«غوطه‌ور»؛ شنای ناکام فیلمساز با دست‌های بسته

گروه فرهنگ خبرگزاری آنا - سید مرتضی حسینی، محمد جواد حَکمی طلبه فیلمساز جوان پس از ساخت چند فیلم کوتاه همچون «چشم بادومی» و «متولد تهران»، امسال با «غوطه ور» به تهیه‌کنندگی مشترک سعید پروینی و محمدحسین هاشمی گلپایگانی در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر حاضر شده است.

او در این فیلم نیز همچون آثار کوتاهش، موضوع و به تعبیر بهتر آسیبی اجتماعی و روانی را این بار در بستر داستانی پلیسی و جنایی روایت کرده است «همجنس‌گرایی زنان» سوژ‌های ملتهب و رازی مگو در جامعه است، هرچند که متاسفانه متخصصان علوم اجتماعی وروان شناسان از افزایش رواج آن در سال‌های اخیر میگویند که واکاوی علل آن خود موضوع بحث دیگری است.

در این بین، طبیعی است که دست فیلمساز جوان برای مانور دادن روی این انحراف اخلاقی و بیان روان قصه و به تصویر کشیدن رخداد‌ها بسته باشد، امّا این ئسوزه حساس که می‌توانست عامل جذابیت فیلم باشد همچون شمشیری دولبه عمل کرد. این همان تل‌های بود که حکمی در آن گیر کرده و با وجود تلاش فراوان در رهایی از آن ناکام مانده است. او امکان ارائه نمود‌های این انحراف اخلاقی را به شکلی تاثیرگذارتر را ندارد و از سوی دیگر در بیان استعاری و هنری آن (چه در نمود‌ها و چه در ریشه‌های روانی و اجتماعی) نیز ناتوان است. از این رو، مخاطب در نهایت جز با‌اید‌های جذاب و به هدر رفته مواجه نخواهد شد. سوژه‌ای که پای کلیشه‌های تکراری همچون پلیس خسته و تنها که از خانواده درو مانده، بوروکراسی فرسایشی پلیس، تلاش برای دور زدن سیستم توسط قهرمان داستان و ... ذبح می‌شود.

«حسن کارخانه» (محسن قصابیان) که همان پلیس خسته داستان است، بر اثر یک اتفاق با پروند‌های درگیر می‌شود که در قالب کلیشه‌های مرسوم فیلم‌های پلیسی در اختیار فرد دیگری است و همین موضوع آغاز سفر قهرمان در این اثر می‌شود.

بیشتر بخوانید:

«غوطه‌ور»؛ داستانی جنایی به روایت یک طلبه در جشنواره فجر +فیلم

شخصیت‌ها سردرگم و فاقد شناسنامه هستند؛ همکاران حسن کارخانه (مسعود کرامتی و مهران غفوریان) در سکانس‌های تکراری جز غر زدن و درخواست از او برای پرهیز از تک‌روی و دخالت در پرونده هیچ واکنش فعالانه‌ای ندارند؛ آن هم در پرونده جنایی و حساس با چند قربانی که میتواند همه سیستم را با خود درگیر کند. حتی با بی اعتنایی از سرنخ‌هایی که حسن کارخانه برای نگه داشتن مظنون پرونده ارائه کرده است، به بهانه اختلال خواب او و احتمال توهمش عبور می‌کنند. اختلالی که گویا میخواهد یادآور شخصیت «ویل دومر» در فیلم بی‌خوابی کریستوفر نولان باشد، اما با وجود تلاش قصابیان، بیشتر شبیه تقلیدی سردستی از «آل پاچینو» است.

«داستان غوطه‌ور» خیلی دیر آغاز میشود و سکانس‌های تکراری و کش‌دار ابتدای فیلم که در آن شخصیت قربانی با آشفتگی و جیغ‌های گوشخراش به دنبال راه نجات است بیش ز حد طولانی شده؛ کارگردان تلاش دارد این وضعیت را را استفاده از موسیقی رمزآلود تقویت کرده و روح مخاطب را با بی رحمی شخصیت منفی فیلم درگیر کند، اما به نظر میرسد زیاده‌روی در این موضوع بیشتر حوصله تماشاگر را سر میبرد.

همان گونه که اشاره شد، حَکمی به خاطر محدودیت‌ها و محذورات اخلاقی نتوانسته تاثیرات منفی «همجنس‌گرایی» در رخداد‌های فیلم را ارائه دهد و به این ترتیب ریشه‌یابی این عامل و معرفی شخصیت درگیر با آن نیز ابتر و کمرنگ مانده است. با این حال، جسارتِ طرح این موضوع و شناکردن برخلاف جریان آب برای نجات آسیب دیدگان اگرچه ستودنی است، اما دست و پای بسته ناجی غریق و از آن مهم‌تر ندانستن ترفند‌های شنا در این وضعیت، «غوطه‌ور» را به اثری ایستا تبدیل کرده است. فیلمی که نه تنها شخصیت‌های کلیش‌های و با واکنش‌های قابل پیش‌بینی دارد (به استثنای شخصیت منفی آن) که حتی دیالوگ‌ها و نما‌های فیلم هم برای مخاطب تکراری و گاه کسل کننده است.

نمره از ۱۰: چهار

نقطه قوت: ایده مرکزی جذاب و ملتهب بر مبنای یک انحراف اخلاقی و اجتماعی، سکانس پایانی نسبتاً جذاب نقطه ضعف: پرداخت ضعیف به ایده، شخصیت‌پردازی نامناسب (به ویژه برای دو پلیس درگیر با پرونده) ریتم کند سی دقیقه اول، گره‌های ابتدایی و نه چندان پیچیده و انفعال غیرطبیعی پلیس نسبت به سرنخ‌های جدید.

نامزد‌های احتمالی سیمرغ: -

نکته جالب: حضور یک روحانی جوان در جایگاه کارگردان و محمدحسین هاشمی تهیه‌کننده برنامه تلویزیون «محفل» در مقام تهیه‌کننده، بازی مهران غفوریان در نقش سرهنگ پلیس آگاهی.