دانشگاه نهادی برای تعلیم و تربیت جامعه است/ استاد همیار فرهنگ، راهبرد کلیدی تربیت هویتی، مهارتی و اجتماعی دانشجویان است

به گزارش خبرگزاری آنا، فرزاد جهان‌بین، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد اسلامی، در مراسم دوره‌های توانمندسازی هیئت علمی این دانشگاه با اشاره به مفهوم «استاد همیار فرهنگ» بر لزوم بازتعریف نهاد دانشگاه برای پاسخگویی به چالش‌های آموزش عالی تأکید کرد و مفهوم گسترده‌تر «تعلیم و تربیت جامعه» را تشریح کرد.

جهان‌بین در ابتدای سخنان خود با تشریح سابقه دانشگاه در ایران گفت: آموزش عالی ایران از دارالفنون آغاز شد و بعدها موسسات مختلف تجمیع شدند و شمایل دانشگاه‌های امروز شکل گرفت. پیش از آن، در دوره تمدن اسلامی قرن چهارم و پنجم، نظامیه‌ها و دانشگاه الازهر نمونه‌هایی از دانشگاه‌های جهان بودند که الگوی سایر دانشگاه‌ها شدند. حتی دانشگاه جندی‌شاپور نیز یکی از نمونه‌های اولیه آموزش عالی در ایران بود.

وی افزود: متأسفانه در ترجمه واژه université به «دانشگاه» اشتباه صورت گرفت. این باعث شد دانشگاه در ایران صرفاً نهاد دانش معرفی شود، در حالی که در غرب دانشگاه نهادی برای قوام انسان و توسعه جامعه بوده و نقش پیشران و شتاب‌دهنده داشته است. این تقلیل‌گرایی، آموزش عالی را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.

معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد به چالش‌های امروز آموزش عالی اشاره کرد و گفت: دو تهدید مهم وجود دارد؛ اول، جایگزینی نقش استاد با هوش مصنوعی. ابزارهایی مانند ChatGPT و DeepSeek، پاسخ‌دهی به سوالات و مسائل عملی را بدون حضور استاد ممکن کرده‌اند و اگر استادان مهارت حل مسئله و آموزش عملی نداشته باشند، مزیت رقابتی خود را از دست خواهند داد و نقش هیئت علمی کاهش می‌یابد. دوم، رشد آموزش‌های غیررسمی و موازی است که دانشجویان را از حضور در کلاس‌های رسمی دور می‌کند.

وی با اشاره به کتاب «موسسات تمدنی» دانشگاه تهران تصریح کرد: بسیاری از مفاهیم مانند بانک، مدرسه و دانشگاه بدون توجه به بسترهای اجتماعی و فرهنگی وارد ایران شده‌اند و براین موضوع تاکید شد تا ایران نیز همچون شهرهای تمدنی دارای université باشد.

جهان‌بین در ادامه سیر تاریخی سازماندهی آموزش عالی ایران را تشریح کرد و گفت: تا سال ۱۳۰۰ وزارت اوقاف و معارف و صنایع مستضعفه فعالیت داشت، از ۱۳۰۰ تا ۱۳۱۷ وزارت معارف، از ۱۳۱۷ تا ۱۳۴۳ وزارت فرهنگ، و از ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ وزارت علوم و آموزش عالی مسئولیت آموزش عالی را بر عهده داشت. پس از انقلاب ۱۳۵۷، وزارت فرهنگ و آموزش عالی تأسیس شد و در سال ۱۳۷۹ به علوم، تحقیقات و فناوری تغییر نام یافت که نشان‌دهنده ناهماهنگی و تمرکز ناکافی بر تربیت جامع دانشجو است.

وی با تأکید بر اهمیت تطبیق با تحولات محیطی و فناوری گفت: مفهوم «منحنی دوم» چارلز هندی برای سازمان‌های یادگیرنده اهمیت زیادی دارد. تغییرات شتابان فناوری و محیطی نشان می‌دهد اگر سازمان‌ها با تحولات همراه نشوند، از بین خواهند رفت. نمونه‌های واقعی، مانند ورود اسنپ و گذار از عکاسی آنالوگ به دیجیتال، اثرگذاری بی‌رحمانه تحولات بر ساختارهای قدیمی را نشان می‌دهد.

جهان‌بین با بیان ضرورت بازتعریف نهاد دانشگاه اظهار داشت: دانشگاه باید نهادی برای تعلیم و تربیت جامعه باشد که شامل چهار رکن اصلی است: تعلیم و تربیت تخصصی، هویتی، مهارتی و اجتماعی. این رویکرد از فروکاهیدگی صرف به دانش جلوگیری می‌کند و امکان حفظ و توسعه آموزش عالی را فراهم می‌آورد.

وی درباره رکن تخصصی توضیح داد: تعلیم و تربیت تخصصی باید با توجه به آمایش و نیازهای منطقه‌ای باشد و تلفیق مستمر علم و عمل را دربر گیرد. نمونه‌هایی از دانشگاه‌های سیرجان، اصفهان و اشکذر نشان می‌دهد که تلفیق آموزش با عمل و ارتباط با صنعت موجب موفقیت و توسعه درآمدهای دانشگاهی شده است.

جهان‌بین درباره رکن هویتی، مهارتی و اجتماعی گفت: دانشجویان باید مهارت حل مسئله، مدیریت اجتماعی و مسئولیت‌پذیری را فرا بگیرند و از ساده‌انگاری پرهیز کنند. نقش استاد در این فرآیند کلیدی است، زیرا اعتماد اجتماعی بالایی به استادان و معلمان وجود دارد.

وی در تشریح طرح «استاد همیار فرهنگ» افزود: این استادان از نظر هویتی، مهارتی و اجتماعی دانشجویان را هدایت می‌کنند. آن‌ها تجارب خود را برای معاونت فرهنگی ارسال می‌کنند و با همکاری دکتر رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد، برترین تجربیات تشویق و پاداش دریافت می‌کنند. هدف این است که دانشجو از نظر علمی، هویتی، مهارتی و اجتماعی آماده شود و تحت تأثیر جریان‌های انحرافی قرار نگیرد.

جهان‌بین در پایان تأکید کرد: دانشگاه و مدرسه دو نهادی هستند که بالاترین اعتماد اجتماعی را دارند و استاد و معلم بیشترین اعتماد را کسب می‌کنند. اگر استادان در تربیت هویتی، مهارتی و اجتماعی دخالت نکنند، آموزش عالی نمی‌تواند مأموریت خود را به درستی انجام دهد. استادان باید دانشجویان را آماده کنند تا در برابر چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی کشور توانمند باشند و دانشگاه به نهادی زنده و اثرگذار تبدیل شود.