مصرف مکملهای تقویتی؛ نیاز واقعی بدن یا اثر بازار تبلیغات؟
پروانه مهردادی، کارشناس ارشد تغذیه و رژیمدرمانی در گفتوگو با خبرنگار آنا، با اشاره به افزایش چشمگیر مصرف مکملهای تغذیهای در سالهای اخیر توضیح میدهد که مکملهای تقویتی فرآوردههایی هستند که حاوی ویتامینها، مواد معدنی، اسیدهای آمینه، اسیدهای چرب، گیاهان دارویی یا سایر ترکیبات زیستفعال بوده و با هدف تکمیل رژیم غذایی مصرف میشوند، نه جایگزینی غذا.
وی افزود: گسترش استفاده از این محصولات این پرسش را مطرح کرده است که آیا مصرف آنها واقعاً ضروری است یا بخش مهمی از این روند تحت تأثیر تبلیغات شکل گرفته است.
دلایل گرایش مردم به مصرف مکملها
مهردادی تشریح کرد: گرایش عمومی به مکملها تنها ناشی از نیاز تغذیهای نیست و عوامل سبک زندگی نقش مهمی در آن دارند. او بیان میکند که زندگی پرمشغله، تغذیه نامنظم و کمبود زمان برای تهیه غذای سالم باعث شده افراد به دنبال راهحلهای سریع باشند.
وی افزود: نگرانی درباره کمبود مواد مغذی، افزایش توجه به زیبایی، انرژی بیشتر و بهبود عملکرد ذهنی نیز از انگیزههای رایج مصرف مکمل است. به گفته این کارشناس تغذیه، شبکههای اجتماعی و تبلیغات سلامتمحور با ارائه پیامهای ساده و جذاب، این تصور را تقویت کردهاند که مکملها میتوانند مسیر کوتاهتری برای رسیدن به سلامت باشند.
چه افرادی واقعاً به مکمل نیاز دارند
مهردادی تأکید میکند طبق گایدلاینهای علمی، بیشتر افراد سالم با رژیم غذایی متعادل نیازی به مصرف مکمل ندارند. با این حال، او توضیح میدهد برخی گروهها ممکن است واقعاً به دریافت مکمل نیاز داشته باشند.
به گفته وی، زنان باردار معمولاً به اسیدفولیک و آهن نیاز دارند، سالمندان ممکن است به ویتامین D و گاهی ویتامین B12 احتیاج پیدا کنند و افرادی که کمبود تغذیهای آنها در آزمایش خون تأیید شده نیز باید تحت نظر متخصص مکمل دریافت کنند. همچنین گیاهخواران کامل، بیماران مبتلا به مشکلات گوارشی یا سوءجذب و افرادی با رژیمهای غذایی بسیار محدودکننده از دیگر گروههای هدف محسوب میشوند. مصرف مکمل باید فردمحور و هدفمند باشد و نه یک توصیه عمومی برای همه.
تفاوت مکملها با مواد غذایی طبیعی
این کارشناس ارشد تغذیه توضیح داد: مواد غذایی طبیعی تنها منبع ویتامین و مواد معدنی نیستند، بلکه صدها ترکیب مفید مانند فیبرها، آنتیاکسیدانها و فیتوکمیکالها را نیز در خود دارند که بهصورت همافزا عمل میکنند.
مهردادی با بیان اینکه مکملها معمولاً شامل مواد جداشده هستند و جذب یا اثر آنها همیشه مشابه غذا نیست، تأکید کرد: که غذا اثر محافظتی گستردهتری بر سلامت دارد و مکمل تنها میتواند کمبود را جبران کند، نه اینکه جایگزین تغذیه سالم شود.
نقش تبلیغات در شکلدهی رفتار مصرفکنندگان
مهردادی بیان میکند بسیاری از تبلیغات مکملها بر عوامل روانشناختی تکیه دارند. به گفته او، ایجاد ترس از کمبود یا بیماری، وعده نتایج سریع مانند افزایش انرژی یا جوانی، و استفاده از چهرههای محبوب یا اصطلاحات علمی سادهسازیشده از رایجترین روشهای تبلیغاتی هستند.
وی توضیح داد: مطالعات نشان دادهاند افراد بیشتر به پیامهایی واکنش نشان میدهند که حس کنترل بر سلامت را القا کند، حتی زمانی که پشتوانه علمی قوی وجود ندارد.
به اعتقاد مهردادی، مصرف مکمل در برخی افراد میتواند احساس آرامش روانی ایجاد کند. او این موضوع را نوعی اثر پلاسبوی رفتاری میداند؛ یعنی فرد با تصور انجام یک اقدام مثبت برای سلامت خود، اضطراب کمتری تجربه میکند.
با این حال، وی هشدار میدهد مشکل زمانی ایجاد میشود که این احساس جایگزین اصلاح سبک زندگی و تغذیه سالم شود.
مهردادی تأکید کرد: مصرف کنترلنشده مکملها ممکن است پیامدهای روانی و جسمی به همراه داشته باشد. از جمله وابستگی روانی به مکمل، اضطراب در صورت قطع مصرف، اشتغال ذهنی بیشازحد با سلامت و ایجاد انتظارهای غیرواقعبینانه از نتایج.
وی افزود: برخی افراد بهاشتباه تصور میکنند بدن بدون مکمل عملکرد طبیعی نخواهد داشت، در حالی که چنین باوری پایه علمی ندارد.
به گفته این متخصص تغذیه، مصرف خودسرانه مکملها میتواند خطرات جدی ایجاد کند. مسمومیت ویتامینی بهویژه در ویتامینهای محلول در چربی مانند A، D، E و K، تداخل با داروها، آسیب کبدی یا کلیوی در دوزهای بالا، پنهان شدن علائم بیماریهای زمینهای و دریافت بیشازحد مواد معدنی مانند آهن یا سلنیوم از جمله این خطرات هستند.
طبیعی بودن یک مکمل لزوماً به معنای بیخطر بودن آن نیست
مهردادی توضیح داد: تصمیمگیری درباره مصرف مکمل باید پس از ارزیابی تخصصی انجام شود. به گفته او، متخصص با بررسی الگوی غذایی، نتایج آزمایش خون، سن، جنس، شرایط فیزیولوژیک، بیماریها، داروهای مصرفی و سطح فعالیت فرد میتواند نیاز واقعی را مشخص کند. هدف اصلی، تعیین دوز مناسب و مدت مصرف مشخص برای پیشگیری از مصرف بیرویه است.
این کارشناس ارشد تغذیه در پایان توصیه کرد: افراد ابتدا رژیم غذایی خود را اصلاح کنند و مکمل را تنها در صورت نیاز واقعی مصرف کنند. او تأکید دارد که نباید به ادعاهای معجزهآسا اعتماد کرد و دوزهای بالا الزاماً اثر بهتر ندارند. همچنین پیش از مصرف طولانیمدت دریافت مشاوره تخصصی ضروری است.
به گفته مهردادی، مکمل باید نقش تکمیلکننده داشته باشد و پایه اصلی سلامت همچنان تغذیه متعادل و سبک زندگی سالم است.
انتهای پیام/
