تبارشناسی امنیت در اسلام نخستین: رویکرد روش شناختی

به گزارش خبرنگار گروه پژوهش و دانش خبرگزاری علم و فناوری آنا، دوره آموزشی «کارگاه تبارشناسی امنیت در اسلام نخستین: رویکرد روش شناختی» توسط مرکز تحقیقات امام علی (ع) با همکاری پژوهشکده تمدن اسلامی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در تاریخ ۱۴ آذر ماه ۱۴۰۲ بصورت مجازی برگزار می‌شود.

تبارشناسی چیست؟

تبارشناسی (Genealogy) نحوه‌های متنوع بروز و ظهور امنیت در تاریخ حایز اهمیتی ویژه، و کارکرد تعیین کننده، در فهم آرایش‌های قدرت و نظم‌های پنهان و آشکار حاکی از آن است. امنیت، به مثابه عرصه بروز و ظهور اراده نهفته در کنه گفتمان‌های سیاسی (Political discourses)، جانمایه نظام‌های آگاهی موثر در گفتمان‌های سیاسی را آشکار می‌سازد و به فهم  بنیادین زمینه‌های منجر به اقدام و عمل در این گفتمان‌ها می‌انجامد.

چنین مطالعه‌ای به ویژه در ارتباط با نظم‌های الهیاتی-سیاسی، که محل به هم رسیدن «اعتقاد» و «قدرت» هستند اهمیتی دو چندان و کارکردی جدی‌تر می‌یابد؛ چرا که به فهم نسبت تعهدات ذهنی و نظم‌های بیرونی می‌انجامد و ما را در موقعیت مهم تشخیص نحوه «اقدام سازگاری یافته با اعتقاد» و «اعتقاد متناسب با اقدام» قرار می‌دهد.

به رغم این اهمیت و کارکرد، کمتر می‌توان در کشور سراغ از تاملات تبارپژوهانه‌ای گرفت که به نحوه شکل‌گیری جوانب مختلف امنیت در ظرف مناسبات تاریخی-الهیاتی نظر افکنده و پرداخته باشند.

اهداف کارگاه  تبارشناسی امنیت در اسلام نخستین

هدف از این کارگاه توضیح چگونگی انجام این مهم بر پایه رویکردی روش شناختی در وهله نخست، و تطبیق آن بر سیر حوادث و مسیر سوانح تاریخی در پهنه اسلام نخستین (قرن نخست اسلام) در وهله بعدی است. علت انتخاب صدر اسلام برای تطبیق این رویکرد روش شناختی، نحوه‌های متنوع بروز و ظهور مباحث امنیتی در این دوران بسیار خطیر و تاریخ ساز است؛ تنوعی که خبر از نظام‌های آگاهی متعارض و در حال منازعه‌ای این عهد می‌دهد و راه به فهم وجوه ناگفته و نااندیشیده آن می‌گشاید.      

ذیل نگاهی تبارشناسانه بخش مهمی از گفتمان امنیتی اسلام نخستین را باید با در میانه دو جهت گیری اصلی مبارزه و کناره‌گیری دنبال کرد. این دو، به مثابه کنش‌های مرکزی موثر در نحوه‌های ویژه‌ای از اقدام  و عمل سیاسی، صورت بندی‌های هویتی این عهد را آشکار می‌کنند. مشخصا ذیل هر یک از این کنش‌ها ما با الگو-واره‌های امنیتی منحصر به فردی مواجه هستیم.

الگو-واره امنیتی مبارزه، با مسئولیت پذیری در حوزه حکمرانی و الگو-واره کناره گیری با مسئولیت پذیری در حوزه حفظ شرایط موجود همبسته اند. بررسی این الگو-واره‌ها به شناخت نظام‌های آگاهی حاکم بر رفتار‌های ناسازگار با یکدیگر می‌انجامد و درک ما را از رویکرد‌های امنیتی این عهد، فراتر از نگاه‌های ساده سازانه و شعاری مرسوم، به شیوه‌ای بنیادین ارتقاء می‌بخشد.

این کارگاه در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.