تناقض در واشنگتن/ از ادعای «تمایل به دیپلماسی» تا سناریوی حمله اسرائیل علیه ایران

به گزارش خبرگزاری آنا، در حالی‌که دور تازه گفت‌و‌گو‌های ایران و آمریکا در ژنو آغاز شده، مقامات ارشد دولت ترامپ در اظهاراتی متناقض، بار دیگر تهران را به تلاش برای احیای برنامه هسته‌ای متهم کردند. به گزارش رسانه‌های غربی، «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا و «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهور در اظهاراتی هماهنگ اعلام کردند که ایران در حال بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده ناشی از حملات هوایی سال گذشته است؛ ادعایی که تحلیل‌گران فنی و منابع مستقل آن را بی‌اساس توصیف کرده‌اند.

روبـیو در سفر به «سنت کیتس و نویس» مدعی شد ایران قصد دارد بار دیگر به سمت تولید بمب هسته‌ای حرکت کند و هشدار داد که آمریکا گزینه‌های دیگری نیز روی میز دارد. هم‌زمان، معاون رئیس‌جمهور آمریکا نیز تأکید کرد که مأموریت هیأت اعزامی به ژنو، به سرپرستی «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر»، سنجش امکان دستیابی به توافق است. سخنان این دو مقام در حالی مطرح می‌شود که از درون واشنگتن خبر می‌رسد شماری از مشاوران ترامپ ترجیح می‌دهند پیش از هر تصمیم نظامی، اسرائیل نقش آغازگر حمله را ایفا کند تا هزینه سیاسی ماجرا برای واشنگتن کاهش یابد.

مطابق گزارش‌های دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا، ایران بزرگ‌ترین ذخیره موشکی در خاورمیانه را در اختیار دارد، اما برد این موشک‌ها محدود به ۲ هزار کیلومتر است، یعنی صرفاً در چارچوب دفاع ملی و بازدارندگی طراحی شده است. با این حال، روبیو در یک چرخش لفظی، همین توان دفاعی را «تهدید برای آمریکا و اروپا» توصیف کرد تا فضا را برای فشار‌های بیشتر علیه ایران مهیا سازد.

از سیاست تهدید تا دیپلماسی گزینشی

ادعا‌های روبیو و ونس در حالی مطرح می‌شود که شواهد میدانی و ارزیابی‌های مستقل، صحت آن را نفی می‌کنند. روزنامه وال‌استریت ژورنال با استناد به تصاویر ماهواره‌ای و نظرات «دیوید آلبرایت» بازرس سابق سازمان ملل گزارش داده است که هیچ نشانه‌ای از تلاش ایران برای بازسازی برنامه تسلیحاتی دیده نمی‌شود و فعالیت‌های هسته‌ای تهران در وضعیت «تعلیق و نظارت» قرار دارد. این تناقض آشکار میان داده‌های فنی و ادعا‌های سیاسی، بار دیگر سوال مهمی را طرح می‌کند: آیا ایالات متحده حقیقتاً به دنبال توافق است یا در پی ایجاد زمینه روانی برای اقدام نظامی بعدی؟

در مقابل، موضع رسمی ایران شفاف و تکرارپذیر است. رئیس‌جمهور «مسعود پزشکین» در تازه‌ترین اظهارات خود تصریح کرده که رهبر انقلاب اسلامی، صریحاً هرگونه تولید یا نگهداری سلاح کشتار جمعی را حرام دانسته و بنابراین ایران اساساً به‌دنبال سلاح هسته‌ای نیست. این موضع شرعی و راهبردی نه‌تنها با سیاست‌های بین‌المللی منع اشاعه سازگار است، بلکه بر منطق بازدارندگی دفاعی ایران نیز تأکید دارد.

اما در طرف مقابل، لابی‌های جنگ‌طلب در واشنگتن از هر فرصتی برای افزایش تنش استفاده می‌کنند. «لیندسی گراهام»، سناتور نزدیک به ترامپ، در پیامی تهدیدآمیز در شبکه ایکس نوشت که هرگونه «اجازه به ایران» برای غنی‌سازی حتی محدود اورانیوم را غیرقابل‌قبول می‌داند و علناً خواستار «تغییر رژیم» در تهران شد. چنین اظهاراتی آشکارا روح هرگونه مصالحه را هدف گرفته و نشان‌دهنده ماهیت واقعی رویکرد دولت کنونی آمریکاست؛ رویکردی که با ظاهری دیپلماتیک، اما ماهیتی کاملاً تقابلی دنبال می‌شود.

سناریوی اسرائیلی – آمریکایی: ساختار حمله، پیش از شکست مذاکرات

بر اساس گزارش سایت پولیتیکو، برخی مشاوران ارشد ترامپ در محافل بسته امنیتی از ایده «حمله اولیه اسرائیل» به تأسیسات ایران سخن گفته‌اند. منطق آنها ساده و خطرناک است: اگر اسرائیل آغازگر باشد و ایران در پاسخ، منافع آمریکا را هدف قرار دهد، واشنگتن بهانه لازم برای تهاجم گسترده نظامی را خواهد داشت. این سناریو نه‌تنها نقض آشکار منشور سازمان ملل است، بلکه نشانگر تمایل جناح‌های جنگ‌طلب در آمریکا برای کشاندن منطقه به درگیری فراگیر است.

منابع نزدیک به کاخ سفید در گفت‌و‌گو با پولیتیکو تأیید کرده‌اند که طرح عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل – چه اسرائیل پیش‌قدم شود چه نه – یکی از گزینه‌های محتمل در اتاق فکر ترامپ است. به گفته این منابع، عده‌ای از مشاوران رئیس‌جمهور باور دارند «در نهایت ایران بمباران خواهد شد». مبهم ماندن دامنه این عملیات و تردید مقامات پنتاگون درباره کمبود مهمات و احتمال درگیری هم‌زمان با چین در تایوان، بر پیچیدگی اوضاع افزوده است.

تحلیلگران نظامی هشدار داده‌اند که هرگونه عملیات در مقیاس «تغییر رژیم»، ایران را ناگزیر به پاسخ متقابل در تمامی سطوح خواهد کرد. منابع امنیتی تأکید دارند تمامی پایگاه‌ها و دارایی‌های آمریکا در منطقه، از خلیج فارس تا مدیترانه، هدف مستقیم خواهند بود؛ نقطه‌ای که حتی سامانه‌های پدافندی، چون گنبد آهنین نیز قادر به مقابله با آن نیستند.

بهره‌گیری اقتصادی از مذاکرات؛ معامله یا ترفند؟

در حالی‌که فضای مذاکرات ژنو ا الان مناسب بوده است، برخی رسانه‌های اقتصادی از تلاش ایران برای ارائه طرح‌های مبتنی بر منافع مشترک خبر داده‌اند. برای مثال روزنامه فایننشال تایمز نوشته است: تهران پیشنهاد بسته‌ اقتصادی مناسبی را مطرح کرده تا «روح معامله‌گر ترامپ» را هدف قرار دهد. به گفته این رسانه، هدف ایران ارائه فرصت‌های سرمایه‌گذاری مشروع و متقابل است تا گفت‌و‌گو‌ها به سمت منافع ملموس دوطرف هدایت شود.

با وجود این، جناح‌های سیاسی آمریکا چنین تلاش‌هایی را تحریف کرده و آن را به عنوان «رشوه سیاسی» معرفی می‌کنند؛ نمونه‌ای دیگر از همان رفتار دوگانه‌ای که ماهیت سیاست خارجی واشنگتن را طی سال‌های اخیر شکل داده است. در همان حال، ایران مسیر خود را بر پایه منطق تعامل برابر و احترام متقابل حفظ کرده است؛ رویکردی که با وجود فشار تحریم‌ها و تهدید نظامی، همچنان در دستور کار دستگاه دیپلماسی ایران و میانجی‌هایی نظیر عمان قرار دارد.

در مجموع، مسیر مذاکرات ژنو بیش از هر زمان دیگر آینه‌ای از شکاف درونی در حاکمیت آمریکا است؛ از یک سو تمایل ظاهری به دیپلماسی و از سوی دیگر، میل پنهان به رویارویی نظامی. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرگاه واشنگتن از ابزار مذاکره سخن گفته، هم‌زمان سایه تهدید و فشار را نیز حفظ کرده تا امتیاز بگیرد. از همین رو، نمی‌توان به سخنان مقامات آمریکایی اعتماد کرد؛ چراکه هدف نهایی آنان نه توافق، بلکه فرسایش حسن‌نیت ایران و تخریب روند دیپلماسی است.