اسم ماکان به گوش شما و دوستانتان نخورده است!؟
انرژی خورشیدی؛ راهبرد دفاعی نوظهور در شرایط جنگی/از خورشیدگرفتگی تحریمها تا طلوع انرژی پاک در ایران
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ با توجه به تداوم شرایط حساس و آسیبپذیری بخشهایی از صنعت کشور در «جنگ رمضان» و پیامدهای ناشی از محدودیتهای تحمیلشده بر روند تولید و انتقال حاملهای انرژی، موضوع صرفهجویی در مصرف انرژی به یک ضرورت حیاتی برای حفظ پایداری اقتصادی و کاهش نرخ خسارات تبدیل شده است.
در این چارچوب، صرفهجویی تنها یک توصیه عمومی نیست، بلکه بهعنوان عاملی مؤثر برای جلوگیری از کاهش فشار مضاعف بر واحدهای صنعتی، نقش تکمیلی خود را در کنار حمایتهای مستقیم از صنعت ایفا میکند.
از این رو، مشارکت شهروندان از طریق مدیریت مصرف در سطوح مختلف زندگی روزمره و محیطهای غیرصنعتی نیز به استمرار کار، بازگشت افراد به فعالیت اقتصادی و کاهش زیانهای اجتماعی و معیشتی کمک خواهد کرد.
در کنار این رویکرد، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر به خصوص انرژی (پنل) خورشیدی بهعنوان راهبردی برای افزایش تابآوری زیرساختهای انرژی و کاهش حساسیت سیستم تولید به حملات و اختلال در انتقال حاملهای فسیلی مطرح میشود.
اتکای پراکندهتر به نیروگاههای خورشیدی میتواند آسیبپذیری شبکه را کاهش داده و بخشی از نیاز کشور را در شرایط محدودیت تأمین و انتقال انرژی پوشش دهد.
براین اساس، با رشد قابل توجه ظرفیت نیروگاههای خورشیدی در سالهای اخیر، نگرانیهای ناشی از اختلال در تأمین انرژیهای فسیلی تا حدی مدیریت شده و مسیر برای جایگزینی انرژیهای نو فراهمتر شده است.
با وجود این ظرفیتها، مسیر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر با چالشهای اقتصادی و زیرساختی نیز همراه است؛ ازجمله موضوع تولید پنلهای خورشیدی داخلی و رسیدن پژوهشها به مرحله تولید نیمهصنعتی و صنعتی.
همچنین، ارزیابی ظرفیت سایر منابع تجدیدپذیر مانند انرژی بادی و زمینگرمایی به شرایط اقلیمی و جغرافیایی وابسته است، به همین دلیل نمیتوان آنها را در تمامی مناطق کشور به یک میزان تعمیم داد.
در این میان، اولویت سیاستی و اجرایی بر انرژی خورشیدی قرار دارد، چراکه گستره دریافت تابش خورشیدی در اکثر نقاط کشور امکان بهرهبرداری گستردهتری را فراهم میکند.
در همین راستا، نقش پژوهش و اجرا در دانشگاهها به خصوص دانشگاه آزاد اسلامی بهعنوان یکی از بازیگران اثرگذار در تولید دانش و توسعه فناوری، اهمیت ویژهای دارد.
دبیرخانه انرژیهای تجدیدپذیر دانشگاه آزاد اسلامی استان قم ضمن شناسایی موانع موجود، راهکارهای عملی برای غلبه بر چالشهای تولید، توسعه و انتقال فناوری را ارائه کرده و در تعامل با مراکز تحقیقاتی و دانشگاههای کشور، مسیر تبدیل تحقیقات به دستاوردهای اجرایی را تسریع میکند.
همچنین بررسی میزان تولید پنلها و راهاندازی نیروگاههای خورشیدی در سطح واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی به خصوص واحدهای پیشرو، میتواند تصویری روشن از وضعیت فعلی و ظرفیتهای آینده در این حوزه ارائه کند.
خبرنگار آنا در این زمینه گفتوگویی را با هادی کارگر شریفآباد عضو تیم پژوهشگران دو درصد برتر جهان و مسئول دبیرخانه کنسرسیوم انرژیهای نو و تجدیدپذیر مستقردر دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم ترتیب داده است.
گپ و گفت آنا با کارگر شریفآباد در پی میآید:
انرژی پاک، سنگر اقتصادی؛ درسهایی از جنگ رمضان
آنا: با توجه به شرایط جنگی کنونی و همچنین تحولات منطقهای و جهانی، نقش و اهمیت راهبردی انرژیهای نو و تجدیدپذیر در تأمین نیازهای کشور، چگونه را ارزیابی میکنید و چه مأموریتها و وظایفی را در این حوزه برای دانشگاهها بهخصوص دانشگاه آزاد اسلامی متصور هستید؟
کارگر: در شرایط حاضر، بهدلیل بسته شدن تنگه هرمز و تهدیدهای امنیتی دریایی، اهمیت توسعه و ترویج فناوریهای انرژیهای نو و تجدیدپذیر به صورت فزایندهای مورد توجه قرار گرفته است.
این نوع انرژیها، به عنوان راهکارهای استراتژیک و جایگزینی مطمئن در مقابل آسیبپذیریهای زیرساختهای انرژی فسیلی، نقش کلیدی در امنیت ملی و استقلال کشور دارند.
دانشگاهها به خصوص دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم میتوانند با توسعه پژوهشهای فناورانه و انتقال فناوریهای نوین، نقش مرجع و پیشگام در این حوزه را ایفا نمایند و تجارب خود را به سایر استانها و دانشگاهها منتقل کنند.
آنا: در شرایط جنگی و تحریمی، اهمیت و نقش بهرهوری مصرف انرژی و مدیریت ناترازیهای موجود در حوزه انرژی را چگونه ارزیابی میکنید و چه راهکارهای عملی باید در این زمینه اتخاذ شود؟
کارگر: با توجه به اینکه در حال حاضر، کشور با ناترازی انرژی بهدلیل مصرف بیرویه و مدیریت ناصحیح مواجه است، بهرهوری و صرفهجویی در مصرف انرژی بهعنوان یک ضرورت انکارناپذیر مطرح است.
مدیریت هوشمندانه و بهینهسازی مصرف، میتواند نقش بسیار مهمی در کاهش فشار بر زیرساختها ایفا کند و این مسئله در بحرانهای جنگی یا تحریمی، اهمیت ویژهتری پیدا میکند.
در این راستا، بهرهگیری از فناوریهای نوین، ازجمله سیستمهای مدیریت هوشمند و نیروگاههای پراکنده خورشیدی میتواند کمک بزرگی در کاهش هزینهها و افزایش امنیت انرژی کشور باشد.
آنا: با توجه به ظرفیتهای عظیم انرژی خورشیدی در ایران، چه فرصتها و چالشهایی در توسعه این منبع دارند و براساس تجربیات موجود، چه راهکارهایی باید در دستورکار قرار گیرد تا دانشگاه بتواند نقش مؤثری در این مسیر ایفا کند؟
کارگر: ایران بهعنوان یکی از کشورهای غنی از منابع نور خورشید محسوب میشود، با بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال که این قابلیت در هیچ کشور دیگری با این حد نصیب کشور ما نشده است.
ظرفیت تولید بیش از ۴۳ هزار مگاوات پنل خورشیدی در داخل کشور، فرصت بسیار بزرگی است که اگر بهدرستی مدیریت و بهرهبرداری شود، میتواند نقش حیاتی در تأمین نیازهای داخلی و کاهش وابستگی به واردات و خامفروشی مواد اولیه ایفا کند، اما چالشهایی نظیر هزینههای اولیه، فناوری ساخت و توسعه صنعتی، و کمبود نیروی انسانی متخصص در این حوزه، نیازمند توجه جدی است. بنابراین، دانشگاه میتواند با سرمایهگذاری در پژوهشهای کاربردی، توسعه فناوریهای داخلی، و تربیت نیروی انسانی متخصص، نقش محوری در این مسیر ایفا کند.
آنا: در شرایط فعلی، با توجه به فضاسازیهای دشمن و تحریمهای بینالمللی، دبیرخانه انرژیهای نو و تجدیدپذیر دانشگاه آزاد اسلامی چه پیامی برای تعامل خارجی و دیپلماسی انرژی دارد و دانشگاه آزاد اسلامی چگونه میتواند در این حوزه نقشآفرین باشد؟
کارگر: در شرایط خاص و چالشبرانگیز کنونی، توسعه فناوریهای نوین انرژیهای تجدیدپذیر، میتواند منجر به تقویت دیپلماسی سیاسی و اقتصادی کشور در حوزه فناوریهای پیشرفته شود.
همکاریهای علمی و فناورانه با مراکز تحقیقاتی و دانشگاههای خارجی بهخصوص در حوزه فناوریهای بومیسازی شده، میتواند نقش مهمی در کاهش اثرات تحریمها و ارتقای توانمندیهای داخلی ایفا کند.
دانشگاه آزاد اسلامی با بهرهگیری از امکانات و شبکه بینالمللی خود میتواند نقش واسطه و پل ارتباطی در برقراری همکاریهای بینالمللی و انتقال دانش فنی در این حوزه را ایفا کند.
آنا: توسعه شبکههای پراکنده و هوشمند در حوزه انرژی، چه جایگاهی در استراتژیهای ملی و دانشگاهها دارد و چه برنامهها و پروژههایی در این راستا باید اجرا شود؟
کارگر: شبکههای پراکنده و هوشمند بهعنوان راهکارهای اصلی در افزایش تابآوری و امنیت شبکههای انرژی ملی، در مقابله با تهدیدها و حملات احتمالی، از اهمیت ویژهای برخوردار هستند.
این نوع شبکهها، پایداری و انعطافپذیری بیشتری در مقابل اختلالات دارند و میتوانند از طریق تولید و مصرف محلی، وابستگی به شبکههای مرکزی را کاهش دهند.
در این راستا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم میتواند با طراحی و اجرای پروژههای تحقیقاتی و آزمایشگاهی درباره توسعه و پیادهسازی این فناوری، نقش مؤثری در پیشبرد استراتژیهای ملی ایفا کند.
پروژههای کاربردی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر را چگونه توسعه دهیم؟
آنا: چه برنامهها و سیاستهایی باید توسط دانشگاههای کشور به خصوص دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم در زمینه تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه پژوهشهای کاربردی در حوزه انرژیهای نو و تجدیدپذیر، تدوین و اجرایی شود تا بتوان در این مسیر، به جایگاهی مرجع و پیشرو دست یافت؟
کارگر: تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه زیرساختهای تحقیق و توسعه و ایجاد شبکه همکاریهای علمی و صنعتی از کلیدهای موفقیت در این حوزه هستند. دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم باید با ایجاد برنامههای آموزشی جامع، برگزاری دورههای تخصصی، توسعه مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاهی، نیروی انسانی ماهر و متعهد را تربیت کند.
همچنین، برقراری ارتباط با صنایع، شرکتهای دانشبنیان، مراکز فناوری، موجب میشود پروژههای کاربردی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر توسعه یافته و به اجرا درآید.
دانشگاه آزاد اسلامی استان قم باید با بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و فناورانه، در کنار سیاستگذاریهای دولت، بهعنوان یک مرکز مرجع و نوآور، نقشآفرین باشد.
آنا: با توجه به آسیبدیدگی صنایع در جنگ رمضان، نقش «صرفهجویی در انرژی» را برای اقشار مختلف جامعه (شهروندان، خانهداران، کارمندان اداری و غیرصنعتی) در کنار نقش حمایتی از صنعت چگونه ارزیابی میکنید؟
کارگر: در جنگ رمضان تعدادی از صنایع ما هم آسیب دیدند. این صنایع که آسیب دیدند، متحمل ضررهای زیادی شدند. اگر من شهروند، من خانهدار، من کارمند ساختمان اداری و سایر مکانها به غیر از قشر صنعتگر صرفهجویی نکنیم، در تحمیل خاموشی به صنعت دخیل خواهم بود و ضرر و زیان صنعت افزایش پیدا میکند.
در شرایط کنونی، مقوله صرفهجویی در مصرف انرژی، ابعادی فراتر از یک اقدام عامالمنفعه پیدا کرده و به یک ضرورت راهبردی بدل شده است.
در مواجهه با اختلالات ناشی از «جنگ رمضان» و آسیبپذیری زیرساختهای صنعتی، هرگونه صرفهجویی در مصرف انرژی توسط شهروندان، خانوارها و بخشهای اداری به طور مستقیم به کاهش فشار بر صنایعی که هدف این اختلالات قرار گرفتهاند، کمک میکند.
این اقدام، از تحمیل خاموشیهای ناخواسته به واحدهای صنعتی جلوگیری کرده و از تشدید زیانهای اقتصادی آنها ممانعت به عمل میآورد.
بنابراین، صرفهجویی در مصرف انرژی را میتوان به مثابه یک جبهه دفاعی در برابر تهدیدهای خارجی تلقی کرد که در آن، هر شهروند با مدیریت مصرف خود، در حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی کشور نقش ایفا میکند.
این امر بهخصوص برای بازگشت به چرخه تولید و درآمدزایی خانوادههایی که کسبوکارشان تحت تأثیر قرار گرفته، حیاتی است.
آنا: با توجه به محدودیتهای احتمالی در انتقال حاملهای انرژی فسیلی، ارزیابی شما از ظرفیت ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر در داخل کشور ازجمله انرژی خورشیدی، بادی و زمینگرمایی بهعنوان جایگزینی مناسب برای تأمین بخشی از نیازهای انرژی کشور چیست؟
کارگر: ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر در کشور، ظرفیت قابل توجهی برای جایگزینی بخشی از نیازهای انرژی بهخصوص در مواجهه با محدودیتهای انتقال حاملهای فسیلی دارد، با این شرایط، میزان بهرهبرداری از هر یک از این منابع، به شدت به خصوصیات اقلیمی و جغرافیایی مناطق وابسته است:
انرژی زمینگرمایی: در حال حاضر، این نوع انرژی عمدتاً در منطقه مشگینشهر قابل بهرهبرداری است و تعمیم آن به سایر نقاط کشور با محدودیتهای جدی روبروست.
انرژی بادی: بهرهبرداری از این منبع نیازمند مناطق بادخیز با سرعت باد مناسب و همچنین مطالعات توجیه اقتصادی است. مناطقی مانند میاندوآب و نیشابور ظرفیتهایی در این زمینه دارند، اما این امر نیز با محدودیتهای مکانی و زیستمحیطی همراه است.
انرژی خورشیدی: این منبع، با توجه به گستره تابش خورشیدی در اکثر نقاط کشور (به استثنای برخی نواحی بسیار خاص در شمال دریای خزر)، بیشترین قابلیت تعمیم و اولویت را دارد.
مناطق وسیع و مسطح در دسترس، امکان احداث نیروگاههای خورشیدی را با بازدهی بالا فراهم میسازد، بنابراین انرژی خورشیدی در حال حاضر، اولویت نخست در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر کشور محسوب میشود.
آنا: با توجه به اولویت انرژی خورشیدی چه موانع اقتصادی و زیرساختی در مسیر توسعه و بهرهبرداری از این نوع انرژی وجود دارد؟
کارگر: اصلیترین مانع اقتصادی و زیرساختی در مسیر توسعه و بهرهبرداری از انرژی خورشیدی، در حال حاضر، ظرفیت ناکافی تولید داخلی پنلهای خورشیدی است.
اگرچه ایران دارای ذخایر معدنی مناسب برای تولید پنل است و شرکتهایی نیز در این زمینه فعال بودهاند، اما تولید داخلی کفاف نیاز رو به رشد کشور را نمیدهد، در نتیجه، بخش قابل توجهی از پنلهای مورد نیاز از طریق واردات بهخصوص از کشور چین تأمین میشود.
در زمینه واردات پنلهای خورشیدی، تحریمها تأثیر چندانی نداشته و روابط تجاری با چین در این حوزه برقرار است.
آنا: تحقیقات دانشگاهی در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر بهخصوص در دانشگاه آزاد اسلامی، در چه مرحلهای قرار دارد و چه برنامههایی برای توسعه تحقیقات و غلبه بر موانع موجود بهخصوص در شرایط تحریم در دستورکار است؟
کارگر: در زمینه تحقیقات دانشگاهی، تعدادی از مراکز پژوهشی ازجمله در دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه نیمهرساناها و تکنولوژی مرتبط با تولید سلولهای خورشیدی فعالیت تحقیقاتی را آغاز کردهاند.
با این شرایط، این تحقیقات هنوز به مرحله تولید نیمهصنعتی و صنعتی نرسیدهاند و نیازمند ورود جدیتر و تسریع در فرآیند تجاریسازی هستند.
برنامه ما برای تعامل با مراکز تحقیقاتی و دانشگاههای کشور، در درجه اول، شناسایی و رفع موانع موجود در فرآیند تحقیق و توسعه (R&D) است. این شامل حمایت از پژوهشهایی است که ظرفیت تجاریسازی دارند و همچنین تلاش برای بومیسازی دانش فنی تولید پنلهای خورشیدی و سایر اجزای سیستمهای انرژی تجدیدپذیر.
در شرایط تحریم، تمرکز بر تقویت توانمندیهای داخلی و کاهش وابستگی به واردات، اهمیت دوچندان مییابد.
درمورد میزان تولید پنلهای خورشیدی و راهاندازی نیروگاهها در دانشگاه آزاد اسلامی، این آمار نیازمند بررسی دقیقتر در واحدهای مختلف دانشگاه است. با این حال، در یکی دو سال گذشته، تلاشهایی در جهت راهاندازی نیروگاههای خورشیدی در مقیاس کوچک در برخی واحدها صورت گرفته که نتایج آن در دست بررسی است.
در حال حاضر تمرکز اصلی بر فعالیتهای تحقیقاتی بوده و تولید انبوه صنعتی هنوز به مرحله اجرا درنیامده است.
همچنین در زمینه راهاندازی نیروگاههای خورشیدی اقدامات صورت گرفته و عمدتاً در مقیاسهای کوچک و آزمایشی در برخی واحدها بوده است و آمار کلی مگاواتی آن نیازمند جمعآوری و تحلیل دقیقتر است.
این موضوع در دستورکار دبیرخانه انرژیهای تجدیدپذیر دانشگاه آزاد اسلامی قرار دارد تا در آینده نزدیک، گزارشی جامع در این خصوص ارائه شود.
انتهای پیام/
