چین و روسیه چطور مقابل سلطهجویی فناورانۀ آمریکاییها ایستادهاند؟
به گزارش خبرگزاری آنا، گسترش سلطه شرکتهای بزرگ فناوری آمریکایی بر بخشهایی از اینترنت جهانی، طی سالهای گذشته برای کشورهایی مانند چین و روسیه به یک مسئله اقتصادی و امنیتی تبدیل شده است. این کشورها در واکنش به محدودیتهای خارجی، بهجای وابسته ماندن به خدمات شرکتهای فراملی، توسعه محصولات و زیرساختهای داخلی را در دستور کار قرار دادهاند.
چین در سالهای اخیر این رویکرد را از پلتفرمهای اجتماعی تا فناوریهای پایه گسترش داده است. فشارهای صادراتی آمریکا علیه فناوریهای پیشرفته، از جمله تراشهها و تجهیزات تولید نیمهرسانا، در کنار سیاستهای قبلی پکن برای خودکفایی فناورانه، سرعت بومیسازی را افزایش داده است. گزارشهای جدید نیز نشان میدهد چین در برنامه پنجساله ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، خودکفایی علمی و فناوری و دستیابی به فناوریهای کلیدی در حوزههایی مانند تراشه، نرمافزار پایه و مواد پیشرفته را در اولویت قرار داده است.
روسیه نیز پس از تشدید تحریمهای غرب، سیاست جایگزینی محصولات خارجی با نمونههای داخلی را در حوزههای مختلف دنبال کرده است. این سیاست از موتور جستوجو و شبکه اجتماعی تا تجارت الکترونیکی، خدمات دولت، نرمافزار و زیرساختهای فناوری گسترش یافته است.
از ویچت و یاندکس تا شکلگیری اکوسیستم بومی
چین نشان داد که ساخت یک پیامرسان یا شبکه اجتماعی داخلی بهتنهایی برای کاهش وابستگی کافی نیست و پلتفرم باید به بخشی از زندگی دیجیتال مردم تبدیل شود. ویچت از یک پیامرسان ساده فراتر رفته و قابلیتهایی مانند پرداخت، خرید، مینیاپلیکیشن، خدمات الکترونیکی، ارتباطات سازمانی و تعامل کسبوکارها با مشتریان را در یک محیط واحد جمع کرده است.
چنین الگویی در روسیه نیز با یاندکس دیده میشود. این شرکت که ابتدا بهعنوان موتور جستوجوی روسی فعالیت خود را آغاز کرد، بهتدریج خدماتی مانند نقشه، حملونقل آنلاین، تجارت الکترونیکی، پرداخت دیجیتال و فناوریهای هوش مصنوعی را به اکوسیستم خود اضافه کرد. نتیجه این مسیر، تبدیل یک محصول بومی به مجموعهای از خدمات روزمره و کاهش وابستگی کاربران به نمونههای خارجی بوده است.
تجربه چین نشان میدهد توجه به زبان، فرهنگ و نیازهای کاربران یکی از عوامل مهم موفقیت پلتفرمهای داخلی بوده است. پلتفرمهای چینی بهجای کپی کامل نمونههای غربی، متناسب با رفتار و نیاز کاربران چینی توسعه یافتهاند و بازار بزرگ داخلی نیز امکان رشد آنها را فراهم کرده است.
روسیه نیز مجموعهای از سکوهای بومی را در اختیار دارد؛ VKontakte در حوزه شبکه اجتماعی، Ozon و Wildberries در تجارت الکترونیکی و Gosuslugi در خدمات دولت دیجیتال، نمونههایی از این اکوسیستم هستند. چنین تنوعی نشان میدهد راهبرد جایگزینی فناوری خارجی، زمانی اثرگذارتر میشود که به جای یک محصول، زنجیرهای از خدمات داخلی شکل بگیرد.
تحریم از مانع واردات تا موتور بومیسازی فناوری
تحریم زمانی میتواند به محرک توسعه داخلی تبدیل شود که کشور هدف ظرفیت علمی، بازار داخلی و سیاست صنعتی لازم برای پاسخ به محدودیتها را داشته باشد. تجربه چین در صنعت نیمهرسانا نمونهای روشن از این روند است؛ تحلیل مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی نشان میدهد کنترلهای صادراتی آمریکا از سال ۲۰۲۲ دسترسی چین به برخی تراشهها و تجهیزات پیشرفته را محدود کرد، اما همزمان تلاشهای دولت و صنعت چین برای توسعه تجهیزات و محصولات داخلی را سرعت بخشید.
چین اکنون همین رویکرد را به حوزه هوش مصنوعی نیز گسترش داده است. پکن در برابر محدودیتهای فناوری، توسعه مدلهای بومی و اکوسیستمهای هوش مصنوعی متنباز را دنبال میکند و مقامهای چینی در سال ۲۰۲۶ بر خوداتکایی علمی و فناوری در کنار همکاری و بازبودن اکوسیستمهای فناوری تأکید کردهاند.
روسیه نیز مسیر مشابهی را در حوزه نرمافزار دنبال میکند. برنامههای این کشور برای انتقال بخشهای حساس زیرساخت فناوری اطلاعات به نرمافزارهای روسی، بهطور مشخص با هدف کاهش آثار محدودیتهای خارجی و جایگزینی نمونههای خارجی با راهکارهای داخلی دنبال میشود. اسناد جدید روسیه حتی برای زیرساختهای اطلاعاتی حیاتی، سازوکار انتقال به نرمافزارهای ثبتشده داخلی را پیشبینی کردهاند.
قانون جدید روسیه درباره ایجاد و بهرهبرداری از یک «پلتفرم فناوری» نیز نشان میدهد مسکو تلاش دارد بخشی از سامانههای اطلاعاتی دولتی و زیرساختهای مهم را بر بسترهای تحت کنترل داخلی سامان دهد؛ این قانون از سپتامبر ۲۰۲۷ اجرایی خواهد شد و امنیت اطلاعات و تداوم فعالیت سامانهها را نیز در نظر گرفته است.
استقلال دیجیتال؛ از پلتفرم تا هوش مصنوعی
تجربه چین و روسیه نشان میدهد استقلال دیجیتال صرفاً به معنای داشتن یک پیامرسان یا موتور جستوجوی داخلی نیست. کشورهایی که میخواهند در برابر فشار خارجی آسیبپذیری کمتری داشته باشند، باید زنجیره گستردهتری از فناوری را در اختیار بگیرند؛ زنجیرهای که از پلتفرم و نرمافزار شروع میشود و به داده، رایانش ابری، تراشه، هوش مصنوعی و زیرساختهای حیاتی میرسد.
چین در برنامه پنجساله جدید خود صراحتاً دستیابی به فناوریهای کلیدی در تراشهها، ماشینابزار، تجهیزات پیشرفته، نرمافزار پایه و دیگر حوزههای راهبردی را دنبال میکند. روسیه نیز با ایجاد چارچوبهای جدید برای پلتفرمهای فناوری و الزامهای مرتبط با نرمافزار داخلی، مسیر مشابهی را در جهت کاهش وابستگی دنبال میکند.
واکنشهای متقابل پکن و واشنگتن در سال ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد رقابت فناوری دیگر محدود به یک شرکت یا یک محصول نیست. چین در مرداد امسال در پاسخ به برخی محدودیتهای آمریکا، علاوه بر تحریم چند نهاد آمریکایی، تحقیقات امنیت ملی درباره برخی تجهیزات اداری وارداتی دارای نرمافزار خارجی را آغاز کرد و میزان وابستگی به فناوری خارجی و توان صنایع داخلی را نیز در این بررسی مورد توجه قرار داد.
مسیر چین و روسیه البته یک نسخه واحد و قابل الگوبرداری صد درصدی برای همه کشورها نیست، اما یک پیام روشن دارد، وابستگی فناوری، در شرایط فشار سیاسی و تحریم، میتواند به نقطه آسیبپذیری تبدیل شود و توسعه ظرفیتهای بومی، یکی از راههای کاهش این آسیبپذیری است.
تجربه دو کشور همچنین نشان میدهد بومیسازی موفق زمانی پایدار میشود که از سطح جایگزینی یک محصول خارجی عبور کند و به ایجاد یک زیستبوم کامل فناوری برسد؛ همان مسیری که از پلتفرمهای بومی چین و روسیه آغاز شده و اکنون تا تراشه، نرمافزار و هوش مصنوعی امتداد یافته است.
انتهای پیام/
