قائم مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان:
چرا حوصله تصمیمگیری نداریم
بیتا بهرامی، یک روانشناس بالینی و استاد دانشگاه آزاد واحد پزشکی تهران، در گفتوگو با آناتک میگوید هنگامی که همهچیز را به ابزارهای هوشمند واگذار میکنیم، توانایی تصمیمگیری و انتخاب از ما گرفته میشود.
آیا ما واقعاً در حال از دست دادن «حوصله» در تصمیمگیری هستیم؟
بهرامی: انسان با نوعی فرسودگی در تصمیمگیری روبهرو است
انسان با نوعی فرسودگی در تصمیمگیری روبهرو است. در روانشناسی شناختی، ما دو سیستم داریم: «سیستم یک» که سریع، شهودی و بدون زحمت است و «سیستم ۲» که تحلیلی، کند و نیازمند تلاش است. ابزارهای مدرن دائما سیستم یک را تغذیه میکنند تا ما را به سمت راحتترین مسیر سوق دهند. در نتیجه، ما «حوصله» فعال کردن سیستم ۲ را نداریم.
یعنی توانایی انتخاب را از دست میدهیم؟
تاحدودی بله، اما بیشتر از آن، ما در حال از دست دادن «عاملیت» هستیم. وقتی از زحمت انتخاب فرار میکنیم، درواقع داریم از اراده خودمان کم میکنیم.
این مسأله چه تأثیری روی «هویت» میگذارد؟
مفهوم «هویت روایی» در روانشناسی میگوید انسان با انتخابهایش، داستان زندگیاش را میسازد. وقتی تصمیمهای انسان براساس پیشنهادهای بهینهشده ماشین شکل بگیرد، او دیگر نویسنده نیست؛ فقط مسافری است که در مسیرهایی که از قبل توسط الگوریتمها طراحی شدهاند حرکت میکند. این، یعنی از دست رفتن حسِ: «من این کار را کردم چون میخواستم».
بهرامی: مرز میان کمک گرفتن از ابزار و اسیر ابزار شدن در حس مالکیت است. اگر بدون هیچ پرسشی، کورکورانه در مسیر پیشبینیشده حرکت کنید، یعنی وابستگی مرضی شکل گرفته است
مرز میان کمک گرفتن از ابزار و اسیر ابزار شدن کجاست؟
مرز در حس مالکیت است. تا زمانی که شما آگاهانه یک پیشنهاد را بررسی میکنید و بر اساس منطق خودتان آن را میپذیرید یا رد میکنید، شما فرمانده هستید. اما اگر بدون هیچ پرسشی، کورکورانه در مسیر پیشبینیشده حرکت کنید، یعنی وابستگی مرضی شکل گرفته است.
چگونه این وابستگی را کم کنیم؟
وابستگی یعنی وقتی ابزار نباشد، فرد دچار اضطراب شده یا احساس کند توان انجام هیچ کاری را ندارد. اگر این مسأله کنترل شود پارادایم فراگیر بهینهسازی میشکند و اراده انتخاب و تصمیمگیری مختل نخواهد شد.
انتهای پیام/
