جنگ و انرژی در خاورمیانه؛ "کیو-کم" نماد راهبرد قطر برای تبدیل گاز به ارزش افزوده در صنعت پتروشیمی
به گزارش خبرگزاری آنا، مجتمع پتروشیمی کیو-کم (Q-Chem) در شهر صنعتی مسیعید قطر، یکی از مهمترین پروژههای مشترک این کشور با شرکتهای بزرگ بینالمللی در حوزه صنایع پاییندستی گاز به شمار میرود؛ مجموعهای که با اتکا به خوراک گاز میدان مشترک پارس جنوبی ـ گنبد شمالی و بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته، سهم قابل توجهی در توسعه زنجیره ارزش هیدروکربنی و صادرات محصولات پتروشیمی قطر ایفا میکند.
در پی تحولات اخیر جنگ و تشدید تنشها در منطقه، معادلات انرژی و امنیت دریایی وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که پیامدهای آن فراتر از جغرافیای خاورمیانه، بازارهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. همزمان با افزایش تنشها، دکترین آفندی ایران در حوزه اقتصاد و انرژی، شوک تازهای به بازار جهانی نفت وارد کرده و تردد نفتکشها و کشتیهای تجاری در یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان با ابهام و محدودیتهای بیسابقهای مواجه شده است؛ وضعیتی که به صعود قیمت نفت به کانال سهرقمی انجامیده است.
در این فضا، تهدید رئیسجمهور آمریکا علیه زیرساخت های ایران با واکنش صریح مقامهای ارشد کشور روبهرو شد. ایران نیز هشدار داد که هرگونه اقدام علیه زیرساختهای انرژی ایران، با پاسخ متقابل همراه خواهد بود و زیرساختهای انرژی منطقه را در معرض خطر قرار میدهد.
در همین چارچوب، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران اعلام کرد که میدانهای گازی «لویاتان» و «کاریش» اسرائیل در فهرست اهداف ایران قرار دارند. از سوی دیگر، سخنگوی قرارگاه خاتمالانبیاء (ص) نیز تأکید کرد که حتی کوچکترین حمله به زیرساختهای انرژی و بنادر ایران، با پاسخی ویرانکننده مواجه خواهد شد و تمامی زیرساختهای نفت و گاز منطقه که آمریکا و متحدانش در آنها منافع دارند، هدف قرار خواهند گرفت.
با تشدید این مواضع و افزایش نگرانیها نسبت به امنیت انرژی، این پرسش اساسی مطرح است که کدام زیرساختهای انرژی در منطقه، بیشترین نقش را در تأمین منافع آمریکا ایفا میکنند و در صورت گسترش درگیریها، تا چه اندازه در معرض خطر قرار خواهند گرفت؟
در سالهای اخیر قطر تلاش کرده است تا با توسعه صنایع پاییندستی گاز، وابستگی اقتصاد خود را صرفاً به صادرات مواد خام کاهش داده و از منابع عظیم گاز طبیعی برای تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر بهره ببرد. در همین چارچوب، احداث مجتمعهای بزرگ پتروشیمی در دستور کار این کشور قرار گرفته و مجتمع پتروشیمی کیو-کم یکی از مهمترین نمونههای این رویکرد به شمار میرود.
مجتمع کیو-کم در شهر صنعتی مسیعید، یکی از قطبهای اصلی صنایع انرژی و پتروشیمی قطر، واقع شده است. این مجتمع به عنوان یکی از بزرگترین واحدهای تولید محصولات پتروشیمی در منطقه خلیج فارس فعالیت میکند و نقش مهمی در تکمیل زنجیره ارزش صنعت گاز این کشور دارد.
پروژه کیو-کم در قالب مشارکت میان شرکت صنایع قطر که امروزه با نام «قطر انرژی» شناخته میشود و شرکت شورون فیلیپس کمیکال، از زیرمجموعههای شرکت بزرگ آمریکایی شورون، توسعه یافته است. ساختار سهامداری این پروژه به گونهای طراحی شده که بخشی از سهام آن در اختیار شریک آمریکایی قرار دارد و بخش دیگر متعلق به طرف قطری است؛ مدلی از همکاری که طی سالهای اخیر به یکی از الگوهای مهم مشارکت قطر با شرکتهای بزرگ بینالمللی در حوزه انرژی تبدیل شده است.
این مشارکت علاوه بر تأمین سرمایه مورد نیاز برای توسعه پروژه، زمینه انتقال دانش فنی و فناوریهای پیشرفته صنعت پتروشیمی را نیز برای قطر فراهم کرده است. حضور شرکتهای بزرگ جهانی در چنین پروژههایی، به ارتقای سطح فناوری و افزایش بهرهوری در صنایع انرژی این کشور کمک کرده و جایگاه آن را در بازار جهانی محصولات پتروشیمی تقویت کرده است.
خوراک اصلی مجتمع کیو-کم از اتان استخراجشده از گاز طبیعی میدان مشترک پارس جنوبی ـ گنبد شمالی تأمین میشود؛ میدانی که یکی از بزرگترین ذخایر گازی جهان به شمار میرود و میان ایران و قطر مشترک است. گاز طبیعی تولیدی پس از فرآورش و جداسازی اتان، به مجتمع پتروشیمی در مسیعید منتقل میشود تا در واحدهای کراکر به اتیلن تبدیل شود.
اتیلن به عنوان یکی از مهمترین مواد پایه در صنعت پتروشیمی، در ادامه فرایندهای تولید به محصولات مختلفی تبدیل میشود. در مجتمع کیو-کم، اتیلن تولیدی عمدتاً برای تولید انواع پلیاتیلن مورد استفاده قرار میگیرد؛ محصولاتی که کاربرد گستردهای در صنایع بستهبندی، تولید لوله، تجهیزات صنعتی و بسیاری از کالاهای مصرفی دارند.
از جمله مهمترین محصولات تولیدی این مجتمع میتوان به پلیاتیلن با چگالی بالا (HDPE) و پلیاتیلن با چگالی پایین خطی (LLDPE) اشاره کرد. علاوه بر این، برخی محصولات جانبی پتروشیمی نیز در این مجموعه تولید میشود که بخش قابل توجهی از آنها به بازارهای بینالمللی صادر میشود.
دسترسی به خوراک ارزان گاز طبیعی یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی این مجتمع محسوب میشود. قطر با تکیه بر ذخایر عظیم گازی خود توانسته است هزینه تأمین خوراک صنایع پتروشیمی را در سطح پایینی نگه دارد و از این طریق مزیت قابل توجهی در رقابت با تولیدکنندگان جهانی به دست آورد.
در کنار این مزیت، استفاده از فناوریهای پیشرفته و استانداردهای بالای عملیاتی نیز سبب شده است مجتمع کیو-کم به یکی از پروژههای رقابتی در صنعت پتروشیمی جهان تبدیل شود. ظرفیت تولید این مجموعه در چندین واحد عملیاتی به میلیونها تن محصولات پتروشیمی در سال میرسد و سهم مهمی در صادرات غیرنفتی قطر دارد.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند توسعه مجتمعهایی مانند کیو-کم نشاندهنده راهبرد بلندمدت قطر برای استفاده بهینه از منابع گازی است. این کشور با تبدیل گاز طبیعی به محصولات پتروشیمی و مواد اولیه صنایع مختلف، تلاش میکند ارزش افزوده بیشتری از منابع هیدروکربنی خود ایجاد کند و حضور پررنگتری در بازارهای جهانی داشته باشد.
به باور تحلیلگران، ترکیب سه عامل دسترسی به خوراک ارزان، همکاری با شرکتهای بزرگ بینالمللی و سرمایهگذاری گسترده در زیرساختهای صنعتی، به قطر کمک کرده است تا در سالهای اخیر جایگاه خود را در صنعت جهانی پتروشیمی تقویت کند.
مجتمع پتروشیمی کیو-کم را میتوان نمادی از راهبرد اقتصادی قطر در بهرهبرداری هوشمندانه از منابع گاز طبیعی دانست؛ راهبردی که با توسعه صنایع پاییندستی و افزایش صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا، نقش مهمی در تنوعبخشی به اقتصاد این کشور و تقویت جایگاه آن در بازار جهانی انرژی ایفا میکند.
تحولات اخیر نشان میدهد که معادلات انرژی در خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری با تحولات امنیتی و نظامی گره خورده است. تهدید متقابل زیرساختهای انرژی، از میدانهای گازی و تأسیسات نفتی گرفته تا مسیرهای راهبردی انتقال انرژی، میتواند نهتنها اقتصاد کشورهای منطقه بلکه بازار جهانی نفت و گاز را نیز با شوکهای جدی مواجه کند. در چنین شرایطی، هرگونه تشدید درگیریها یا هدف قرار گرفتن تأسیسات کلیدی انرژی، احتمال اختلال در عرضه جهانی و جهش بیشتر قیمتها را افزایش میدهد؛ مسئلهای که نشان میدهد امنیت انرژی جهان همچنان به شدت وابسته به ثبات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و امنیت گذرگاههای حیاتی آن است.
انتهای پیام/
