اسم ماکان به گوش شما و دوستانتان نخورده است!؟
حضور خانوادگی در تجمعات شبانه؛ از افزایش سرمایه اجتماعی تا کاهش اضطراب/ روایت جامعهشناسان از همبستگی بیسابقه
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، این روزها صحنههای متفاوتی در شهرهای ایران رقم خورده است؛ خانوادهها همراه با فرزندان خود تا پاسی از شب در میادین و خیابانها حضور مییابند. آنچه در نگاه اول یک تجمع ساده به نظر میرسد، از نگاه جامعهشناسان پدیدهای عمیق با پیامدهای مثبت گسترده است؛ از تقویت همبستگی اجتماعی و بازتولید امید تا کاهش تنشهای روانی ناشی از بحران.
در هفتههای اخیر و همزمان با تحولات اخیر کشور، موج گستردهای از تجمعات خودجوش مردمی در نقاط مختلف تهران و سایر شهرها شکل گرفته است. ویژگی بارز این گردهماییها، حضور پررنگ خانوادهها همراه با کودکان و نوجوانان است؛ صحنهای که از نگاه صاحبنظران علوم اجتماعی، دارای کارکردهای مثبت و بعضاً بیسابقهای است.
همبستگی اجتماعی؛ از مفهوم تا مصداق عینی
دکتر عباس استاد تقیزاده، مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایای دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با اشاره به مفاهیم کلیدی جامعهشناسی بحران، به تفکیک میان «پیوستگی اجتماعی» و «همبستگی اجتماعی» پرداخت.
وی توضیح داد: «پیوستگی اجتماعی مربوط به شرایط عادی جامعه است، اما همبستگی اجتماعی در شرایط بحران معنا پیدا میکند و نشاندهنده میزان انسجام و اتحاد مردم در مواجهه با تهدیدهاست. حضور خانوادگی در تجمعات شبانه، مصداق بارز این همبستگی اجتماعی است که در شرایط اخیر بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.»
به گفته این مدیر گروه سلامت در حوادث و بلایای دانشگاه علوم پزشکی تهران، شکلگیری چنین همبستگیای در زمان بحران، یک «توانایی اکتسابی» است که ریشه در فرهنگ و هویت تاریخی ایرانیان دارد و هرچه این همبستگی قویتر باشد، جامعه در برابر فشارها مقاومت بیشتری نشان میدهد.
بازتولید امید اجتماعی؛ سرمایه روانی در شرایط سخت
یکی از مهمترین پیامدهای حضور مستمر خانوادگی در تجمعات شبانه، «بازتولید امید اجتماعی» است. استاد تقیزاده با تأکید بر نقش امید در تابآوری جامعه اظهار کرد: «یکی از مهمترین عوامل تقویت تابآوری، امید به آینده است. جامعای که نسبت به آینده خود امیدوار باشد، در برابر فشارها مقاومتر عمل میکند.»
وی هشدار داد که دشمن در جنگ ترکیبی و شناختی، دقیقاً به دنبال تضعیف همین امید در جامعه است و حضور مردم در عرصههای عمومی، عملاً خنثیکننده این پروژه روانی عمل میکند.
این تحلیل در حالی مطرح میشود که در گزارشهای میدانی خبرنگار آنا از نقاط مختلف پایتخت، شهروندان بارها بر «حس همدلی»، «آرامش جمعی» و «امید به فردا» به عنوان مهمترین دستاوردهای حضور در این تجمعات تأکید کردهاند.
کاهش اضطراب و تنشهای روانی؛ کارکرد درمانی تجمعات جمعی
حضور در اجتماعات بزرگ و شلوغ، فارغ از کارکردهای سیاسی و اجتماعی، دارای مزایای روانشناختی متعددی است. کارشناسان معتقدند که تجمعات جمعی میتوانند پنج نیاز اساسی روانی انسان از جمله «نیاز به شور و هیجان سالم» و «نیاز به تعلق» را تأمین کنند.
در همین راستا، برخی از فرهنگسراهای تهران در این تجمعات، غرفههای مشاوره روانشناسی برای مدیریت استرس در شرایط بحران برپا کردهاند که نشان از درک عمق این نیاز اجتماعی دارد. خانوادهها با حضور در این فضاها، فرصتی برای تخلیه هیجانات مثبت و کاهش احساس تنهایی و انزوا پیدا میکنند.
تقویت نظم اخلاقی به جای نظم سلبی
حضور خودجوش و خانوادگی مردم در تجمعات، مصداق بارز همین نظم اخلاقی است؛ جایی که مردم نه از روی اجبار یا ترس از نهادهای نظارتی، بلکه بر اساس باور درونی و مسئولیت اجتماعی خود در عرصه عمومی حاضر میشوند. این نوع حضور، «قدرت نرم» و «نفوذ اجتماعی» بالایی برای جامعه ایجاد میکند و نشاندهنده درونی شدن ارزشهای جمعی در میان شهروندان است.
آموزش شهروندی به نسل آینده
حضور کودکان و نوجوانان در کنار والدین در این تجمعات، کارکرد تربیتی پنهانی نیز دارد. جامعهشناسان معتقدند که «اجتماعیسازی» فرآیندی مادامالعمر است که از سنین کودکی توسط بازیگرانی چون خانواده آغاز میشود. مشاهده عینی مشارکت مدنی، همدلی جمعی و ابراز وفاداری به ارزشهای ملی توسط والدین، تأثیری ماندگار بر شکلگیری هویت اجتماعی فرزندان خواهد داشت.
در تجمعات اخیر در میدان ولیعصر(عج)، میدان المپیک و میدان تجریش، غرفههای نقاشی، قصهگویی و مسابقات کودکانه به طور خاص برای این گروه سنی طراحی شده بود که نشان از توجه برنامهریزان به این کارکرد تربیتی دارد.
شبهایی که تهران و دیگر شهرهای ایران این روزها تجربه میکند، چیزی فراتر از یک تجمع ساده است. از نگاه جامعهشناختی، «همبستگی شبانه» خانوادهها را باید پدیدهای چندبعدی دانست که همزمان سرمایه اجتماعی را تقویت میکند، امید را بازتولید مینماید، اضطراب جمعی را کاهش میدهد و نسل آینده را با مفاهیم مشارکت و مسئولیتپذیری آشنا میسازد. نکته حائز اهمیت آنکه این پدیده، برخلاف بسیاری از تحولات اجتماعی، نه از بالا و به صورت دستوری، بلکه از پایین و به صورت خودجوش شکل گرفته است؛ عاملی که دوام و تأثیرگذاری آن را مضاعف میکند.
انتهای پیام/
