سند رسمی مهندسی آشوبها از سوی سازمان منافقین منتشر شد
شکست پروژه ارتباطات سایه در اغتشاشات اخیر
هویت آنلاین میتواند از خود واقعی فاصله بگیرد
هویت انسان در عصر دیجیتال دیگر صرفا در بستر ارتباطات چهرهبهچهره و تعاملات حضوری شکل نمیگیرد، بلکه بخش قابل توجهی از خودپنداره افراد در فضای مجازی و بهویژه شبکههای اجتماعی ساخته و بازتعریف میشود.حضور مستمر در این فضا، شیوه دیدهشدن، ارتباطگیری و حتی ارزیابی افراد از ارزشمندی خود را تحت تاثیر قرار داده است. شبکههای اجتماعی به کاربران این امکان را میدهند که روایت دلخواهی از خود ارائه دهند، اما همین قابلیت، در صورت نبود آگاهی و مدیریت صحیح، میتواند زمینهساز فشارهای روانی و شکلگیری هویتی ناپایدار شود. از اینرو شناخت پیامدهای روانشناختی حضور مداوم در فضای دیجیتال، نقشی اساسی در حفظ سلامت روان و تعادل هویتی افراد ایفا میکند.
در همین راستا، سمیه ملائی، روانشناس و مشاور، در گفتوگو با خبرنگار آناتک، به بررسی ابعاد مختلف هویت آنلاین پرداخته است. این گفتوگو با تمرکز بر چگونگی شکلگیری هویت دیجیتال، نشانههای خارجشدن آن از کنترل و پیامدهای روانی ناشی از وابستگی به شبکههای اجتماعی انجام شده و تلاش دارد تصویری روشن از این پدیده نوظهور ارائه دهد. بسیاری از افراد بدون آنکه متوجه باشند، بهتدریج میان خود واقعی و تصویری که در فضای مجازی از خود میسازند فاصله ایجاد میکنند؛ فاصلهای که میتواند به احساس نارضایتی، اضطراب و کاهش عزتنفس منجر شود.
افراد چگونه میتوانند تشخیص دهند که هویت آنلاینشان از کنترل خارج شده است؟
یکی از نشانههای مهم این موضوع، زمانی است که افراد احساس میکنند در فضای مجازی در حال بازیکردن یک نقش هستند. در این حالت، فرد بهجای آنکه خود واقعیاش را زندگی کند، ناخواسته وارد نمایشی میشود که با درون او فاصله دارد و این فاصله بهتدریج آزاردهنده میشود.
نشانه دیگر، تجربه اضطراب یا فشار ذهنی پیش از پستگذاشتن است. وقتی فرد پیش از انتشار محتوا، مدام به واکنش دیگران، تعداد لایکها یا قضاوت مخاطبان فکر میکند، این نشان میدهد که هویت آنلاین او بیش از اندازه به تایید بیرونی وابسته شده است. چنین فشاری میتواند ذهن را خسته و ناآرام کند.
نیاز وسواسگونه به تایید گرفتن از دیگران نیز از نشانههای رایج خارجشدن هویت آنلاین از کنترل است. در این وضعیت، فرد احساس ارزشمندی خود را به بازخورد دیگران گره میزند و در صورت دریافت نکردن توجه کافی، دچار احساس ناکافیبودن یا ناامیدی میشود.
دورشدن از خود واقعی و ارزشهای شخصی نیز هشدار مهمی بهشمار میرود. زمانی که فرد محتوایی را منتشر میکند که با باورها یا سبک زندگی واقعی او همخوانی ندارد، بهتدریج دچار دوگانگی درونی میشود. این دوگانگی میتواند احساس سردرگمی و نارضایتی ایجاد کند.
تضاد شدید میان رفتار آنلاین و زندگی واقعی از دیگر نشانهها است. اگر اطرافیان فرد را در دنیای واقعی کاملا متفاوت از تصویر آنلاین او بدانند، میتوان گفت هویت دیجیتال و هویت واقعی از یکدیگر فاصله گرفتهاند.
آیا شبکههای اجتماعی به شکلگیری خود ایدهآل غیرواقعی کمک میکنند؟
هویت آنلاین زمانی سالم باقی میماند که در خدمت رشد فردی باشد، نه جایگزین خود واقعی؛ موضوعی که آگاهی نسبت به آن برای کاربران فضای دیجیتال ضروری است
کاملا. الگوریتمها در شبکههای اجتماعی معمولا رفتارها و محتواهایی را تقویت میکنند که توجه بیشتری جلب کند، نه الزاما رفتارهای طبیعی و روزمره. این روند باعث میشود افراد بهصورت ناخودآگاه به سمت نمایش نسخهای اغراقشده از خود حرکت کنند.
در چنین فضایی، کاربران اغلب تصویری بسیار صاف، موفق، جذاب و بدون ضعف از خود ارائه میدهند. بخشهایی مانند خستگی، شکست، تردید یا احساسات منفی کمتر دیده میشود و همین امر تصویری غیرواقعی از زندگی انسانها میسازد.
بهمرور، خود ایدهآل که در فضای مجازی ساخته میشود، فاصله زیادی با خود واقعی پیدا میکند. این فاصله میتواند احساس ناکافیبودن را افزایش دهد و فرد تصور کند هرگز به اندازه نسخه نمایشی خود خوب یا موفق نیست.
همچنین مقایسه مداوم خود با دیگران، که معمولا بهترین بخشهای زندگیشان را به اشتراک میگذارند، فشار روانی قابل توجهی ایجاد میکند. بسیاری فراموش میکنند آنچه در فضای آنلاین میبینند، واقعیت کامل زندگی دیگران نیست.
آیا تغییر پیاپی نقش در پلتفرمها میتواند عزتنفس را تضعیف کند؟
گاهی بله. زمانی که فرد برای هر پلتفرم، نسخهای متفاوت، بهتر یا جذابتر از خود طراحی میکند، بهصورت ناخودآگاه این پیام را به خود منتقل میکند که خودِ واقعی او به اندازه کافی ارزشمند نیست. این پیام درونی، حتی اگر آگاهانه نباشد، میتواند بهتدریج بر عزتنفس تاثیر منفی بگذارد.
در چنین شرایطی، فرد مدام در حال مقایسه خود با نسخههای ساختهشده دیگران و حتی با نسخههای نمایشی خودش است. این مقایسه دائمی، ذهن را درگیر ارزیابی مداوم میکند و احساس رضایت درونی را کاهش میدهد. فرد ممکن است به این نتیجه برسد که تنها زمانی قابلقبول است که نقش خاصی را بازی کند یا تصویری ایدهآل از خود ارائه دهد.
از سوی دیگر، وقتی ارزش شخصی به واکنشهای آنلاین مانند لایک، نظر و دیدهشدن وابسته میشود، عزتنفس ثبات خود را از دست میدهد. در این حالت، بالا و پایین شدن بازخوردها میتواند مستقیما بر احساس ارزشمندی فرد اثر بگذارد و او را دچار نوسانهای هیجانی کند.
چه راهکارهایی برای بازپسگیری یک هویت سالم و یکپارچه در فضای دیجیتال وجود دارد؟
یکی از مهمترین راهکارها، مرزبندی نقشها است. افراد بهتر است مشخص کنند هر پلتفرم را برای چه نوع بیان و ارتباطی استفاده میکنند و از این چارچوب خارج نشوند. این کار به کاهش آشفتگی هویتی کمک میکند.
راهکار بعدی، اصالت نسبی است. لازم نیست همه چیز کاملا واقعی و بدون فیلتر باشد، اما نباید تفاوت میان واقعیت و نمایش بیش از حد نمایشی و اغراقآمیز شود. حفظ تعادل در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
زمانهای سمزدایی دیجیتالی نیز بسیار موثر است. حتی وقفههای کوتاه در استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند ذهن را از حالت نمایشی خارج کند و آرامش بیشتری ایجاد کند.
تقویت خودآگاهی نیز نقش مهمی دارد. افراد میتوانند از خود بپرسند محتوایی که منتشر میکنند، بازتاب ارزشهای شخصی آنهاست یا صرفا برای جلب تایید دیگران است. این پرسش ساده میتواند رفتار آنلاین را اصلاح کند.
مقایسهنکردن خود با دیگران از دیگر راهکارهای کلیدی است. یادآوری این نکته که افراد معمولا تنها بهترین پنج درصد از زندگی خود را بهصورت آنلاین نشان میدهند، میتواند از فشار روانی بکاهد.
هماهنگکردن ارزشها با رفتار آنلاین نیز ضروری است. اگر فرد احساس کند محتوایی که بهاشتراک میگذارد با باورهای او در تضاد است، بهتر است مکث کند و تصمیم خود را بازنگری کند.
گفتوگو با درمانگر در مواقعی که فشار روانی بالا است، توصیه میشود. زمانی که چندپارگی هویت باعث اضطراب، خستگی ذهنی یا کاهش عزتنفس میشود، دریافت کمک تخصصی میتواند بسیار راهگشا باشد.
هویت آنلاین زمانی سالم باقی میماند که در خدمت رشد فردی باشد، نه جایگزین خود واقعی؛ موضوعی که آگاهی نسبت به آن برای کاربران فضای دیجیتال ضروری است.
انتهای پیام/
