تاختوتاز قیمتها و عقبماندگی یارانهها
شکست پروژه فرسایش امنیتی در جغرافیای انسجام
بازخوانی اقتدار ملی در بیانات رهبر انقلاب
بارشهای اخیر دریاچه ارومیه را احیا کرد؟
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ دریاچه ارومیه بهعنوان بزرگترین دریاچه داخلی ایران و ششمین دریاچه بزرگ آب شور جهان، همواره کانون توجهات زیستمحیطی و اجتماعی بوده است.
با وجود بارشهای اخیر و امیدواریهای مقطعی، پرسش اساسی این است که آیا این بهبودهای کمّی موقتی، نشانهای از تثبیت وضعیت شکننده دریاچه هستند یا خیر.
خبرنگار آنا در این زمینه گفتوگویی تحلیلی با محمد کوهانی دبیر شبکه ملی محیط زیست سازمانهای مردمنهاد جوانان کشور و فعال محیط زیست در احیای دریاچه ارومیه ترتیب داده است تا آخرین ارزیابیها از وضعیت دریاچه و موانع اصلی پیش روی احیای پایدار آن مورد بررسی قرار گیرد.
کوهانی ضمن تأیید بهبود نسبی وضعیت کمی دریاچه در پی بارشهای اخیر، بر ناپایداری حجمی آب و پراکندگی لکهلکه آب تأکید میکند و هرگونه ادعای افزایش تراز کلی و پایدار را آمارسازی میخواند.
محور اصلی نگرانی فعال محیط زیست در احیای دریاچه ارومیه، ادامه برداشتهای غیرمجاز از منابع آبی، کاهش شدید تراز آب زیرزمینی و عدم تغییر الگوی تولیدمحور کشاورزی در منطقه است که فشاری مضاعف بر اکوسیستم دریاچه وارد میکند.
تحلیل ارائه شده نشان میدهد که راهبرد احیای دریاچه ارومیه نیازمند فراتر رفتن از اقدامات صرفاً دولتی است و مشارکت گسترده جوامع محلی، تخصیص بودجه کافی برای برنامهریزی روستایی و اصلاح الگوهای کشت اقتصادی با هدف کاهش توسعه سطح زمینهای کشاورزی، از الزامات حیاتی برای جلوگیری از نابودی محیط زیست منطقه و دستیابی به یک وضعیت باثبات و پایدار برای دریاچه ارومیه است.
گپ و گفت آنا با کوهانی دبیر شبکه ملی محیط زیست سازمانهای مردمنهاد جوانان کشور و فعال محیط زیست در احیای دریاچه ارومیه در پی میآید:
شرایط حجمی آب در داخل دریاچه ناپایدار است
آنا: محور اصلی گفتگو وضعیت کنونی دریاچه ارومیه است. با توجه به بارشهای اخیر، آیا میتوان گفت وضعیت دریاچه از لحاظ کمی بهبود یافته است؟ ارزیابی تحلیلی شما از آخرین شرایط دریاچه چگونه است و چه موانعی ممکن است سر راه تثبیت شرایط مناسب کمی دریاچه وجود داشته باشد؟
کوهانی: بسمالله الرحمن الرحیم. حقیقت این است که به لحاظ کمّی، بهواسطه بارشهایی که اتفاق افتاد، وضعیت دریاچه تا حدی مناسبتر شده است. این دریاچه رودخانههای دائمی و فصلی متعددی در منطقه ارومیه دارد که در فصل غیرکشاورزی، مسیر آنها باید به طور کامل به سمت دریاچه ارومیه رهاسازی شود و از هرگونه برداشت غیرمجاز یا انحراف به مسیر زمینهای کشاورزی جلوگیری شود.
اگرچه تلاشهایی در این راستا صورت میگیرد، اما نیاز به نظارت بیشتری وجود دارد؛ چراکه در چند سال اخیر، تراز آب زیرزمینی در آبخوانها نسبت به دهه گذشته به شدت کاهش یافته و کشاورزان معمولاً تمایل دارند حتی آبهای خارج از فصل کشاورزی را نیز به سمت اراضی خود (زمینهای کشاورزی) هدایت کنند.
در حال حاضر، بهدلیل ماهیت فصلی بارشها، شرایط حجمی آب در داخل دریاچه ناپایدار است و بر اساس بازدید میدانی که بنده روز گذشته انجام دادم، مشاهده شد که آب به صورت لکهلکه وجود دارد و اینگونه نیست که کل پهنه دریاچه دارای پوشش آب یکپارچه باشد.
آنا: به موضوع نظارت و برداشتهای غیرمجاز اشاره کردید. آیا آمار منتشر شده مبنی بر افزایش تراز دریاچه در مقایسه با سال گذشته، دقیق و قابل اتکا هستند؟
کوهانی: خیر، اینها آمارسازیهایی هستند که انجام میشوند و افزایشی نداشتهایم و نسبت به سال مشابه سال قبل هنوز به تراز مشابه نرسیده یا از آن عبور نکردهایم. اینکه افزایش تراز کلی وجود دارد، دقیق نیست؛ چراکه زمانی میتوانیم در مورد افزایش تراز صحبت کنیم که در کل سطح دریاچه این اتفاق بیفتد، نه صرفاً در یک منطقه گود یا یک نقطه خاص از دریاچه ارومیه.
شرایط دریاچه ارومیه گرچه بهدلیل بارش خوب امسال نسبت به سال قبل بهتر است، اما دریاچه ارومیه همچنان در حال آبگیری است و شرایط پایداری ندارد و به نظر وضعیت شکننده خواهد بود.
آنا: دریاچه ارومیه بهعنوان بزرگترین دریاچه داخلی ایران و ششمین دریاچه بزرگ آب شور دنیا، نیازمند توجه ویژه است. با توجه به اقدامات در دست اجرا توسط مسئولان، آیا به نقطهای رسیدهایم که نگرانی مردم درباره آینده دریاچه رفع شده باشد؟
کوهانی: به نظر میرسد که باید بودجه بسیار بیشتری برای کار در جوامع محلی اختصاص یابد و ما باید روستا به روستا در اطراف دریاچه ارومیه و بالادست و سدها، برنامهریزی کنیم و با جوامع محلی صحبت کنیم و شرایط دقیق را به آنها بگوییم و قانعشان کنیم که شرایط گذشته دیگر تکرار نمیشود و اگر الگوی قبلی ادامه یابد، شرایط بسیار سختتر خواهد شد.
متأسفانه، این اقدامات در مقیاس گسترده اتفاق نمیافتد. چند نمونه همکاری با دانشگاه ارومیه و شرکتهای تعاونی وجود دارد، اما کافی نیست.
آنا: یعنی از ظرفیت عمومی جامعه و سازمانهای مردمنهاد (NGOها) به آن میزان که باید، استفاده نمیشود؟
کوهانی: به نظر من استفاده نشده، درحالی که ما خود NGO هستیم و آنگونه که باید از این ظرفیتها استفاده نشده است.
احیای دریاچه ارومیه نیازمند بودجه است
آنا: بهعنوان رئیس شبکه محیط زیست جوانان کشور، قطعاً دغدغه ویژهای در این زمینه دارید. شبکه شما چه اقداماتی برای حساسسازی جامعه، بهخصوص مخاطبان جوان در رابطه با شرایط دریاچه انجام داده است؟
کوهانی: ببینید. مهمترین بخش کار ما حساسسازی جامعه است و در این راستا مخاطبان ما که جوانان هستند شرایط را مشاهده میکند؛ آذرماه ۱۴۰۱ رویداد «شب دریا» را با روایت بیمها و امیدهای خشک شدن و احیای دریاچه ارومیه در دانشگاه علوم برگزار کردیم تا دانشجویان و جوانان را متوجه شرایط واقعی کنیم و پیامدها را تبیین کنیم.
تا جای ممکن وبینار برگزار میکنیم، دورههای آموزشی داریم، گاهی به مدارس سر میزنیم و در کرسیهای دانشگاهی صحبت میکنیم.
همچنین تلاش میکنیم با دانشگاهها برای کاهش مصرف آب در برخی روستاها همکاری کنیم.
با این حال، تأثیرگذاری اصلی زمانی حاصل میشود که امثال ما ۱۰ برابر شویم، و این امر مستلزم تزریق بودجه مناسب و درک واقعی مسئولان از اهمیت این کار است.
در حال تلاش هستند، اما همانگونه که گفتم به نظر کافی نیست.
آنا: اشاره کردید که احیای دریاچه صرفاً با تلاشهای دولتی میسر نیست و باید کار را با مشارکت جوامع پیش برد. با این حال، آیا از ظرفیت دانشجویان و فعالان مرتبط با این حوزه در فرآیند احیا و نظارت مستقیم استفاده میشود؟
کوهانی: فرآیند احیاء و نظارت، یک فرآیند تلفیقی و ترکیبی است و دانشجوی این حوزه شاید نتواند اثر مستقیم بگذارد، چراکه بخشی از موضوع قضائی است (از بابت ورود قوه قضائیه به برداشتهای غیرمجاز) و بخش دیگر مربوط به الگوی کشت است که جهاد کشاورزی باید در آن ورود کند.
منطقه ارومیه یک نقطه تمرکز و کانون تولیدات غذایی کشور است و تا زمانی که این دیدگاه تولیدمحور وجود دارد، سیاست بر این است که هر سال در حوزه سیب، انگور، چغندر و محصولات باغی رکورد بزنیم.
این امر مستلزم تکنولوژی بسیار بالایی است تا در یک واحد ثابت تولید را افزایش دهیم؛ اما ما بهدلیل تحریمها و مشکلات مالی، بهجای افزایش تولید در یک هکتار، در دو هکتار توسعه زمین کشاورزی میدهیم که این خود ضرر مطلق برای دریاچه ارومیه است.
اگر دیدگاه تولیدمحور و رکوردزنی اقتصادی کنار گذاشته شده و الگوی متفاوتی تعریف شود، میتوان فشار را از روی دریاچه ارومیه برداشت.
آنا: بسیار سپاسگزاریم از تحلیلهای تخصصی شما. به نظر میرسد برای رسیدن دریاچه به وضعیت مناسب و پایدار، نیازمند یک برنامه بلندمدت با نظارت مؤثر هستیم. دغدغه اصلی ما رسانهها و مردم نیز همین است که با برجستهسازی این مسائل از طریق مصاحبه با کارشناسانی چون حضرتعالی، بتوانیم مسئولان را به اتخاذ تدابیر اساسی ترغیب کنیم؛ چراکه دریاچه و محیط زیست استان آذربایجانغربی، وابسته به یکدیگر هستند و نابودی یکی به معنای نابودی دیگری است.
کوهانی: کاملاً با شما موافقم. این دو (محیط زیست و دریاچه ارومیه) لازم و ملزوم یکدیگر هستند و اگر خدای نکرده اتفاق بدی برای دریاچه بیفتد، محیط زیست منطقه و حیات وحش ما از بین خواهد رفت.
آنا: در پایان اگر نکته یا صحبت خاصی مانده است، بگویید.
کوهانی: از شما و خبرگزاری آنا ممنونم.
انتهای پیام/
