سعدی؛ شاعر ایرانِ فرهنگی، نه فقط شیرازِ جغرافیایی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، در میان بزرگان ادب پارسی، نام سعدی با مفاهیمی، چون اخلاق، انساندوستی و صلح گره خورده است، اما در غزل ها، قصیدهها و به ویژه دو کتاب ماندگار «بوستان» و «گلستان»، لایهای عمیقتر از هویت ملی و وطندوستی نیز به چشم میخورد. نگاهی که سعدی به ایران دارد، نه صرفاً عاطفی و تغزلی، بلکه هویتی-فرهنگی و در عین حال انتقادی-آموزشی است.
«بنالای بلبلِ شیراز...»؛ عشق به خاک، فراتر از مرز
سعدی در ابیات معروف خود میگوید:
«بنالای بلبل شیراز، کزین گلشن ویران / چمن آرایی و باغ ارم از یادت برود».
اما این دلتنگی برای شیراز، مقدمهای برای دلتنگی برای تمام ایران است. او ایران را سرزمین «پهلوانان»، «علما» و «پادشاهان دادگر» میداند و در مقام ناصح به حاکمان، همواره آنها را به آبادانی و احترام به رعیت سفارش میکند. در گلستان مینویسد:
«هر که با ملکاندیشی کند، به سرای خود اندیشیده است» – جملهای که نشان میدهد امنیت و آبادانی میهن را در گرو خردورزی و دلسوزی برای کل کشور میبیند.
وطندوستی، نه تعصب کورکورانه
نکته حائز اهمیت در اندیشه سعدی، تفکیک «عشق به وطن» از «تعصب جاهلانه» است. او در جای جای بوستان و گلستان، از نابسامانیهای عصر خود انتقاد میکند و فریاد میزند که آبادانی ایران به دست افراد نالایق تباه میشود. با این حال، هرگز ناامیدی را بر نمیتابد؛ بلکه آینده را در گرو بازگشت به عقل و عدالت میداند.
در قصیدهای معروف خطاب به ایران میگوید:
«گرت هواست که جاوید بر مراد روی / چنان بزی که پس از تو هزار سال آرند»
یعنی اگر میخواهی میهنت پایدار بماند، چنان زندگی کن که پس از تو نیز مردم تو را به نیکی یاد کنند. این نگاه، وطندوستی را به مسئولیت اخلاقی در قبال آیندگان پیوند میزند.
الگویی برای امروز: از «ایرانِ سعدی» تا «هویت ملی معاصر»
در زمانهای که برخی میکوشند هویت ملی را از متن فرهنگ ایرانی-اسلامی جدا کنند، بازخوانی آثار سعدی نشان میدهد که هویت ایرانی هرگز در تضاد با ارزشهای انسانی و اخلاقی نبوده است. سعدی به ما میآموزد که عشق به ایران، یعنی عشق به زبان فارسی، عشق به علم، عشق به عدالت و عشق به همزیستی مسالمتآمیز اقوام و مذاهب مختلف در این سرزمین.
پژوهشگران ادبی معتقدند اگر امروز به دنبال یک «بیانیه هویت ملی» برای ایران هستیم، سعدی یکی از شاخصترین گویندگان آن است. به مناسبت روز سعدی (اول اردیبهشت)، بازخوانی این مفاهیم میتواند پادزهری برای جریانهای هویتزدا باشد.
سعدی، شاعر «ایرانِ فرهنگی» است؛ کشوری که در آن، عشق به خاک، با عشق به اخلاق، دانش و آزادگی گره خورده است. همانطور که خود گفته:
«سعدیا گر چه نکو گفت و خوش آوازه ای / * هر چه گویی بگذار و به کرداری رو»
و امروز نیز «کردار» ملی ما باید تجسم همان «گفتار» سعدی باشد: افتخار به ایران، خدمت به ایران، و پاسداشت ایران.
انتهای پیام/
