روسیه نظامنامه اخلاق هوش مصنوعی را منتشر کرد

به  گزارش خبرگزاری آنا، فرایند تدوین «نظامنامه اخلاق هوش مصنوعی» که از اکتبر سال ۲۰۲۱ در روسیه آغاز شده بود، با انتشار متن نهایی این سند به مرحله پایانی رسید. این نظامنامه مجموعه‌ای از اصول، قواعد رفتاری و دستورالعمل‌های اجرایی است که به‌طور مشخص برای کنشگران حوزه هوش مصنوعی تدوین شده و با هدف تبیین نحوه اجرای اصول اخلاقی، ایجاد سازوکار‌های عملی و هدایت توسعه، استقرار و استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی اخلاق‌مدار در هر دو مرحله توسعه و بهره‌برداری تنظیم شده است.

ر فرایند تدوین این نظامنامه با بیش از ۱۰ هزار متخصص حوزه هوش مصنوعی و اخلاق مشورت شده و تاکنون بیش از ۹۰۰ مشارکت‌کننده روسی و ۵۰ مشارکت‌کننده بین‌المللی به آن پیوسته‌اند.

این سند مفادی را برای تعیین مسئول اخلاق هوش مصنوعی، تشکیل کمیسیون‌های تخصصی، تدوین بهترین شیوه‌های اجرایی و ارائه راهنما‌ها و روش‌های عملی برای رعایت اصول اخلاقی در بر می‌گیرد. نظامنامه صرفاً برای کاربرد‌های غیرنظامی طراحی شده و بر امکان توسعه و بومی‌سازی آن در سطوح محلی نیز تأکید دارد.

هدف اصلی از تدوین این سند، پر کردن خلأ‌های اخلاقی در حوزه‌هایی است که هنوز به‌طور کامل تحت پوشش قوانین ملی یا مقررات بین‌المللی قرار نگرفته‌اند. ساختار آن نیز در دو بخش کلی، ملاحظات اخلاقی و شیوه‌های عملی پیاده‌سازی این ملاحظات تنظیم شده و عضویت در آن اختیاری است.

شش اصل کلیدی برای توسعه اخلاق‌مدار هوش مصنوعی

در بخش نخست نظامنامه، شش ملاحظه اساسی برای توسعه و استفاده از هوش مصنوعی تشریح شده است. مهم‌ترین اصل، حفاظت از حقوق و منافع انسان از طریق رویکردی انسان‌محور و انسان‌گرایانه است؛ به گونه‌ای که توسعه فناوری نباید مانع شکوفایی توانایی‌های شناختی، خلاقیت، ارزش‌های فرهنگی و تنوع زبانی انسان شود.

این سند همچنین بر به رسمیت شناختن خودمختاری و اراده آزاد انسان، حفظ استقلال تصمیم‌گیری افراد و پرهیز از توسعه سامانه‌هایی که عمداً به توانایی‌های شناختی انسان آسیب می‌زنند، تأکید می‌کند. کنشگران حوزه هوش مصنوعی موظف‌اند در تمامی مراحل چرخه عمر سامانه‌ها با قوانین ملی و الزامات مسئولیت حقوقی مطابقت داشته باشند، از ایجاد تبعیض در الگوریتم‌ها و داده‌ها جلوگیری کنند و ابزار‌های لازم برای شناسایی و حذف سوگیری‌های تبعیض‌آمیز را توسعه دهند.

از دیگر اصول مطرح‌شده در این نظامنامه می‌توان به مسئولیت‌پذیری مبتنی بر ارزیابی ریسک، احتیاط، عدم آسیب‌رسانی، امنیت داده و اطلاعات، نظارت انسانی بر پیامد‌های هوش مصنوعی، استفاده از سامانه‌ها در راستای اهداف طراحی‌شده و منافع انسانی، اولویت همکاری و اشتراک‌گذاری دانش بر رقابت، و همچنین شفافیت و ارتقای آگاهی عمومی درباره هوش مصنوعی اشاره کرد.

بر اساس این سند، مسئولیت اخلاقی و حقوقی استفاده از هوش مصنوعی همواره متوجه اشخاص حقیقی یا حقوقی خواهد بود و در موارد حساس نیز ارزیابی مستقل شخص ثالث برای بررسی آثار اجتماعی، انسانی و حقوق بشری سامانه‌ها توصیه شده است.

سازوکار اجرایی و مقایسه با توصیه‌نامه یونسکو

بخش دوم نظامنامه به تشریح نحوه اجرای عملی این سند اختصاص دارد. در این بخش، مبانی حقوقی، اصطلاحات مورد استفاده، سازوکار ثبت‌نام و نحوه اجرای نظامنامه به تفصیل بیان شده است.

بررسی تطبیقی این سند با توصیه‌نامه اخلاق هوش مصنوعی یونسکو نشان می‌دهد که نظامنامه روسیه بسیاری از اصول بنیادین این توصیه‌نامه از جمله انسان‌محوری، عدم تبعیض، مسئولیت‌پذیری، ارزیابی ریسک، نظارت انسانی و شفافیت را مبنای خود قرار داده، اما آنها را به دستورالعمل‌های رفتاری و عملیاتی برای کنشگران حوزه هوش مصنوعی تبدیل کرده است.

در مقابل، توصیه‌نامه یونسکو چارچوبی جهانی و سیاست‌محور ارائه می‌دهد که علاوه بر اصول اخلاقی، حوزه‌های گسترده‌ای همچون محیط‌زیست، جنسیت، فرهنگ، آموزش، اقتصاد، سلامت و همکاری‌های بین‌المللی را نیز پوشش می‌دهد و از منظر حکمرانی جهانی، دامنه‌ای جامع‌تر دارد.