نفت ایران بدون مشتری نمی‌ماند؛ چرا سیاست‌های ترامپ نمی‌تواند صادرات نفت ایران را متوقف کند؟

به گزارش خبرگزاری آنا؛ پس از وقوع تحولات اخیر در عرصه بین المللی و اشغال صنعت نفت ونزوئلا توسط دولت متخاصم ایالات متحده نگرانی‌هایی در خصوص بازار نفت ایران و دست درازی ترامپ به سوی بازار‌های تجاری ایران به وجود آمده است. در واقع برخی تحلیلگران و افکار عمومی نگران این موضوع هستند که ترامپ سعی کند با قلدری از میان مشتریان نفت ایران به خصوص چین برای نفتی که از ونزوئلا به یغما برده است مشتری پیدا کند. اما آیا ترامپ و ناوگان و تحریم هایش می‌توانند صنعت نفت ایران را متوقف کنند؟

مهدی صادقی شاهدانی، رئیس اندیشکده نفت و انرژی ورئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در بازاریابی نفت، گفت: هر چند که امکان متوقف کردن صادرات نفت ایران به هیچ وجه وجود ندارد و با توجه به صرفه صادراتی و شرایط فروش، نفت ایران همیشه مشتری خواهد داشت اما به منظور مقابله با تحریم ها و حداکثر شدن بازدهی صادرات نفتی در شرایط جدید باید از الگوی صرفاً دولتی در مدیریت منابع نفتی و بازرگانی آن فاصله گرفت و زمینه ورود مردم و بخش خصوصی به عرصه فروش و بازاریابی نفت فراهم شود.

رئیس اندیشکده نفت و انرژی  با اشاره به نگرانی‌ها نسبت به شرایط سخت مقابله با پدیده کاهش درآمد‌های نفتی کشور اظهار کرد: در شرایط فعلی، ما نیازمند تغییر استراتژی در حوزه بازاریابی و فروش نفت هستیم؛ چرا که در دوره‌ای دولت به‌تنهایی می‌توانست نقش اصلی را در فروش نفت ایفا کند، اما امروز ادامه این رویکرد پاسخ‌گو نیست. در واقع با مدیریت بخش خصوصی امکانات بیشتری در زمینه بازرگانی نفت پدید می آید و کارشکنی دشمن نیز به شدت ضعیف تر می شود. 

وی افزود: اگر بخواهیم به شیوه‌های گذشته عمل کنیم، طبیعی است که بخشی از محدودیت‌ها همچنان پابرجا بماند؛ در حالی که افراد و مجموعه‌هایی وجود دارند که مسیر‌های عبور از این محدودیت‌ها را می‌شناسند و با شیوه های متنوع و غیر قابل ضربه زدنی می توانند علاوه بر فروش نفت ایران به مقابله با تحریم ها و کارشکنی های ایالات متحده بپردازند. به اعتقاد من، همان‌طور که در حوزه تجارت خارجی نیز مطرح است، دولت تاجر بین‌المللی خوبی نیست و بنابراین باید برای حضور بخش خصوصی، به‌ویژه در بخش نفت، شرایط جدیدی تعریف شود.

فروش نفت با اتکا به بخش خصوصی، راه عبور از محدودیت‌ها

رئیس اندیشکده نفت و انرژی با بیان اینکه با تقویت نقش بخش خصوصی محدودیتی در فروش نفت ایجاد نخواهد شد، تصریح کرد:  بدهی است که ایالات متحده تلاش می کند تا مشتریان ما را بدزدد و با ایجاد مانع در راه صادرات ایران اقتصاد کشور را دچار مشکل کرده و هیمنه اقتصادی خود را افزایش دهد اما آنچه می‌تواند ساختار تحریم‌ها را دچار اختلال کند، مردمی‌سازی واقعی اقتصاد و به‌ویژه بخش نفت است. به همین جهت تا زمانی که تفکر دولتیِ فرسوده بر این حوزه حاکم باشد، محدودیت‌ها نیز به قوت خود باقی خواهند ماند.

اگر تجارت نفت و تجارت خارجی به بخش خصوصی سپرده شود، ما همواره امکان فروش نفت و کسب درآمد از این بخش را خواهیم داشت و حتی می‌توان به آینده امیدوارتر بود

تأثیر فروش نفت ونزوئلا بر بازار ایران

رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق در پاسخ به پرسشی درباره واگذاری نفت ونزوئلا به آمریکا و احتمال تأثیر آن بر بازار نفت ایران، به‌ویژه در ارتباط با مشتریانی مانند چین و هند، گفت: همانطور که گفته شد دشمن برای سنگ اندازی تلاش خواهد کرد اما سیاست ما در فروش نفت نباید تک‌بعدی باشد. باید مشخص کنیم که آیا صرفاً به دنبال فروش نفت هستیم یا می‌خواهیم از ظرفیت نفت برای حل سایر مسائل اقتصادی کشور نیز استفاده کنیم.

رئیس اندیشکده نفت و انرژی افزود: در ارتباط با چین، ما تاکنون بیشتر رویکرد تک‌بعدی داشته‌ایم؛ یعنی صرفاً گفته‌ایم نفت ما را بخر، بدون اینکه انتظار مشخصی در حوزه سرمایه‌گذاری داخلی مطرح کنیم. بنابراین اگر چینی‌ها احساس کنند تنها در شرایط اضطرار به آنها مراجعه می‌کنیم، طبیعتاً انگیزه بلندمدت برای همکاری نخواهند داشت.

لزوم پیوند فروش نفت با سرمایه‌گذاری خارجی

صادقی شاهدانی با تأکید بر ضرورت پیوند فروش نفت با سرمایه‌گذاری خارجی گفت: اگر به چین بگوییم در ازای خرید نفت، در پروژه‌هایی مانند راه‌آهن سریع‌السیر، حمل‌ونقل دریایی یا سایر بخش‌های زیرساختی سرمایه‌گذاری کند، در این صورت می‌توان انتظار داشت که چین همچنان مشتری نفت ایران باقی بماند و اثر معاندهای دیگر دشمنان نیز بر بازار نفت ایران به سرعت رفع شده و اقتصاد کشور نیز با سرعت بیشتری رشد می کند. 

وی افزود: بنابراین این الگو می‌تواند روابط نفتی ما را از حالت مقطعی و اضطراری خارج کرده و به یک همکاری راهبردی تبدیل کند.

امکان تعمیم مدل همکاری به سایر کشور‌ها

رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق درباره امکان اجرای این الگو برای سایر کشورها، از جمله کشور‌های اروپایی یا آسیای غربی، اظهار کرد: به نظر می‌رسد ما هنوز این مدل را به‌طور جدی برای سایر کشور‌ها امتحان نکرده‌ایم. برای مثال، می‌توان پیشنهاد داد که در ازای خرید نفت، در حوزه حمل‌ونقل یا حتی خود صنعت نفت ایران سرمایه‌گذاری انجام دهند.

وی با اشاره به تجربه همکاری با چین تصریح کرد: در مورد چین، با توجه به شرایط فعلی، این امکان وجود دارد. به‌ویژه اینکه امروز چین در حوزه سرمایه‌گذاری انرژی و تأمین تجهیزات، از جمله در پروژه‌های LNG، توانمندی بالایی پیدا کرده است؛ پس ما می توانیم با استفاده از اهرم نفت از این دانش موجود در خارج از ایران بهره برده و سرمایه های خارجی را نیز برای تامین مالی آسان تر پروژه های توسعه وارد کشور کنیم و این بهترین نسخه برای حل مشکلات سرمایه ای و تکنولوژی و همچنین استفاده بهینه از ابزار نفت کشور است . 

لزوم فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی غیر دولتی

صادقی شاهدانی با انتقاد از ضعف سیگنال‌دهی در دیپلماسی اقتصادی کشور گفت: نبود چنین پیشنهاد‌هایی به سایر کشورها، بیشتر ناشی از عدم تلاش یا نبود اهتمام در دیپلماسی اقتصادی است. به اعتقاد من، اگر دولت بخواهد مستقیماً وارد این عرصه شود، موفق نخواهد بود، اما اگر بخش خصوصی وارد شود، می‌تواند سیگنال‌های مثبتی به طرف‌های خارجی ارسال کند.

وی تأکید کرد: نقش‌آفرینی بخش خصوصی می‌تواند بسیاری از محدودیت‌ها را بی‌اثر کند و مسیر‌های جدیدی برای تعامل اقتصادی باز کند.

فروش نفت خام یا حرکت به سمت صنایع بالادستی

رئیس اندیشکده نفت و انرژی در تشریح تداوم فروش نفت خام یا حرکت به سمت توسعه صنایع بالادستی گفت: در این زمینه باید بین دو مقطع تمایز قائل شد؛ مقطع اجبار و مقطع خروج از اجبارغ که هر تصمیم و زمان و موقعیت خاص خود را طلب می کند. در شرایط فعلی، برای تأمین مالی کشور راهی جز فروش نفت نداریم. به‌عنوان مثال، میدان‌های مشترکی مانند آزادگان باید هرچه سریع‌تر مورد بهره‌برداری قرار گیرند تا بتوان از محل آنها تأمین مالی انجام داد.

الزام فروش نفت در کوتاه‌مدت و میان‌مدت

صادقی شاهدانی خاطرنشان کرد: در شرایط ایده‌آل، باید نفت خام استخراج‌شده را به محصولات با ارزش افزوده بالاتر تبدیل کرد، اما با توجه به محدودیت‌های فعلی، این موضوع در کوتاه‌مدت و حتی تا حدی در میان‌مدت دشوار است.

رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق افزود: بنابراین در این بازه زمانی، ناچاریم از بخش نفت برای تأمین مالی سرمایه‌گذاری‌ها و نیاز‌های اساسی کشور استفاده کنیم و فروش نفت خام همچنان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود.