پنجم صفر؛ سالروز شهادت حضرت رقیه(س)
اتکا به یادآورها حافظه شما را تضعیف میکند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ پژوهش تازهای که در سایت «سای پست» (PsyPost) منتشر شده است، نشان میدهد اگرچه استفاده از یادآورها انجام کارهای روزانه را آسانتر میکند، اما تکیه بیش از حد به آنها ممکن است توانایی مغز برای به خاطر سپردن مستقل اطلاعات را کاهش دهد. نتایج این مطالعه نشان میدهد یادآورها علاوه بر کمک به انجام وظایف، میتوانند بر شیوه یادگیری حافظه نیز اثر بگذارند.
امروزه بسیاری از افراد برای فراموش نکردن قرارهای کاری، زمان مصرف دارو، پرداخت قبوض یا انجام کارهای روزمره از تلفن همراه، ساعت هوشمند یا تقویمهای دیجیتال استفاده میکنند. روانشناسان این راهبرد را «برونسپاری شناختی» (Cognitive Offloading) مینامند؛ یعنی واگذاری بخشی از بار ذهنی به ابزارهای بیرونی تا مغز نیاز کمتری به نگهداری اطلاعات داشته باشد.
پژوهشهای پیشین نشان داده بودند که یادآورها عملکرد افراد را در همان لحظه بهبود میبخشند، اما هنوز مشخص نبود آیا استفاده از آنها در بلندمدت بر توانایی مغز برای به خاطر سپردن مستقل اطلاعات نیز تأثیر میگذارد یا خیر.
آیا یادآورها حافظه را آموزش میدهند یا تنبل میکنند؟
پژوهشگران در این مطالعه تلاش کردند به این پرسش پاسخ دهند که آیا یادآورها تنها ابزاری موقتی برای کمک به انجام کارها هستند یا اینکه روند طبیعی تقویت «حافظه آیندهنگر» (Prospective Memory) را نیز تغییر میدهند. حافظه آیندهنگر توانایی فرد برای به یاد آوردن انجام یک کار در زمان مناسب، مانند حضور در یک قرار یا مصرف دارو در ساعت مشخص است.
برای بررسی این موضوع، گروهی از پژوهشگران «دانشگاه کالیفرنیا» دو آزمایش آنلاین طراحی کردند. در نخستین آزمایش، ۱۳۰ دانشجو شرکت کردند که پس از اعمال معیارهای پژوهش، دادههای ۱۰۸ نفر مورد تحلیل قرار گرفت.
شرکتکنندگان همزمان باید یک تکلیف مرتبط با واژهها را انجام میدادند و دو وظیفه دیگر را نیز در زمان مناسب به خاطر میآوردند؛ برای مثال، هنگام مشاهده واژهای با سه هجا، کلید فاصله صفحهکلید را فشار میدادند. در یکی از شرایط آزمایش، افراد باید هر دو وظیفه را تنها با اتکا به حافظه خود به خاطر میسپردند. اما در شرایط دیگر، یکی از این وظایف با استفاده از یک یادآور بسیار واضح که به صورت متن پررنگ روی صفحه نمایش داده میشد، به آنها یادآوری میشد و تنها وظیفه دوم باید از طریق حافظه خود فرد انجام میگرفت.
وقتی یادآورها حذف شدند، چه اتفاقی افتاد؟
پس از پایان مرحله نخست، همه شرکتکنندگان همان آزمایش را این بار بدون هیچ یادآوری تکرار کردند تا مشخص شود استفاده قبلی از یادآورها چه اثری بر عملکرد حافظه آنها میگذارد. پژوهشگران سپس آزمایش دوم را با حضور ۲۸۰ نفر و با نسخهای متفاوت از همین آزمون تکرار کردند تا از صحت نتایج اطمینان حاصل شود. همانطور که انتظار میرفت، زمانی که یادآورها در اختیار شرکتکنندگان قرار داشت، عملکرد آنها به شکل چشمگیری بهتر بود و تقریباً هیچکس وظیفهای را که با یادآور پشتیبانی میشد فراموش نمیکرد.
با این حال، نتایج نشان داد سبکتر شدن بار حافظه به کمک یادآورها، باعث بهبود عملکرد افراد در وظایفی که همچنان باید با حافظه خود انجام میدادند، نشد. حتی در آزمایش دوم، زمانی که یادآورها واضحتر و برجستهتر طراحی شدند، عملکرد افراد در وظیفهای که بدون کمک یادآور انجام میشد، کاهش یافت.
تکیه بر یادآورها، حافظه مستقل را ضعیفتر کرد
مهمترین یافته پژوهش زمانی آشکار شد که یادآورها حذف شدند. افرادی که در مرحله نخست به یادآورها تکیه کرده بودند، در مرحله بعد تعداد کمتری از وظایف را به خاطر آوردند. عملکرد آنها حتی از افرادی که در تمام مراحل تنها به حافظه خود متکی بودند نیز ضعیفتر بود.
به گفته پژوهشگران، این نتیجه نشان میدهد استفاده از یادآورها صرفاً باعث از بین رفتن مزیت آنها پس از حذف نمیشود، بلکه احتمالاً فرصت تمرین و تقویت حافظه را نیز کاهش میدهد و در نتیجه فرایند یادگیری حافظه به اندازه کافی شکل نمیگیرد.
راحتی بیشتر، یادگیری کمتر؟
پژوهشگران در جمعبندی این مطالعه تأکید کردهاند که یادآورها ابزارهایی بسیار مؤثر برای جلوگیری از فراموشی کارهای روزمره هستند، اما از نظر شناختی خنثی عمل نمیکنند. به باور آنها، اتکا به این ابزارها میتواند همان تمرینی را که برای شکلگیری حافظه پایدار و مستقل ضروری است، تضعیف کند و نوعی مبادله میان راحتی کوتاهمدت و یادگیری بلندمدت ایجاد شود.
این یافته با یکی از مفاهیم شناختهشده روانشناسی، یعنی «دشواریهای مطلوب» (Desirable Difficulties) نیز همخوانی دارد. بر اساس این نظریه، انجام فعالیتهای ذهنی دشوارتر، هرچند در کوتاهمدت نیازمند تلاش بیشتری است، اما در بلندمدت به تقویت حافظه و یادگیری پایدارتر کمک میکند. در مقابل، زمانی که ابزارهای کمکی بخش زیادی از این تلاش ذهنی را بر عهده میگیرند، فرصت تمرین برای مغز کاهش مییابد.
نتایج را باید با احتیاط تفسیر کرد
پژوهشگران تأکید میکنند این مطالعه به صورت آنلاین و تنها با مشارکت دانشجویان دانشگاه انجام شده است؛ بنابراین نتایج آن الزاماً رفتار همه افراد در زندگی روزمره را نشان نمیدهد. برای مثال، سالمندان ممکن است استفاده متفاوتی از یادآورهای دیجیتال داشته باشند و تأثیر این ابزارها بر حافظه آنها با جوانان یکسان نباشد. علاوه بر این، پژوهش حاضر تنها عملکرد حافظه را در بازهای نسبتاً کوتاه بررسی کرده است و هنوز مشخص نیست استفاده طولانیمدت از یادآورهای دیجیتال نیز پیامدهای مشابهی بر حافظه انسان خواهد داشت یا خیر.
انتهای پیام/
