تبعیض نژادی و پیامدهای آن بر نظام آموزش عالی و پیشرفت علمی در آمریکا  

در ژوئن ۲۰۲۳، دیوان عالی ایالات متحده با صدور رأی در پرونده «دانشجویان برای پذیرش‌های عادلانه علیه هاروارد و دانشگاه کارولینای شمالی»، سیاست‌های اقدام مثبت (Affirmative Action) را در فرآیند پذیرش دانشجویان دانشگاه‌های آمریکا لغو کرد. این تصمیم، که بر مبنای استدلال «برون‌گیری نژاد از معیارهای پذیرش» مطرح شد، در عمل منجر به کاهش چشمگیر حضور دانشجویان سیاه‌پوست و هیسپانیک(اسپانیولی زبان) در مؤسسات آموزش عالی معتبر شد و پیامدهای ساختاری جدی بر تنوع علمی، کیفیت پژوهش‌های آکادمیک و عدالت اجتماعی در نظام دانشگاهی ایجاد کرد.

یافته‌های کمّی: کاهش قابل توجه حضور اقلیت‌های رنگین‌پوست در دانشگاه‌های برتر

مطالعه «آینده پذیرش‌های عادلانه» که در فوریه ۲۰۲۶ توسط سازمان غیرانتفاعی Class Action منتشر شد و داده‌های ۳,۱۹۸ مؤسسه آموزش عالی را تحلیل کرد، نشان می‌دهد که در اولین چرخه کامل پذیرش پس از این تصمیم (سال تحصیلی ۲۰۲۴)، درصد دانشجویان سیاه‌پوست تازه‌وارد در دانشگاه‌های برتر آمریکا ۲۵٫۵ درصد و دانشجویان هیسپانیک ۱۴٫۷ درصد کاهش یافت. در دانشگاه هاروارد، سهم دانشجویان آفریقایی‌تبار از ۱۰ درصد در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ به ۷ درصد در سال ۲۰۲۴ رسید. در دانشگاه براون، تعداد دانشجویان سیاه‌پوست ۴۳ درصد کاهش یافت؛ در دانشگاه جانز هاپکینز این رقم به ۷۰ درصد و در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) به ۵۸ درصد رسید. تمامی دانشگاه‌های لیگ آیوی بدون استثنا کاهش حضور دانشجویان سیاه‌پوست و هیسپانیک را تجربه کردند.

در مقابل، داده‌ها نشان می‌دهند که دانشگاه‌های پرچم‌دار ایالتی (مانند دانشگاه‌های میشیگان، ویسکانسین، میسیسیپی و لوئیزیانا) رشد ۸٫۴ درصدی در تعداد دانشجویان سیاه‌پوست و ۷٫۷ درصدی در تعداد دانشجویان هیسپانیک را ثبت کردند. اما این رشد، نه نشانه‌ای از بهبود عدالت آموزشی، بلکه بازتابی از «اثر آبشاری» (Cascade Effect) است؛ یعنی جابه‌جایی دانشجویان رنگین‌پوست با سوابق تحصیلی برتر از دانشگاه‌های برتر به مؤسساتی با رتبه پایین‌تر در سلسله مراتب آکادمیک، به دلیل عدم پذیرش آنان در دانشگاه‌های نخست.

پیامدهای علمی و پژوهشی تبعیض ساختاریافته

تبعیض نژادی در پذیرش دانشجو، تنها یک مسئله اجتماعی نیست؛ بلکه پیامدهای مستقیمی بر کیفیت و تنوع علمی دارد. حضور دانشجویان با پیشینه‌های فرهنگی، اجتماعی و تجربی متنوع در محیط‌های آکادمیک، منبعی برای نوآوری، انتقاد از پارادایم‌های رایج و طرح مسائل پژوهشی جدید است. کاهش حضور اقلیت‌های رنگین‌پوست در دانشگاه‌های برتر، باعث یکنواختی دیدگاه‌ها در کلاس‌های درس، گروه‌های پژوهشی و نهایتاً در خروجی‌های علمی می‌شود.

تحقیقات پیشین نشان داده‌اند که تنوع در ترکیب تیم‌های پژوهشی، کیفیت نتایج علمی را افزایش می‌دهد. هنگامی که دانشجویان سیاه‌پوست و هیسپانیک از دانشگاه‌هایی با منابع پژوهشی غنی، شبکه‌های علمی گسترده و ارتباط با صنعت محروم می‌شوند، نه تنها فرصت‌های شغلی آنان محدود می‌گردد، بلکه حوزه‌های پژوهشی مرتبط با نیازهای جوامع محروم مانند نابرابری‌های سلامت، عدالت محیطی و سیاست‌های اجتماعی از دیدگاه‌های تجربی‌ محروم می‌مانند که تنها حضور اعضای آن جوامع می‌تواند تأمین کند.

پیامدهای اقتصادی و اجتماعی بلندمدت

بر اساس یافته‌های مطالعه مورفی، سهم دانشجویان سیاه‌پوست و هیسپانیک در مؤسساتی با نرخ فارغ‌التحصیلی بالای ۸۰ درصد به‌ترتیب ۱٫۶ و ۱ درصد کاهش یافته است. این کاهش، تأثیر مستقیمی بر درآمد طول عمر این گروه‌ها دارد: داده‌ها نشان می‌دهند که فارغ‌التحصیلان سیاه‌پوست دانشگاه‌های برتر چهار سال پس از اتمام تحصیلات به‌طور میانگین سالانه ۸۰,۶۵۷ دلار درآمد دارند، در حالی که این رقم برای فارغ‌التحصیلان سیاه‌پوست تمامی دانشگاه‌های آمریکا به ۵۴,۹۰۶ دلار کاهش می‌یابد. تجربه کالیفرنیا که از سال ۱۹۹۶ اقدام مثبت را لغو کرده بود، نشان داد که ده سال پس از فارغ‌التحصیلی، دانشجویان سیاه‌پوست و هیسپانیک کاهش معناداری در درآمد طول عمر تجربه کردند، کاهشی که ریشه در محرومیت از شبکه‌های حرفه‌ای و فرصت‌های شغلی سطح بالا داشت.

تبعیض ساختاریافته در پوشش «کارکردگرایی»

دولت ترامپ در دوره ریاست‌جمهوری دوم خود (از ۲۰۲۵)، با استناد به ایدئولوژی «کارکردگرایی محض»، هرگونه توجه به تنوع، انصاف و یکپارچگی (DEI) را در فرآیندهای پذیرش دانشگاهی ممنوع اعلام کرده و حتی تهدید به قطع بودجه از مؤسساتی کرده که تعداد دانشجویان رنگین‌پوست آنان افزایش یافته است. این رویکرد، تبعیض ساختاریافته تاریخی، ناشی از برده‌داری، جدایی‌گرایی نژادی، تبعیض در دسترسی به آموزش باکیفیت‌ و مسکن، را نادیده گرفته و ادعای «بی‌طرفی» را مطرح می‌سازد؛ در حالی که بی‌طرفی در شرایط نابرابر، تداوم نابرابری است.

لیندون جانسون، رئیس‌جمهور آمریکا در دهه ۱۹۶۰، در تبیین ضرورت اقدام مثبت گفت: «شما نمی‌توانید آزادی را به کسی ببخشید که هنوز زنجیر به پایش بسته شده است.» این جمله، امروز بیش از پیش کاربرد دارد؛ زیرا لغو اقدام مثبت بدون جبران پیشینه تبعیض ساختاریافته، معادل رقابتی است که در آن برخی از خط مبدأ شروع می‌کنند و برخی دیگر ده‌ها متر عقب‌تر.

تبعیض نژادی، تهدیدی برای آینده علم جهانی

تبعیض نژادی در نظام آموزش عالی آمریکا، به‌ویژه پس از لغو اقدام مثبت، تنها مسئله‌ای داخلی و محدود به ایالات متحده نیست. آمریکا به‌عنوان قطب اصلی تولید دانش در جهان، با محروم کردن استعدادهای رنگین‌پوست از دسترسی به بهترین منابع آموزشی و پژوهشی، نه تنها عدالت اجتماعی را نقض می‌کند، بلکه پتانسیل علم جهانی را برای حل معضلات پیچیده بشری از تغییرات آب‌وهوایی تا نابرابری‌های سلامت محدود می‌سازد. علمی که تنوع تجربه و دیدگاه را از دست بدهد، به‌تدریج به بازتابی یک‌سویه از جهان تبدیل می‌شود و از ظرفیت خود برای درک کامل واقعیت محروم می‌گردد.

بنابراین، بازگشت به سیاست‌هایی که تاریخ تبعیض ساختاریافته را در نظر می‌گیرند و دسترسی عادلانه به آموزش عالی را تضمین می‌کنند، نه تنها یک الزام اخلاقی، بلکه ضرورتی برای حفظ سلامت و پویایی خود علم است. تا زمانی که نظام‌های آموزشی بر اساس رنگ پوست، فرصت‌های علمی را توزیع کنند، آینده دانش بشری در سایه تبعیض خواهد افتد و این سایه، همه جوامع جهان را درنوردید.