از سلبریتیمحوری تا حضور میدانی مردم؛ الگوی اثرگذاری اجتماعی در حال تغییر است
به گزارش خبرنگار آنا، تحولات اجتماعی در ۴۶ روز اخیر و آغاز جنگ رمضان، سبب شده تا بخش قابل توجهی از جامعه نقش فعالتری در رویدادهای میدانی و جمعی بر عهده بگیرد. حضور شبانه و گسترده مردم در میادین نشان میدهد که اتکای آنها به چهرههای مشهور و جریانهای سلبریتیمحور کاهش یافته و بهجای انتظار برای موضعگیری دیگران، خودشان بهعنوان کنشگران اصلی ظاهر شده اند. در چنین فضایی، ارتباطات چهرهبهچهره، تجمعات مردمی و شبکههای واقعی اجتماعی، بهنوعی جایگزین پیامهای سلبریتیها در فضای مجازی شده است.
این تغییر رویکرد باعث شده نوعی خودآگاهی و اعتماد به تصمیم جمعی در میان مردم تقویت شود؛ به گونهای که بسیاری از افراد ترجیح میدهند برای مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و عمومی، به برداشتها و تجربههای مستقیم خود تکیه کنند. همین امر موجب شده نقش نمادین سلبریتیها در هدایت افکار عمومی کمرنگتر شود و مردم، با اتکا به احساس مسئولیت جمعی، در صحنههایی که آن را برای حفظ امنیت، انسجام یا منافع جامعه ضروری میدانند، پیشقدم شوند.
در همین رابطه علی اردشیر انتظاری، استاد دانشگاه علامه طباطبایی در گفتوگو با خبرنگار آنا با اشاره به تحولات میدانی ۴۰-۵۰ روز اخیر اظهار کرد: آنچه در این مدت رخ داده، نشان میدهد مردم از مرحله «سلبریتیمحوری» عبور کردهاند. پیش از این، در بسیاری از موضوعات اجتماعی، بخشی از جامعه نگاهش به موضعگیری چهرههای مشهور بود و حتی برخی جهتگیریهای اجتماعی تحت تأثیر فضای مجازی و اظهارنظر سلبریتیها شکل میگرفت؛ اما امروز شرایط متفاوت شده است.
وی افزود: اکنون این مردم هستند که در میدان حضور دارند و سلبریتیها بیشتر به دنبالروی از افکار عمومی روی آوردهاند. به تعبیر دیگر، جایگاه اثرگذاری تغییر کرده و کنش اجتماعی از پایین به بالا شکل گرفته است.
ضعف رسانههای رسمی و نفوذ رسانههای خارجی پیش از جنگ
این استاد دانشگاه با اشاره به زمینههای شکلگیری وضعیت پیشین گفت: یکی از مشکلات جدی ما در سالهای گذشته، ضعف نفوذ رسانههای رسمی در میان بخشهایی از جامعه بود. در مقابل، رسانههای خارجی توانسته بودند مخاطبان قابل توجهی جذب کنند و بر نگرشها و تحلیلهای افکار عمومی اثر بگذارند.
انتظاری توضیح داد: در چنین فضایی، بخشی از جامعه پیامها و تحلیلهای خود را از طریق شبکههای اجتماعی و چهرههای شناختهشده دریافت میکرد. این وضعیت باعث شده بود برخی سلبریتیها به مرجعیت غیررسمی در حوزه مسائل اجتماعی و حتی سیاسی تبدیل شوند.
تجمعات مردمی؛ شکلگیری یک رسانه جدید در میدان
وی با اشاره به تحولات پس از حوادث اخیر تصریح کرد: اتفاقاتی که رخ داد، بهویژه رخدادهای تلخ و تکاندهندهای که جامعه را درگیر کرد، باعث شد مردم بهصورت مستقیم وارد میدان شوند. تجمعات خیابانی صرفاً اعلام حضور نبود؛ این تجمعات خود به یک رسانه تبدیل شد.
انتظاری گفت: در این گردهماییها، پیامها، نوحهها، سخنرانیها و حتی گفتوگوهای میان مردم، کارکرد رسانهای پیدا کرد. این فضا به بستری برای تبادل معنا، تقویت همبستگی و انتقال پیام تبدیل شد. در واقع، مردم بدون واسطه رسانههای رسمی یا چهرههای مشهور، خودشان پیامرسان شدند.
او این وضعیت را نوعی «بصیرت اجتماعی» توصیف کرد و افزود: در این مقطع، بخش قابل توجهی از جامعه به درکی فراتر از فضای رسانهای پیشین رسید. نوعی آگاهی جمعی شکل گرفت که مردم را نسبت به تهدید بیرونی حساستر و منسجمتر کرد و به تقویت همبستگی ملی انجامید.
ملاحظات سلبریتیها؛ نگرانی از فضای مجازی و فالوورها
این استاد دانشگاه در ادامه به وضعیت سلبریتیها پرداخت و گفت: بخش قابل توجهی از چهرههای مشهور درگیر ملاحظات فضای مجازی هستند. نگرانی از واکنش دنبالکنندگان، از دست دادن فالوورها و کاهش اعتبار یا درآمد ناشی از فعالیت در شبکههای اجتماعی، بر نوع موضعگیری آنان تأثیر میگذارد.
وی توضیح داد: فعالیت در فضای مجازی برای برخی از این افراد صرفاً یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه به منبع اعتبار اجتماعی و حتی اقتصادی تبدیل شده است. طبیعی است که در چنین شرایطی، نسبت به واکنش کاربران حساس باشند و با احتیاط بیشتری موضعگیری کنند.
انتظاری در عین حال تأکید کرد که این احتیاط نباید به «ترک مسئولیت اجتماعی» منجر شود و افزود: در بزنگاههای مهم اجتماعی، انتظار میرود افراد دارای تریبون و مخاطب گسترده، نسبت به تحولات جامعه بیتفاوت نباشند.
ضرورت بازنگری جدی در سیاستهای رسانهای
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آینده رسانهای کشور پس از جنگ اظهار کرد: افکار عمومی اهمیت اساسی دارد و نمیتوان بخشی از جامعه را نادیده گرفت. رسانههای رسمی باید همه مردم را مخاطب خود بدانند.
انتظاری تصریح کرد: سیاست رسانهای نباید بهگونهای باشد که فقط یک بخش خاص از جامعه را پوشش دهد. اگر رسانه ملی میخواهد جایگاه فراگیر داشته باشد، باید تنوع سلیقهها و ذائقههای فرهنگی را در نظر بگیرد.
او با اشاره به ضرورت تجدیدنظر در برخی رویکردها گفت: نمیتوان بدون توجه به نیازها و علایق مخاطب، انتظار حفظ یا افزایش مخاطب را داشت. اگر رسانه رسمی نتواند ارتباط مؤثر برقرار کند، مخاطب به سمت منابع دیگر خواهد رفت. بنابراین بازنگری در سیاستهای محتوایی، قالبهای برنامهسازی و نحوه مواجهه با موضوعات فرهنگی ضروری است.
فرصت تازه برای بازسازی اعتماد رسانهای
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: فضای ایجادشده پس از تحولات اخیر، فرصتی مهم برای رسانههای رسمی است تا با بازسازی رویکردهای خود، اعتماد عمومی را تقویت کنند.
وی افزود: اکنون که همبستگی اجتماعی تقویت شده و مردم حضور فعالی در صحنه دارند، رسانهها میتوانند با اتخاذ سیاستهای منعطفتر و جامعتر، مخاطبان گستردهتری را جذب کرده و از تکرار تجربههای گذشته جلوگیری کنند.
در پایان میتوان نتیجه گرفت که الگوی کنش اجتماعی در جامعه را دگرگون کرده و مردم با حضور میدانی و شکلدادن به یک «رسانه اجتماعیِ درونزا» از نقشآفرینی سلبریتیمحور عبور کردهاند. این دگرگونی، در کنار تقویت همبستگی و آگاهی جمعی، فرصتی تازه برای رسانههای رسمی ایجاد کرده است تا با بازنگری در سیاستهای خود، بازگشت به اعتماد عمومی را رقم بزنند.
انتهای پیام/
