسلم است اینکه ارتش‌ها از آب و هوا در برنامه‌ریزی و اجرای عملیات خود استفاده می‌کنند و تئوری‌هایی درمورد استفاده نظامی از کنترل آب و هوا وجود دارد، اما اجرای عملیات‌های گسترده و اثبات شده در این زمینه بسیارکم، فوق‌محرمانه و از نظر بین‌المللی محدود شده است. 

بیشتر تأثیر آب و هوا بر درگیری‌ها، به صورت غیرمستقیم از طریق تشدید بحران‌های منابع و مهاجرت‌ها و مخاطره قرار گرفتن امنیت غذایی، کشاورزی و تنش آب بروز می‌کند.

الف. استفاده از تکنیک‌های کنترل آب و هوا با اهداف نظامی به‌دلیل ظرفیت ایجاد خسارات گسترده و غیرقابل پیش‌بینی از نظر بین‌المللی بسیار بحث‌برانگیز است و معاهداتی مانند ENMOD (Environmental Modification Convention) استفاده از چنین روش‌هایی را به عنوان سلاح ممنوع کرده‌اند.

این معاهده که سال ۱۹۷۷ به تصویب رسید، استفاده از «تغییرات محیطی» (Environmental Modification) را به‌عنوان سلاح یا درراستای خصمانه ممنوع می‌کند.

منظور از تغییرات محیطی در این پیمان، هرگونه دستکاری در فرآیند‌های طبیعی زمین مانند آب و هوا، اقیانوس‌ها، لایه‌های یخ، جو زمین، میدان مغناطیسی و … است که منجر به اثرات مخرب، گسترده یا طولانی‌مدت شود. اما شواهد و تئوری‌هایی در این زمینه و استفاده ابزاری توسط کشور‌های متخاصم و صاحب، «فناوری مانند آمریکا در جنگ با کشور‌های دیگر ازاین سلاح وجود دارد، به‌طوری که زبیگنیو برژینسکی، مشاور جیمی کارتر و اوباما روسای جمهور سابق آمریکا می‌گوید که: «اکنون تکنولوژی‌هایی در اختیار ماست که به کمک آنها می‌توانیم تغییراتی در آب وهوا ایجاد کرده و شرایطی مانند خشکسالی و طوفان به وجود آوریم که این امر می‌تواند توانایی‌های دشمنان احتمالی ما را تضعیف کرده و آنها را به پذیرش شرایط ما مجبور کند.»

در اینجا به چند نمونه از این نظریه‌ها اشاره می‌کنم:

۲. تئوری کمتریل (Chemtrails): این تئوری ادعا می‌کند که رد بخار هواپیما‌ها (Contrails) در واقع مواد شیمیایی یا بیولوژیکی هستند که برای اهداف پنهانی مانند کنترل آب و هوا، کنترل جمعیت، یا اهداف نظامی پراکنده می‌شوند. 

۳. تئوری دستکاری آب و هوا (Weather Modification Conspiracy): این تئوری‌ها ادعا می‌کنند که دولت‌ها یا سازمان‌های قدرتمند، توانایی و اراده دستکاری آب و هوا را در مقیاس بزرگ دارند و از آن برای اهداف خود (مانند ایجاد مخاطره طبیعی برای تضعیف دشمنان، یا ایجاد خشکسالی/سیل برای کنترل منابع) استفاده می‌کنند.

۴. تئوری «هواشناسی به عنوان سلاح» (Weather as a Weapon): این تئوری معتقد است که قدرت‌های جهانی از پدیده‌های آب و هوایی شدید (مانند طوفان‌ها، زلزله‌ها، سیل‌ها) به‌عنوان سلاح علیه کشور‌های دیگر استفاده می‌کنند.

۵. پروژه هارپ (High-frequency Active Auroral Research Program) یک پروژه تحقیقاتی است که سال ۱۹۹۰ آغاز شد و تا سال ۲۰۱۵ تحت حمایت نیروی هوایی و نیروی دریایی آمریکا بود.

این پروژه یک تأسیسات تحقیقاتی در آلاسکا دارد که از امواج رادیویی با فرکانس بالا برای مطالعه یونوسفر (لایه‌ای از جو زمین که از حدود ۶۰ کیلومتری تا ۱۰۰۰ کیلومتری بالاتر از سطح زمین قرار دارد) استفاده می‌کند. «زبیگنیو برژینسکی» مشاور روسای جمهور دموکرات سابق آمریکا معتقد است که «هارپ» سلاحی برای بی‌ثبات کردن کشور‌هایی است که با واشنگتن اتحاد و همسویی ندارند. به گفته او "با استفاده از فن آوری های‌های جدید و روش‌هایی که این تکنولوژی‌ها در اختیار کشور‌های بزرگ قرار می‌دهند؛ این کشور‌ها می‌توانند حتی بدون آنکه نیرو‌های امنیتی خود را در جریان قرار دهند جنگ‌هایی سریع و غافلگیرکننده به راه بیندازند.

نمونه سلاح‌های آب و هوایی در هیاهوی جنگ‌های آمریکایی علیه دیگر کشورها:
|
ویتنام

(Project Popeye پروژه پاپای) دهه ۱۹۶۰ این یکی از معدود نمونه‌های مستند (هرچند بحث‌برانگیز) است که آمریکا در طول جنگ ویتنام، اقدام به «بارورسازی ابرها» (Cloud Seeding) در منطقه مرزی لائوس و ویتنام‌ شمالی کرد. 

هدف از این عملیات، افزایش بارندگی برای گل‌آلود کردن جاده‌ها و مسیر‌های تدارکاتی ویت‌کنگ و طولانی‌تر کردن فصل بارندگی بود تا فعالیت‌های لجستیکی آنها مختل شود و این عملیات بخشی از پروژه گسترده‌تری به نام Project Shedden بود.

نحوه عملکرد:

بارورسازی ابر‌ها (Cloud Seeding): هواپیما‌های نظامی آمریکا، اغلب هواپیما‌های C-۱۲۳ Provider، مقادیر زیادی یدید نقره (Silver Iodide) را در ابر‌های موجود بر فراز مناطق مورد نظر (به خصوص در لائوس که بخشی از مسیر هوشی مینه بود) پراکنده می‌کردند.

هدف: این کار با هدف افزایش رشد بلور‌های یخ در ابر‌ها و در نتیجه، افزایش میزان بارندگی انجام می‌شد. انتظار می‌رفت که این بارندگی اضافی، منجر به سیلاب، گل و لای، و لغزندگی جاده‌ها شود و عبور و مرور وسایل نقلیه و نیرو‌های ویتنامی را دشوارتر کند.

اهداف و نتایج:اختلال در تدارکات: هدف اصلی، کُند کردن حرکت نیرو‌ها و تجهیزات ویتنام شمالی بود.

کوبا

دولت کوبا در مقاطع مختلف، دولت آمریکا را به دست داشتن در رویداد‌های آب و هوایی مخرب علیه این کشور متهم کرده و این اتهامات معمولاً در مواجهه با رویداد‌های شدیدی مانند:

طوفان‌های حاره‌ای ویرانگر: کوبا بار‌ها ادعا کرده است که طوفان‌هایی که به این جزیره آسیب زده‌اند، “هدایت” یا “تقویت” شده‌اند.

خشکسالی‌های شدید: در دوره‌های خشکسالی، این اتهامات نیز مطرح شده است که آمریکا با استفاده از فناوری‌های نامعلوم، بارندگی را از کوبا منحرف کرده است. پروژه نیل آبی Nill Blue که نیشکر کوبا را نشانه گرفته است، به‌طوری که قرن‌هاست که نیشکر یکی از مهم‌ترین محصولات صادراتی و منابع درآمد کوبا بوده است.

بنابراین، هرگونه تأثیر خشکسالی بر این محصول، پیامد‌های اقتصادی قابل توجهی برای این کشور دارددر دهه‌های اخیر کوبا دچار خشکسالی شدید شده است.

 مقام‌های سازمان ملل متحد: خشکسالی در شرق کوبا در زمان فیدل کاسترو بی سابقه طی ۴۰ سال قبل ارزیابی کردند.

افغانستان

آمریکا در طول حضور خود در افغانستان، تلاش‌ها و دستکاری را برای مقابله و تاثیر در کشت خشخاش در افغانستان به‌عنوان بزرگترین تولیدکننده آن در جهان، انجام داده، برنامه ۱۰ ساله سازمان سیا برای کاهش کیفیت خشخاش افغانستان توسط روزنامه واشینگتن‌پست فاش شده است این خبرگزاری گزارش داده که سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده (سیا) در یک برنامه محرمانه ۱۰ ساله، بذر‌های اصلاح‌شده خشخاش را به‌طور پنهانی در افغانستان پراکنده تا کیفیت و اثرگذاری محصول آن را کاهش دهد و کشاوزران افغانستانی، اثری آن روی راندمان محصولات خود مشاهده کرده‌اند؛ البته این تلاش‌ها با چالش‌های فراوانی رو‌به‌رو بوده و نتایج آن اغلب مورد بحث و جدل است.

پروژه PACER آمریکا

در دهه ۱۹۵۰، آمریکا پروژه‌ای به نام PACER را برای تحقیق بر روی امکان ایجاد “باران مصنوعی” و تأثیر آن بر دشمنان آمریکا بررسی کرد.

هدف این بود که با ایجاد باران شدید در مناطق خاص، باعث اختلال در فعالیت‌های نظامی یا کشاورزی دشمن شوند.

با این شرایط، این پروژه بیشتر در مرحله تحقیق باقی ماند و هیچ مدرکی مبنی بر استفاده عملیاتی از آن وجود ندارد.

ایران: 

«سرقت ابر»؛ عده‌ای بر این باورند که امریکا و رژیم صهیونی به صورت مخفیانه پروژه هارپ را علیه کشورمان استفاده می‌کند و علت خشکسالی و کم‌آبی و پدیده نوظهور ریزگرد‌ها و آلودگی شدید هوا و … ریشه در این قضیه دارد. 

با نگاهی به چند پدیده زیست‌محیطی مانند خشک شدن دریاچه ارومیه و کم آب شدن بسیاری از رود‌ها مثل زاینده رود و … که در ۱۰ سال گذشته اتفاق افتاده‌اند به این نتیجه می‌رسیم که گرچه نقش مدیریت و حکمروایی مطلوب مهم است، اما این سخن ممکن است بی راه هم نباشد، چراکه امریکا درراستای سیاست راهبردی خصمانه خود، این اقدامات به عنوان بخشی از فشار‌ها و جنگ روانی/زیست‌محیطی علیه ایران، به ویژه در دوران تحریم‌ها، برای تضعیف دولت و ملت ایران صورت دهد.

نتیجه

به نظر می‌رسد در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقات دانشگاهی مرتبط با آب و هوا وپژوهشکده‌های اقلیم‌شناسی کشور تحقیقات دقیق‌تر، واقعی و دانش‌بنیان‌تری درباره این مسئله که آیا دست‌های نامرئی پشت تغییر اقلیم کشور بوده، انجام شود و از تئوری توطئه تا واقعیت علمی: پرونده سلاح‌های آب و هوایی بررسی، پژوهش و تببین شود، چراکه ما درجنگ با دشمنی تا دندان مسلح و بدون ملاحظات اخلاقی و زیست اقلیمی هستیم و حواسمان باید به همه سلاح‌ها مورد استفاده علیه کشورمان باشد تا بتوانیم برای حفظ پایداری کشور، تاب‌آوری مردمان‌مان را با حکمت و مقاومت افزایش دهیم.

انتهای پیام/

ارسال نظر