قطع شبکه‌های ارتباطی داخلی در حوادث اخیر، فرصت روایت‌سازی به رسانه‌های بیگانه داد

نشست مدیریت و حکمرانی فضای مجازی در شرایط بحرانی، در پژوهشگاه فضای مجازی با حضور کارشناسان و پژوهشگران این حوزه برگزار شد تا ابعاد مختلف تصمیمات سلبی و تاثیرات آن بر زیست اجتماعی و اقتصادی شهروندان مورد واکاوی قرار گیرد. محمدرضا اصنافی، مدرس و پژوهشگر فضای مجازی در این جلسه با تشریح مفهوم تعدیل‌شوندگی خبر و تفاوت ماهوی رسانه‌های توده‌ای با شبکه‌های اجتماعی، استدلال کرد که تصمیم‌گیران با مسدودسازی مسیر‌های ارتباطی داخلی، ناخواسته جامعه را به سمت پذیرش بی‌چون‌وچرا روایت‌های یک‌سویه سوق می‌دهند و امنیت پایدار کشور را به مخاطره می‌اندازند.

این پژوهشگر فضای مجازی در ابتدای سخنان خود به تشریح پیامد‌های روانی قطع دسترسی به جریان اطلاعات پرداخت. اصنافی معتقد است جامعه با قطع شدن برنامه‌های ارتباطی و گروه‌های مردمی که مبنای فعالیت‌های روزمره هستند، دچار یک خلاء بزرگ می‌شود؛ وضعیتی که بالاترین سطح اضطراب را به شهروندان تحمیل می‌کند.

وی توضیح داد که ایجاد خلاء خبری و ارتباطی به معنای اعمال فشار مستقیم بر روان جامعه است. این مدرس خاطرنشان کرد که شاید بتوان قطعی‌های کوتاه‌مدت یک یا دو روزه را توجیه کرد، اما تداوم این وضعیت برای بازه‌های زمانی طولانی مانند دو هفته یا بیست روز و قطع همزمان شبکه‌های داخلی، سوالات جدی را درباره اهداف و کارکرد این تصمیمات ایجاد می‌کند.

مفهوم تعدیل‌شوندگی خبر یکی از محور‌های اصلی استدلال‌های این کارشناس رسانه بود. اصنافی با مقایسه تلویزیون و ماهواره به عنوان رسانه‌های توده‌ای با شبکه‌های اجتماعی، خاطرنشان کرد که رسانه‌های سنتی ارتباطی یک‌سویه دارند و می‌توانند رفتار توده‌وار و هیجانی ایجاد کنند. برعکس، به باور وی در شبکه‌های اجتماعی، ضرب و شدت خبر به وسیله امکان نقد و مخالفت کاربران گرفته می‌شود. زمانی که خبری منتشر می‌شود و عده‌ای با آن مخالفت می‌کنند یا در صحت آن تردید وارد می‌کنند، حتی اگر مخاطب با آن نقد‌ها موافق نباشد، بذر تردید در ذهن او کاشته می‌شود. او معتقد است همین تردید باعث می‌شود که مخاطب خبر را به عنوان حقیقت مطلق نپذیرد و از رفتار‌های هیجانی پرهیز کند.

وی هشدار داد که قطع اینترنت دقیقاً این مکانیزم دفاعی را از کار می‌اندازد. تصمیم‌گیران از نگاه اصنافی با مسدودسازی فضای مجازی، جامعه را در برابر رسانه‌هایی قرار می‌دهند که به هیچ اصول حرفه‌ای و اخلاقی پایبند نیستند. این رسانه‌ها به دلیل فرم یک‌سویه‌شان، امکان رفتار توده‌ای را فراهم می‌کنند و چون هیچ امکانی برای تعدیل خبر یا مبارزه با اخبار جعلی در داخل وجود ندارد، روایت آن‌ها به تنها حقیقت موجود تبدیل می‌شود. این پژوهشگر تداوم این روند در درازمدت را یک فاجعه ارتباطی قلمداد کرد.

امنیت و تعریف آن در حکمرانی مدرن، بخش دیگری از صحبت‌های این کارشناس بود. اصنافی استدلال کرد که شرط اصلی امنیت، پایداری سیستم است. او یادآور شد که امنیت زمانی محقق شده است که کارکرد‌های اساسی یک سیستم مانند آموزش، اقتصاد و ارتباطات باقی بمانند.

وی تاکید کرد که قطع درازمدت اینترنت، یک فرصت طلایی را برای رسانه‌های خارجی فراهم کرده است تا بدون وجود هیچ روایت رقیبی از داخل، تصویری وحشتناک از ایران بسازند. به گفته وی، این تصویرسازی یک‌جانبه به آنها کمک می‌کند تا حمله به ایران یا تحریم‌های بیشتر را در افکار عمومی دنیا عادی‌سازی کنند و پذیرش اجتماعی جهانی برای اقدامات علیه کشور ایجاد نمایند.

نحوه مدیریت بحران و تبعات اقتصادی آن، دیگر موضوع مورد بحث در این نشست بود. اصنافی با بیان اینکه شیوه کنونی مدیریت بحران خود به عاملی برای تولید بحران‌های جدید تبدیل شده است، به وضعیت وخیم کسب‌وکار‌های دیجیتال اشاره کرد. او یادآور شد که بسیاری از افراد که دغدغه سیاسی نداشته و تنها به دنبال فعالیت اقتصادی در پلتفرم‌ها بودند، اکنون با نابودی معیشت خود رو‌به‌رو شده‌اند. این پژوهشگر معتقد است این گروه از جامعه به این نتیجه می‌رسند که امکان فعالیت تخصصی و اقتصادی در چنین بستری وجود ندارد.

وی در انتها با اشاره به آمار نگران‌کننده تعدیل نیرو در شرکت‌های فناور، از افزایش تعدیل نیرو در دی و بهمن ماه ۱۴۰۴ خبر داد. وی مدعی شد که این افراد عمدتاً از فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های برتر کشور مانند دانشگاه شریف بوده‌اند.