صغری باباپور استاد دانشگاه آزاد/تولید دانش مواجهه با کرونا///////////

معاونت علوم انسانی
چرا خداوند عالم آميخته با شر را آفريد؟
خانم دکتر صغری باباپور استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد صفادشت
عضو کارگروه دینی و مذهبی (مبانی و روش‌های برخورد با بلایا)
سوال بدين نحو مطرح مي‌گردد، حال كه خداوند به هر دليلي جهان بدون شر خلق نكرده، چه دليلي وجود داشته كه اصلاً آنرا خلق كند؟ آيا بهتر نبود به همان جهان مجرداتي كه خلق كرده بود، اكتفا مي‌كرد و اين همه شر و درد و رنج براي افراد عالم طبيعت ايجاد نمي‌كرد؟
همانطور که بیان شد یکی از پاسخهای بحث این میتواند باشد که شر و بلایا لازمه تعالي روحي انسان است. براي اينكه انسان به استعدادها و قوه هايش رنگ فعليت بدهد و به مدارج برتر صعود نمايد، شر ضروري مي‌باشد. ملاصدرا در اين‌باره مي‌نويسد:
«عالم طبيعت كه با هيولي آميخته است،گر چه در آخرين رتبه ي نزول است ولي سرآغاز صعود نيز مي‌باشد، و به اين دليل مبداء پيدايش انسان كامل و شرط تكون كون جامع است. نفوس انساني كه از خطيرهي قدس الهي هبوط نمودهاند، گرچه دامگه طبيعت، مكاني براي صيد آن‌هاست ولي از همين مكان دانهي معرفت بر مي‌چينند و سلوك مجدد آغاز مي‌كنند و در نهايت به خلافت الهي در جميع نشئات مي‌رسند. پس در آفرينش طبيعت با آن كه جايگاه تزاحم است، خيري كثير است، و حذر كردن از خير كثير به خاطرشري قليل كه در آن راه پيدا مي‌كند، خود شري كثير است.»
نقصی و محدودیتی که در عالم طبیعت موجود است هر زمانی استعداد این را دارد که جلوه خاصی به خود بگیرد، چنانچه سیل و زلزله و انواع طاعون و وبا و دیگر امراض تاکنون دیده شده، و اما چهره جدیدش به صورت ویروسی غیرقابل رویت، ولی با عوارض دیدنی بسیار زیاد میباشد. آنچه مهم است اینست که در این دنیای ناقص و محدود که لازمه اش تحقق جلوههای جدید شرور میباشد، یک انسان مومن با چه نوع نگاهی و دیدگاهی به مسأله توجه نماید.
محشي در ذيل سخنان ملاصدرا نيز مطلبي دارد كه مي‌گويد:
«اگر در عالم ماده، شر تحقق نيابد، وقوع خير و فعليتش، ضروري مي‌شود و به دنبال آن، امكان كمالات اولي و ثانوي مرتفع مي‌گردد. در نتيجه ماده از بين مي‌رود و به مجردات تبديل مي‌شود و نوع هر يك از مواد، منحصر در فرد مي‌شود و معني سوال ما كه «چرا عالم ماده خالي از شرور، خلق نشده است؟» به اين سوال تبديل مي‌گردد كه چرا خداوند سبحان به عالم تجرد، اكتفا نكرد و چرا اساساً عالم ماده را كه همواره شر است، آفريد؟ جواب اين است كه در اين خلق، خير كثير است و اگر شقاوت و ضرر و معصيت و عقاب و مانند آن تحقق نيابد، سعادت و نفع و طاعت و ثواب و مانند آن متحقق نخواهد شد.»
خداوند خواست انسان‌هايي خلق كند كه كامل نيستند، اما با درد و رنج‌هايي كه خلق كرده و بر آن‌ها وارد نموده، استعدادهايي را كه در باطن هر كسي به نوعي وجود دارد، شكوفا گرداند؛ لذا كمالات اولي و ثانوي هر شخصي بروز كرده و خير كثيري از اين جهت عارض انسان‌ها مي‌گردد خيري كه در مقايسه با شر موجود اكثر بوده. از طرف ديگر چه دليلي وجود دارد كه خداوند حكمت تمام افعال خود را براي ما بازگو نمايد، هرچند حکمت بعضي از آنها را بنا بر مصالح بیان نموده است.
يکي از اهداف خلقت انسان، بندگي و عبوديت است؛ بدیننحو که وقتی حکمت کاري براي انسان روشن باشد و او آن کار را انجام دهد، در آن صورت بندهی آن کار مي‌باشد، نه بندهی ذات خداوند. اگر بندهی ذات خدا، در صورت عدم بيان حکمت امري و مجهول ماندن آن، بدون هيچ ترديدي آنرا انجام مي‌دهد.
دربرخي موارد معلوم بودن حكمت برخي افعال به رشد کمال انسان کمک مي‌کند ودر برخي دیگر مجهول بودن آن. به همين دليل است که گفته اند دنبال «سرّ قدر» نباشيد.
راهکارهایی برای افزایش دید معرفتی نسبت به بلایا
تربیت دینی کودکان و اموزش آنها از سنین کودکی و آشنا کردن با مفاهیم قرانی.
گذاشتن مباحث تدبر در قران در دروس دانش آموزان.
گذاشتن درس فلسفه برای کودکان و نوجوانان، و آموزش اندیشیدن و تفکر در دل هر اتفاقی، همانطور که پژوهشگاه علوم انسانی در این زمینه کار میکند.
گذاشتن دروس مهارتهای زندگی و تلفیق آنها با بحثهای تدبر و فلسفه.
در موازی همین آموزشها برای والدین نیز کلاسهای تکمیلی گذاشته شود.
در راستای مهارتهای زندگی، کودکان با سختیها و کاستیها آشنا گردند و حتی در اردویی برنامهریزی شده، آنها را در معرض اتفاقی ناخوشایند قرار دهند و عکس العمل کودکان سنجیده شده و راهکار مقاومت و برخورد با بلایا به آنها آموزش دادهشود.
خانوادهها در این امر دقت نمایند که با توجه به تعداد کم بچه ها در هر خانواده، همه امکانات را برای کودکان فراهم ننمایند، و همانطور که به رشد جسمی کودکان اهمیت میدهند، رشد روحی آنها نیز مدنظر داشته و بدانند که بسیاری از صفات در سایه محرومیت برایشان حاصل میشود، مانند صبر و شکیبایی.
ساختن سریالها و فیلمهایی که در مضمون آن، از دل سختیها، استواریها و محکم شدن افراد بیرون میآید، نه نگاه ترحمآمیز به شخصیت فیلم.
ساختن فیلمهایی از زندگی شخصیتهای مذهبی و نشان دادن تکامل روحی ایشان.