به نیت تعجیل در فرج حضرت ولیعصر (عج) رقم میخورد
روایت میرشکاک از یک اختلاف دیدگاه
قرار گرفتن مداوم در آفتاب پوست را زودتر پیر میکند
نور خورشید بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره ماست؛ از روشنایی روز گرفته تا نقشی که در تولید ویتامین D دارد. اما همین منبع طبیعی، در صورت قرار گرفتن طولانیمدت و بدون محافظت، میتواند به یکی از عوامل مهم آسیب به پوست تبدیل شود.
بسیاری از تغییراتی که با افزایش سن روی پوست ظاهر میشوند، تنها نتیجه گذر زمان نیستند؛ بلکه بخشی از آنها حاصل سالها مواجهه با اشعه فرابنفش خورشید است. این اشعه میتواند به تدریج ساختارهای مهم پوست مانند کلاژن و الاستین را تحت تأثیر قرار دهد و روند پیری پوست را سرعت ببخشد.
در همین زمینه، درباره تأثیر اشعه فرابنفش بر پوست، روند پیری زودرس و خطرات احتمالی آن، آناتک با دکتر «بهاره ملک افضلی اردکانی»؛ پزشک متخصص بیماریهای پوست (درماتولوژی)، استادیار و عضو هیات علمی گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران گفتوگو کرده است.
این روزها به دلیل گرمای هوا، خیلی از افراد ساعات زیادی در معرض نور خورشید هستند. اشعه فرابنفش چه آسیبهایی میتواند به پوست وارد کند؟
اشعه آفتاب برای زندگی انسان بسیار ضروری است، اما در عین حال میتواند آسیبهای زیادی نیز به پوست و سایر ارگانها، مانند چشم، وارد کند. نور خورشید در واقع از سه نوع اشعه تشکیل شده است؛ «یو وی اِی» (UVA)، «یو وی بی»(UVB) و «یو وی سی» (UVC).
اشعه UVA بلندترین طول موج را دارد و از شیشه عبور میکند. بنابراین، حتی میتواند وارد منزل شود. اگر مدت طولانی کنار پنجره بایستید یا داخل خودرو باشید، اشعه UVA از شیشه عبور کرده و به پوست شما میرسد. این اشعه میتواند باعث سرطانهای پوستی شود و همچنین در ایجاد آفتابسوختگیهای متوسط نقش داشته باشد.
اشعه UVB طول موج کمتری نسبت به UVA دارد، اما اثرات آن میتواند برای پوست بسیار آسیبزنندهتر باشد. این اشعه در صورت قرار گرفتن طولانیمدت زیر نور آفتاب، میتواند باعث سوختگیهای شدید پوستی و همچنین سرطانهای پوست شود.
اشعه UVC معمولاً توسط لایه اوزون جذب میشود و به سطح زمین نمیرسد، بنابراین در حالت عادی مشکلی ایجاد نمیکند. اما در کشورهایی مانند استرالیا، به دلیل آسیبدیدگی بخشی از لایه اوزون، میزان سرطانهای پوستی بسیار بالاتر است. اشعه UVC همچنین میتواند در صورت نگاه مستقیم به آن، باعث آسیب شدید به چشم و حتی کوری شود.
قرار گرفتن مداوم و متناوب در معرض نور خورشید چه تفاوتی در آسیبهای پوستی ایجاد میکند؟
بهاره ملک افضلی اردکانی: نور خورشید با وجود اینکه برای ما بسیار مفید است، از جمله اینکه باعث روشنایی زندگی ما میشود و در ساخت ویتامین D نقش دارد، اما در عین حال میتواند زیانآور نیز باشد
اگر فردی به طور مداوم در معرض نور آفتاب باشد، مانند افرادی که شغل کشاورزی دارند و سالها زیر نور خورشید کار میکنند، ممکن است دچار آسیبهای مختلفی شود. همچنین افرادی که به طور متناوب در معرض آفتاب قرار میگیرند نیز با مشکلات دیگری روبهرو خواهند شد.
اگر بخواهیم این افراد را تقسیمبندی کنیم، افرادی که سالها به طور مداوم زیر نور آفتاب هستند، بهتدریج دچار پیری زودرس پوست میشوند، زیرا کلاژن و الاستین پوست به مرور تخریب میشود. همچنین این افراد مستعد ابتلا به برخی سرطانهای پوستی، مانند «کارسینوم سلول سنگفرشی» (Squamous Cell Carcinoma)، خواهند شد و پوست آنها به مرور زمان نازکتر میشود.
در مقابل، افرادی که به طور متناوب آفتاب میگیرند، یا از روشهای برنزه کردن مصنوعی استفاده میکنند، بیشتر در معرض اشعه UVB قرار میگیرند. این موضوع میتواند باعث ایجاد نوعی سرطان بسیار خطرناک به نام ملانوما شود که گاهی در عرض چند ماه میتواند جان فرد را بگیرد. به همین دلیل، توصیه میکنیم افراد از آفتاب گرفتن و استفاده از دستگاههای برنزهکننده مصنوعی خودداری کنند.
آفتابسوختگی نیز در این افراد شایعتر است، زیرا معمولاً برای برنزه شدن، مدت زیادی زیر نور آفتاب دراز میکشند یا از دستگاههای برنزهکننده استفاده میکنند. آفتابسوختگی باعث آسیب به پوست میشود و پس از آن، پوست تلاش میکند خود را ترمیم کند. در این فرآیند ترمیم، ممکن است اختلالاتی ایجاد شود و هنگام ترمیم DNA، که اساس حیات سلولهاست، خطاهایی رخ دهد. این خطاها میتوانند زمینهساز ایجاد سرطانهایی مانند ملانوما شوند که خطرناکترین نوع سرطان پوست است و میتواند خیلی سریع جان فرد را تهدید کند.
علاوه بر پوست، نور خورشید ممکن است روی چشم نیز اثر بگذارد. برای مثال، میتواند باعث آبمروارید زودرس شود یا به بخش خلفی چشم آسیب وارد کند. بنابراین، نور خورشید با وجود تمام فوایدی که دارد، میتواند آسیبهای متعددی نیز ایجاد کند و همیشه هم مفید نیست.
طول موجهای نور خورشید چیست و هر کدام چه ضررهایی دارند؟
اگر بخواهم به طور کلی بگویم، نور خورشید با وجود اینکه برای ما بسیار مفید است، از جمله اینکه باعث روشنایی زندگی ما میشود و در ساخت ویتامین D نقش دارد، اما در عین حال میتواند زیانآور نیز باشد. ساخت ویتامین D بسیار اهمیت دارد و بهتر است روزانه حداقل ۱۰ دقیقه در معرض نور آفتاب قرار بگیریم تا بدن بتواند این ویتامین را تولید کند. امروزه در علم پزشکی، ویتامین D را برای تقریباً تمام ارگانهای بدن ضروری میدانند.
متأسفانه در کشور ما، به دلیل آلودگی هوا، نور خورشید بهویژه در تهران به اندازه کافی به سطح زمین نمیرسد و بدن افراد نمیتواند ویتامین D را به مقدار کافی تولید کنند. به همین دلیل، کمبود ویتامین D در کشور ما، بهخصوص در میان خانمها، بسیار شایع است.
بهاره ملک افضلی اردکانی: توصیه ما این است که افراد تا حد امکان از قرار گرفتن غیرضروری در معرض نور خورشید خودداری کنند؛ چه در فصل تابستان و چه در فصل زمستان
خیلیها فکر میکنند فقط آفتابسوختگی خطرناک است. آیا اشعه فرابنفش میتواند بدون اینکه متوجه شویم به پوست آسیب بزند؟
باید بگویم که آفتابسوختگی میتواند فرد را بیشتر مستعد ابتلا به سرطانهای پوست کند. با این حال، چه قرار گرفتن بهصورت متناوب و چه بهصورت مداوم در معرض نور خورشید، هر دو میتوانند آسیبهای ذکرشده را ایجاد کنند. به همین دلیل، توصیه ما این است که افراد تا حد امکان از قرار گرفتن غیرضروری در معرض نور خورشید خودداری کنند؛ چه در فصل تابستان و چه در فصل زمستان.
آیا اشعه فرابنفش فقط در روزهای آفتابی به پوست آسیب میزند یا در روزهای ابری و هنگام قرار گرفتن در سایه هم باید مراقب بود؟
حتی در روزهای ابری نیز اشعههای فرابنفش (UV) میتوانند از ابرها عبور کنند و اثرات خود را بر پوست بگذارند. البته ممکن است شدت این اثرات نسبت به روزهای آفتابی کمتر باشد، اما همچنان وجود دارند. به همین دلیل، حتی در روزهای ابری نیز رعایت اصول محافظت در برابر نور خورشید و پرهیز از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آفتاب ضروری است. ممکن است شما نور مستقیم خورشید را نبینید، اما اشعههای مختلف UV همچنان میتوانند تا حدی اثرات خود را داشته باشند. بنابراین، نباید تصور کرد که در روزهای ابری میتوان بدون نگرانی از منزل خارج شد و از ضدآفتاب یا سایر روشهای محافظت در برابر نور خورشید استفاده نکرد. استفاده از ضدآفتاب و رعایت اصول محافظت، حتی در روزهای ابری نیز حتماً توصیه میشود.
آیا استفاده از ضدآفتاب بهتنهایی برای محافظت از پوست کافی است یا باید همزمان از روشهای دیگری هم استفاده کرد؟
بهاره ملک افضلی اردکانی: نباید تصور کرد که در روزهای ابری میتوان بدون نگرانی از منزل خارج شد و از ضدآفتاب یا سایر روشهای محافظت در برابر نور خورشید استفاده نکرد. استفاده از ضدآفتاب و رعایت اصول محافظت، حتی در روزهای ابری نیز حتماً توصیه میشود
ضدآفتابها برای محافظت از پوست در برابر اشعههای فرابنفش (UV) ساخته شدهاند. اگر به برچسب آنها توجه کنید، شاخصی به نام SPF (Sun Protection Factor) روی آنها درج شده است که معمولاً از SPF ۱۵ شروع میشود و تا اعداد بالاتر نیز ادامه دارد. البته باید توجه داشت که از SPF ۵۰ به بالا، میزان محافظت افزایش چشمگیری پیدا نمیکند.
ضدآفتابهای اولیه عمدتاً از پوست در برابر اشعه UVB محافظت میکنند و استفاده از آنها بسیار مهم است. اما معمولاً همه ضدآفتابها از اشعه UVA محافظت نمیکنند، مگر اینکه روی محصول بهطور مشخص ذکر شده باشد که محافظت در برابر UVA نیز دارد.
برای استفاده صحیح از ضدآفتاب، باید حدود ۱۵ دقیقه قبل از قرار گرفتن در معرض نور خورشید آن را روی پوست استفاده کرد. همچنین لازم است مقدار کافی از ضدآفتاب روی پوست مالیده شود؛ بهطوریکه لایهای مناسب روی سطح پوست ایجاد کند. اثر محافظتی ضدآفتاب معمولاً بیش از ۲ تا ۳ ساعت دوام ندارد. بنابراین، اگر فرد همچنان در معرض نور خورشید باشد، باید ضدآفتاب را هر ۲ تا ۳ ساعت یکبار تمدید کند. همچنین اگر فرد تعریق زیادی داشته باشد یا شنا کرده باشد، لازم است ضدآفتاب زودتر تجدید شود.
در نهایت باید توجه داشت که ضدآفتاب بهتنهایی محافظت کامل در برابر نور خورشید ایجاد نمیکند. به همین دلیل توصیه میشود افرادی که در معرض نور آفتاب قرار دارند، علاوه بر استفاده از ضدآفتاب، از کلاه نیز استفاده کنند. همچنین از آنجا که بسیاری از ضدآفتابها محافظت کاملی در برابر اشعه UVA ندارند، نباید تصور کرد که استفاده از ضدآفتاب بهتنهایی برای محافظت کامل در برابر نور خورشید کافی است.
آیا رنگ پوست در میزان آسیبپذیری در برابر اشعه فرابنفش و سرطان پوست نقش دارد؟
هرچه پوست فرد روشنتر و سفیدتر باشد، در برابر نور خورشید بیشتر دچار آفتابسوختگی میشود. به همین دلیل، افراد با پوست روشن بیشتر در معرض ابتلا به سرطانهای پوست قرار دارند و لازم است با دقت بیشتری از خود در برابر نور خورشید محافظت کنند. توصیه اصلی این است که افراد با پوست روشن تا حد امکان از آفتاب گرفتن خودداری کنند، زیرا بیش از سایر افراد در معرض خطر ابتلا به سرطانهای پوست هستند.
در مقابل، هرچه پوست فرد تیرهتر باشد، به دلیل وجود رنگدانه (ملانین) بیشتر، پوست از محافظت طبیعی بهتری در برابر نور خورشید برخوردار است. به همین دلیل، این افراد تا حدودی مقاومت بیشتری در برابر آسیبهای ناشی از نور خورشید دارند، هرچند همچنان باید از روشهای محافظت در برابر آفتاب استفاده کنند.
اشعه فرابنفش چگونه میتواند زمینهساز بروز سرطانهای پوستی شود و این فرایند از نظر علمی چگونه اتفاق میافتد؟
نور خورشید میتواند به DNA سلولهای پوست آسیب وارد کند. در نتیجه، سلولها مجبور میشوند این آسیب را ترمیم کنند. اگر این فرایند ترمیم بهدرستی انجام شود، مشکلی ایجاد نخواهد شد. اما اگر در روند ترمیم DNA اختلالی به وجود بیاید و ترمیم بهصورت صحیح انجام نشود، ممکن است تغییراتی در سلول ایجاد شود که در نهایت به بروز سرطانهای پوست منجر شود. به همین دلیل است که نور خورشید را یکی از عوامل سرطانزا میدانند؛ زیرا آسیب به DNA و ترمیم نادرست آن میتواند زمینهساز ایجاد سرطانهای پوستی باشد.
انتهای پیام/
