از مفهوم تورم بیشتر بدانید

به گزارش خبرگزاری آنا، تورم، یکی از پرتکرارترین واژه‌های اقتصادی برای شهروندان ایرانی در سال‌های اخیر است؛ واژه‌ای که هم در گفت‌و‌گو‌های روزمره و هم در تحلیل‌های اقتصادی، به‌طور مداوم شنیده می‌شود. این پدیده یکی از چالش‌های پایدار اقتصاد ایران بوده است و تأثیر مستقیم و ملموسی بر سطح زندگی خانوار‌ها دارد.

تعریف و ماهیت تورم

تورم به افزایش مستمر سطح عمومی قیمت کالا‌ها و خدمات در یک بازه زمانی مشخص معمولاً یک سال اطلاق می‌شود. این روند زمانی رخ می‌دهد که قیمت‌ها بدون پشتوانه واقعی و فراتر از رشد اقتصادی افزایش یابند. نتیجه آن، کاهش قدرت خرید مردم است؛ یعنی افراد با مقدار ثابت پول، کالا و خدمات کمتری را نسبت به گذشته می‌توانند خریداری کنند.

به بیان ساده، تورم همان کاهش ارزش یا قدرت خرید یک ارز در طول زمان است. این مفهوم از رصد تغییرات قیمت یک سبد کالا‌ها و خدمات منتخب در بازه‌های زمانی مشخص حاصل می‌شود. درصد افزایش قیمت این سبد، میزان تورم را نشان می‌دهد و به ما اطلاع می‌دهد که پول ملی در مقایسه با گذشته چه میزان از قدرت خرید خود را از دست داده است.

ویژگی‌های تورم و دلایل بروز آن

در تعریف علمی تورم، تداوم افزایش قیمت‌ها شرط اساسی است. افزایش یک‌باره قیمت یک کالا یا خدمات لزوماً به‌معنای تورم نیست؛ تورم هنگامی معنا پیدا می‌کند که روند رشد قیمت‌ها، پیوسته و گسترده در سطح عمومی اقتصاد باشد.

عوامل مختلفی می‌توانند موجب شکل‌گیری تورم شوند. از جمله مهم‌ترین آنها:

افزایش حجم پول در گردش و نقدینگی بیش از رشد واقعی اقتصادی

کسری بودجه دولت و تأمین مالی از طریق چاپ پول

کاهش عرضه کل و یا افزایش تقاضای کل در اقتصاد

تورم در کنار شاخص‌هایی، چون رشد اقتصادی، اشتغال و تراز تجاری، از شاخص‌های اصلی سنجش عملکرد اقتصاد کلان هر کشور محسوب می‌شود.

تأثیر فراگیر تورم در جامعه

تورم تنها یک پدیده اقتصادی نیست، بلکه آثار اجتماعی و روانی فراوانی نیز دارد. فارغ از شغل، سطح تحصیلات یا وضعیت اجتماعی افراد، همه اعضای جامعه از آثار تورم متأثر می‌شوند. وقتی قیمت‌ها بدون تعادل و پشتوانه بالا می‌روند، فاصله بین قیمت واقعی و قیمت فروش کالا‌ها گسترش می‌یابد؛ همان فاصله‌ای که معنای واقعی تورم را شکل می‌دهد. هرچه این فاصله بیشتر شود، نرخ تورم بالاتر خواهد بود.

برای کنترل چنین شرایطی، محاسبه دقیق نرخ تورم و شناخت علل آن ضروری است؛ چراکه تنها با تحلیل درست داده‌ها می‌توان سیاست‌های مؤثر برای مهار رشد قیمت‌ها تدوین کرد.

نرخ تورم و اهمیت آن در ارزیابی اقتصاد

نرخ تورم شاخصی کلیدی برای ارزیابی کارایی دولت‌ها و میزان موفقیت اقتصادی کشورهاست. این نرخ در کنار شاخص‌هایی مانند تولید ناخالص داخلی ، معیاری برای رتبه‌بندی اقتصادی ملت‌ها در سطح جهانی است.

نرخ تورم در واقع درصد تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها در یک دوره مشخص است و نشان می‌دهد ارزش پول داخلی تا چه اندازه کاهش یافته است.

شاخص‌های سنجش تورم

تورم را از طریق شاخص‌های قیمتی مختلفی اندازه‌گیری می‌کنند. هر شاخص دیدگاه متفاوتی از تغییر سطح قیمت‌ها ارائه می‌دهد. رایج‌ترین معیار، شاخص قیمت مصرف‌کننده است؛ شاخصی که تغییرات هزینه خرید مجموعه‌ای ثابت از کالا‌ها و خدمات مصرفی خانوار‌ها را بررسی می‌کند.

این سبد کالا، که به‌صورت دوره‌ای از سوی بانک مرکزی مورد بازنگری قرار می‌گیرد، مبنای محاسبه رسمی نرخ تورم در ایران است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۳۸ تهیه اقلام این سبد پایه را آغاز کرد و آخرین بازنگری آن در سال ۱۳۸۳ انجام شد.

شاخص‌های دیگری نیز برای بررسی تورم استفاده می‌شوند، از جمله:

شاخص بهای تولیدکننده 

شاخص بهای کالا‌های صادراتی 

شاخص بهای کالا‌های وارداتی

شاخص بهای خرده‌فروشی 

شاخص بهای عمده‌فروشی 

با این حال، شاخص قیمت مصرف‌کننده معتبرترین و فراگیرترین معیار سنجش نرخ تورم در اغلب کشور‌ها به‌ویژه ایران محسوب می‌شود و معمولاً هر گونه تغییر در آن نمایانگر تغییر در قدرت خرید پول ملی است.