چگونه باید به موج تازه فشارهای حقوق بشری پاسخ داد؟ / وقت ابتکار عمل فرارسیده است
به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا، در هفتههای اخیر، شورای حقوق بشر سازمان ملل و اتحادیه اروپا بار دیگر موضوع «وضعیت حقوق بشر در ایران» را در دستور کار قرار دادند. این در حالی است که تحولات دیپلماتیک پیرامون پرونده هستهای و احتمال پیشرفت مذاکرات، در حال شکلگیری است. این همزمانی تصادفی نیست. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که هرگاه فضای تعامل یا مذاکره میان تهران و واشنگتن فعالتر میشود، فشارهای حقوق بشری نیز شدت میگیرد.
حقوق بشر در چنین چارچوبی، صرفاً یک دغدغه اخلاقی نیست؛ بلکه به بخشی از بسته فشار چندلایه تبدیل میشود.
این در حالی است که خود اروپا با بحرانهای جدی حقوق بشری مواجه است: از برخوردهای خشونتآمیز با معترضان و حمایت از گروههای تروریستی نظیر منافقین در برخی کشورهای عضو گرفته تا رشد جریانهای افراطی و اسلامهراسی.
همچنین سکوت معنادار در برابر بحرانهای انسانی در غزه یا استانداردهای دوگانه در قبال متحدان سیاسی، پرسشهایی جدی درباره اعتبار اخلاقی این رویکرد ایجاد کرده است. با این حال، صرف انتقاد از رفتار اروپا کافی نیست.
مسئله مهمتر این است که ایران چگونه باید زمین بازی را تغییر دهد.
۱. عبور از انفعال؛ فعالسازی دیپلماسی حقوقی بینالمللی
یکی از ضعفهای مزمن ایران در سالهای گذشته، قرار گرفتن در موقعیت «واکنشدهنده» بوده است.
هر قطعنامهای صادر میشود، تهران بیانیهای اعتراضی منتشر میکند و ماجرا به همان سطح محدود میماند. این الگو باید تغییر کند. ایران میتواند بهجای دفاع صرف، ابتکار عمل حقوقی را در دست بگیرد.
الف) تشکیل کارگروه دائمی حقوق بینالملل
ضروری است یک ساختار منسجم و تخصصی در حوزه حقوق بینالملل عمومی و حقوق بشر شکل بگیرد که بهصورت مستمر، اسناد، گزارشها و آرای صادره علیه ایران را بررسی و پاسخ مستند تهیه کند. پاسخهای پراکنده و سیاسی، جای خود را به استدلالهای فنی و حقوقی بدهد.
ب) استفاده فعال از سازوکارهای رسمی سازمان ملل
در چارچوب «بررسی دورهای جهانی» ایران میتواند موارد نقض حقوق بشر در کشورهای اروپایی را مستند و رسمی مطرح کند. برخوردهای پلیسی خشن، محدودیتهای مذهبی، پناه دادن به گروههای تروریستی، تبعیض علیه مهاجران و اسلامهراسی، موضوعاتی هستند که قابلیت طرح در این سازوکارها را دارند. اگر اروپا خود را مدافع جهانشمولی حقوق بشر میداند، باید آماده پاسخگویی در همان چارچوب باشد.
ج) ثبت اعتراض رسمی نسبت به مداخله در امور داخلی
اصل حاکمیت ملی، از اصول بنیادین منشور سازمان ملل است. هرگونه تحریم نهادی صرفاً به دلیل اجرای قوانین داخلی، میتواند مصداق مداخله تلقی شود. ایران میتواند با ادبیات حقوقی دقیق، این موضوع را به چالش بکشد و هزینه سیاسی چنین اقداماتى را افزایش دهد.
د) ائتلافسازی حقوقی
بسیاری از کشورهای غیرغربی نیز نسبت به سیاسیسازی حقوق بشر معترضاند. ایران میتواند با کشورهای عضو بریکس، سازمان همکاری شانگهای و جنبش عدم تعهد، یک جبهه مشترک برای مقابله با استانداردهای دوگانه شکل دهد.
دیپلماسی حقوقی اگر فعال شود، میتواند روایت «ایران متهم دائمی» را به چالش بکشد.
۲. نبرد روایتها؛ خروج از انفعال رسانهای
جنگ امروز، صرفاً جنگ نظامی و اقتصادی نیست؛ جنگ روایتهاست. اروپا روایت خود را به افکار عمومی جهانی منتقل میکند، اما روایت ایران اغلب دیر، محدود و به زبان فارسی باقی میماند. این ضعف باید اصلاح شود.
الف) تولید محتوای مستند و چندزبانه
گزارشهای تحلیلی درباره استانداردهای دوگانه غرب، باید به زبانهای انگلیسی، فرانسوی و آلمانی منتشر شود. افکار عمومی اروپا نیز حق دارد روایت متفاوتی را بشنود. لازم است بیانیههای کوتاه سیاسی، جای خود را به گزارشهای مستند، دادهمحور و حقوقی بدهد.
ب) ایجاد بانک اطلاعاتی موارد نقض حقوق بشر در اروپا
ایران میتواند یک پایگاه داده مستند درباره موارد نقض حقوق بشر در کشورهای اروپایی ایجاد کند؛ از تبعیض علیه مهاجران گرفته تا محدودیتهای مذهبی. این بانک اطلاعاتی میتواند مبنای تولید محتوا و پیگیری حقوقی باشد.
ج) استفاده از رسانههای غیرغربی
جهان رسانهای دیگر تکقطبی نیست. رسانههای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین ظرفیت انتقال روایت متفاوت را دارند. دیپلماسی رسانهای ایران باید از تمرکز صرف بر مخاطب داخلی خارج شود.
د) ارتقای شفافیت داخلی
یکی از مؤثرترین ابزارهای مقابله با فشار خارجی، شفافیت داخلی است. هرچه اطلاعات رسمی دقیقتر، سریعتر و مستندتر منتشر شود، فضا برای روایتسازی یکجانبه کاهش مییابد.
تغییر زمین بازی
فشار حقوق بشری اروپا را نمیتوان صرفاً با اعتراض لفظی متوقف کرد. این فشار بخشی از معادله سیاسی بزرگتری است. پاسخ نیز باید راهبردی باشد. اگر ایران صرفاً در موضع دفاع باقی بماند، هر بار با موج جدیدی از قطعنامهها روبهرو خواهد شد. اما اگر ابتکار عمل را در عرصه حقوقی و رسانهای به دست گیرد، میتواند هزینه سیاسی رفتار گزینشی اروپا را افزایش دهد.
جمعبندی؛ از واکنش به راهبرد
نحوه پاسخ ایران به فشار حقوق بشری اروپا تعیینکننده است. دیپلماسی حقوقی فعال و روایتسازی حرفهای، میتواند بازی را از حالت یکطرفه خارج کند.
در دنیای امروز، مشروعیت بینالمللی فقط با قدرت نظامی یا اقتصادی شکل نمیگیرد؛ با روایت و استدلال حقوقی نیز ساخته میشود. اگر ایران بتواند از موضع تدافعی عبور کند و ابتکار عمل را در این دو حوزه در دست بگیرد، موجهای مقطعی فشار، به ابزار فرسایشی علیه خود اروپا تبدیل خواهد شد نه علیه ایران.
انتهای پیام/
