شبکهسازی شرکتهای بزرگ با کوچکها، شرط توسعه محصولات فناورانه است
امروز در شرایطی که تعداد شرکتهای دانشبنیان کشور از مرز ۱۰ هزار واحد عبور کرده، سهم این اکوسیستم از تولید ناخالص داخلی همچنان ناچیز باقی مانده است. بسیاری از این شرکتها در دستهبندیهای کوچک و میکرو قرار دارند و در تله مقیاس گرفتار شدهاند. این پراکندگی ساختاری، توان فنی کشور را از حل مسائل زیربنایی بازداشته و آن را صرف بقای روزمره کرده است.
شبکهسازی میان شرکتهای بزرگ و کوچک در چنین وضعیتی بهعنوان راهبردی کلیدی برای توسعه محصولات فناورانه مطرح میشود. سید علی پارسای گنجآور، مدیر گروه نوآوری اندیشکده اقتصاد دانشبنیان، معتقد است این همافزایی میتواند ظرفیتهای پراکنده را به یک نیروی صنعتی منسجم تبدیل کند. گفتوگوی پیشروی آناتک با او، نگاهی تحلیلی به این راهبرد و الزامات نهادی آن دارد.
خبرنگار فناوری آناتک: آمارهای رسمی از عبور تعداد شرکتهای دانشبنیان از مرز ۱۰ هزار واحد خبر میدهند، اما سهم این مجموعهها از تولید ناخالص داخلی همچنان در بازهی ۱ تا ۳ درصد باقی مانده است. دلیل این توقف چیست؟
بیش از ۹۰ درصد شرکتهای دانشبنیان در دستهبندی کوچک و میکرو قرار دارند و در تله مقیاس گرفتار شدهاند. این خردماندگی ساختاری باعث شده توان فنی کشور به جای حل مسائل زیربنایی، صرف بقای روزمره شود. در مقابل، بخش عمدهای از درآمد حوزه دانشبنیان در اختیار شرکتهای بزرگ کامودیتیمحور است که صرفاً با افزودن لایههایی از فناوری به محصولات پایه خود، از مزایای عنوان دانشبنیان بهرهمند شدهاند.
خبرنگار فناوری آناتک: مسئله اصلی اقتصاد دانشبنیان ایران را چه میدانید؟
مسئله اصلی نه صرفاً دانشبنیان کردن صنایع بزرگ قدیمی، بلکه خلق لکوموتیوهای فناور جدیدی است که بتوانند مجمعالجزایر فعلی را به یک شبکه صنعتی منسجم تبدیل کنند.
خبرنگار فناوری آناتک: ریشه این بنبست را در چه میبینید؟
ریشه در فقدان نهادهایی نهفته است که در ادبیات جهانی تحت عنوان ارائهدهندگان راهکار و یکپارچهسازان سیستم شناخته میشوند. نمونه بارز آن شرکت Jacobs Engineering است که بدون داشتن کارخانههای عظیم، با تکیه بر مدیریت دانش و کاتالوگهای طراحی مفهومی، پروژههایی میلیارد دلاری را در صنایع حساس جهان رهبری میکند.
خبرنگار فناوری آناتک: حلقه مفقودهای که به آن اشاره میکنید چه نقشی میتواند ایفا کند؟
این حلقه میتواند به جای تولید یک قطعه ساده، مسئولیت مدیریت زنجیره تأمین پیچیده در صنایع نفت، نیرو یا ریلی را بر عهده بگیرد و بازاری تضمینشده برای صدها شرکت کوچک فراهم کند. تجربه موفق داخلی در مجموعهای مانند مپنا نشان داده است که با شکلگیری یک هسته مرکزی برای یکپارچهسازی سیستم، به طور خودکار شبکهای از ۵۰۰ تأمینکننده فناور پیرامون آن رشد میکنند.
خبرنگار فناوری آناتک: راهحل گذار از وضعیت فعلی را چه میدانید؟
تغییر پارادایم دولتی از نقش کارفرمای سنتی به شریک راهبردی. این تغییر در قانون جهش تولید دانشبنیان به دقت طراحی شده است. ماده ۱۰ این قانون که به تولید بار اول اختصاص دارد، با فعال شدن دبیرخانه مربوطه و پیوند با بند پ ماده ۹۷ برنامه هفتم پیشرفت، بستری برای تست و صحهگذاری محصولات پیچیده توسط شرکتهای فناور بزرگ فراهم میکند و میتواند انحصار شرکتهای خارجی را در پروژههای کلان بشکند.
خبرنگار فناوری آناتک: نقش ماده ۷ این قانون را چگونه ارزیابی میکنید؟
ماده ۷ این امکان را میدهد که دولت با اهرمکردن منابع پژوهشی در قالب مشارکتهای عمومی ـ خصوصی (PPP)، از نقش ناظر خارج شود و با ذینفع کردن بخش خصوصی در منافع حاصل از بهرهوری، تضمین کند زیرساختهای کشور با بالاترین استانداردهای جهانی و به دست شبکههای داخلی اجرا شوند.
خبرنگار فناوری آناتک: سازوکار اعتبار مالیاتی در ماده ۱۱ چه تأثیری بر اکوسیستم دانشبنیان خواهد داشت؟
بازتعریف این سازوکار میتواند تیر خلاص را به خمودگی اکوسیستم شلیک کند. با اختصاص اعتبار ویژه به پروژههایی با پیچیدگی بالا و استفاده از مدل عملیاتی مرحله ـ دروازه، گواهیهای اعتبار مالیاتی به شرکتهای فناور بزرگی تعلق میگیرد که محصولات خود را از طریق شبکهسازی با شرکتهای کوچک توسعه میدهند.
خبرنگار فناوری آناتک: در نهایت، این رویکرد چه تغییری در جایگاه اکوسیستم دانشبنیان ایجاد خواهد کرد؟
این رویکرد بومیسازی را از یک تکلیف اداری به یک ضرورت اقتصادی تبدیل میکند. در نتیجه، اکوسیستم دانشبنیان نه به عنوان مجموعهای از جزایر منزوی، بلکه به عنوان یک شبکه صنعتی مقتدر، وزنی فراتر از آمارهای عددی در اقتصاد ملی پیدا خواهد کرد.
انتهای پیام/
