زبالههای الکترونیک بحران جدید زندگی دیجیتال است
طبق گزارش «سازمان جهانی بهداشت»، در سال ۲۰۲۲، بیش از ۶۲ میلیون تن زباله الکترونیک در جهان تولید شده است؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۱۰ حدود ۸۲ درصد افزایش نشان میدهد. گزارش «پایش جهانی زبالههای الکترونیک» سازمان ملل نیز نشان میدهد این روند همچنان ادامه دارد و حجم این پسماندها هر سال حدود ۲٫۶ میلیون تن افزایش مییابد. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ میزان زبالههای الکترونیک جهان به ۸۲ میلیون تن برسد؛ در حالی که سرعت تولید آنها چندین برابر میزان بازیافت است.
گجتهای کوچک سهم بزرگی در این بحران دارند
پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ میزان زبالههای الکترونیک جهان به ۸۲ میلیون تن برسد؛ در حالی که سرعت تولید آنها چندین برابر میزان بازیافت است
کارشناسان میگویند دیگر فقط تلفنهای همراه و لپتاپها عامل اصلی این بحران نیستند. گجتهای کوچک و روزمره نیز سهم قابلتوجهی در افزایش این پسماندها دارند. وسایلی مانند مایکروفر، اسپیکرهای هوشمند، مسواکهای برقی و دستگاههای مبتنی بر اینترنت اشیا (IoT) در مجموع حدود یک سوم زبالههای الکترونیک جهان را تشکیل میدهند. با این حال تنها حدود ۱۲ درصد از این تجهیزات، بازیافت و بخش عمده آنها در محلهای دفن زباله انباشته میشود.
در سالهای اخیر حتی محصولات جدیدی مانند ویپها یا سیگارهای الکترونیک یک بار مصرف نیز به این بحران اضافه شدهاند. بر اساس گزارش سازمان ملل، فروش این محصولات احتمالاً تا سال ۲۰۳۰ سالانه حدود ۳۱ درصد رشد خواهد داشت. با وجود این رشد، بسیاری از این دستگاهها به دلیل نبود زیرساختهای مناسب برای بازیافت باتریها، فلزات و پلاستیکهایشان مستقیماً در سطل زباله انداخته میشوند.
مواد سمی در زبالههای الکترونیک
کارشناسان هشدار میدهند زبالههای الکترونیک تنها به دلیل حجم زیادشان نگرانکننده نیستند، بلکه ترکیبات شیمیایی خطرناک موجود در آنها نیز تهدیدی جدی به شمار میرود. این تجهیزات اغلب حاوی موادی مانند سرب، جیوه و کادمیم هستند که در صورت دفع غیراصولی میتوانند وارد خاک، آبهای زیرزمینی و هوا شوند.
«فرانکو آمالفی»، مدیر ابتکارات راهبردی توسعه پایدار در شرکت «Capgemini»، یک شرکت فناوری اطلاعات، در گفتوگو با «Forbes» اشاره میکند که زبالههای الکترونیک یکی از سریعترین بحرانهای زیستمحیطی در حال رشد است. به گفته او، وجود برخی فلزات در این تجهیزات در صورت مدیریت نادرست میتواند برای سلامت انسان خطرناک باشد. او تأکید میکند که تولیدکنندگان باید محصولاتی طراحی کنند که علاوه بر دوام و قابلیت تعمیر، در پایان عمر نیز به راحتی بازیافت شوند.
ارزش پنهان زبالههای دیجیتال
افزایش سریع زبالههای الکترونیک تا حد زیادی به تغییرات مداوم فناوری و کاهش قیمت دستگاههای جدید مرتبط است. بسیاری از کارشناسان همچنین به پدیده «کهنگی عمدی» اشاره میکنند؛ رویکردی که در آن محصولات با عمر مفید کوتاهتر طراحی میشوند تا کاربران به خرید مدلهای جدیدتر ترغیب شوند
با وجود خطرات زیستمحیطی، کارشناسان معتقدند زبالههای الکترونیک در صورت بازیافت صحیح میتوانند منابع ارزشمندی از مواد اولیه باشند. فلزات گرانبهایی مانند طلا، نقره، مس، پالادیوم، پلاتین، آلومینیوم و تانتالوم در قطعات الکترونیک وجود دارند و بازیافت آنها میتواند هزینه تولید تجهیزات جدید را کاهش دهد.
«آرگو آلانییت»، مدیرعامل پلتفرم بازیافت فناوری اطلاعات «GreenDice» در گفتوگو با Forbes، اعلام کرده است که شفافیت در فرآیند بازیافت میتواند نقش مهمی در حل این بحران داشته باشد. او اعلام میکند که کاربران و سازمانها باید بتوانند مسیر کامل دستگاهی را که برای بازیافت تحویل میدهند، دنبال کنند.
به گفته او بسیاری از افراد ترجیح میدهند بدانند چه اتفاقی برای دستگاههای قدیمیشان میافتد، نه اینکه تنها آنها را تحویل دهند و از سرنوشتشان بیاطلاع بمانند. آلانییت همچنین معتقد است اگر مواد ارزشمند موجود در این دستگاهها به درستی بازیافت شوند، میتوانند به کاهش هزینه تولید محصولات جدید کمک کنند.
الگوی مصرف و کهنگی عمدی
افزایش سریع زبالههای الکترونیک تا حد زیادی به تغییرات مداوم فناوری و کاهش قیمت دستگاههای جدید مرتبط است. بسیاری از کارشناسان همچنین به پدیده «کهنگی عمدی» اشاره میکنند؛ رویکردی که در آن محصولات با عمر مفید کوتاهتر طراحی میشوند تا کاربران به خرید مدلهای جدیدتر ترغیب شوند. برآوردها نشان میدهد حدود ۷۵ درصد از رایانههای شخصی فروختهشده در طول تاریخ اکنون به تجهیزات بلااستفاده تبدیل شدهاند.
وضعیت بازیافت در آمریکا
سازمان مدیریت پسماند شهر تهران اعلام کرده است که جمعآوری پسماندهای الکترونیک به سامانه «نوماند» اضافه شده است. در قالب این طرح پایلوت، شهروندان میتوانند از طریق اپلیکیشن «شهرزاد» درخواست اعزام خودرو برای تحویل وسایلی مانند مانیتور، کیس رایانه و باتری را ثبت کنند
در ایالات متحده روند تولید این زبالهها نگرانکننده است. این کشور در سال ۲۰۲۲ حدود ۷٫۲ میلیون تن زباله الکترونیک تولید کرده، اما تنها بخشی از آن به صورت اصولی بازیافت شده است. بر اساس نظرسنجی «CNET»، تنها ۳۹ درصد افراد دستگاههای الکترونیک قدیمی خود را بازیافت میکنند؛ در حالی که ۲۹ درصد از افراد، آنها را در خانه نگه میدارند و ۲۲ درصد نیز مستقیماً در سطل زباله میاندازند؛ اقدامی که در برخی ایالتها غیرقانونی است.
تلاشهای تازه برای مدیریت پسماند در ایران
در ایران نیز مدیریت این نوع پسماندها به تدریج مورد توجه قرار گرفته است. سازمان مدیریت پسماند شهر تهران اعلام کرده است که جمعآوری پسماندهای الکترونیک به سامانه «نوماند» اضافه شده است. در قالب این طرح پایلوت، شهروندان میتوانند از طریق اپلیکیشن «شهرزاد» درخواست اعزام خودرو برای تحویل وسایلی مانند مانیتور، کیس رایانه و باتری را ثبت کنند. مسئولان شهری میگویند این تجهیزات به دلیل وجود موادی مانند آرسنیک، جیوه و روی در صورت مخلوط شدن با زبالههای عادی میتوانند تهدیدی جدی برای سلامت انسان و خاک باشند.
راهکارهایی برای کاهش این بحران
متخصصان محیطزیست تأکید میکنند که مقابله با بحران زبالههای الکترونیک تنها با توسعه فناوریهای بازیافت ممکن نیست و نیازمند تغییر در الگوی مصرف نیز هست. استفاده طولانیتر از دستگاهها، تعمیر تجهیزات به جای تعویض سریع، خرید محصولات دستدوم یا بازسازیشده و تحویل اصولی وسایل الکترونیک به مراکز بازیافت از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش آلودگی و حفظ منابع طبیعی کمک کند.
انتهای پیام/
