صفویه احیاگر نام و فرهنگ ایران و مروج مذهب اهل بیت بودند

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری آنا، دکتر علی‌­اکبر ولایتی در ویژه‌ ­برنامه‌­ای با عنوان «بازخوانی سیاست­‌های تمدن‌­ساز صفویه» از مجموعه برنامۀ «ایران»، اظهار داشت: وضع کنونی و آیندۀ هر کشوری مبتنی است بر تاریخ آن کشور، و تاریخ، در حقیقت، آینه­‌ای است که می­‌توان با عبرت گرفتن از آن، آیندۀ خودمان را ساخت. در گذشته، اگر تاریخ ما بخش­‌های افتخارآمیزی دارد که دارد و کم هم نیست و مشکلاتی هم داشته، باید آن را تبیین بکنیم تا ما و آیندگان اشتباهات گذشتگان را تکرار نکنیم و اعمال مثبت آن­ها را در پیش بگیریم. تاریخ سیاسی ایران گسست‌­هایی دارد، اما تاریخ فرهنگی ایران پیوسته است. بدون اغراق ما چیزی در حدود ده‌­ هزار سال تاریخ داریم که بخشی از آثار آن مکتوب است و بخشی، آثار به‌­جا مانده از آن سال‌­ها است.

وی ادامه داد: من کشوری را نمی‌­شناسم که تاریخ فرهنگش بیش از ایران باشد. البته چین، بین­‌النهرین و هند به لحاظ عمق فرهنگ در تاریخ، قابل مقایسه با ایران هستند. اما دربارۀ تاریخ سیاسی، این پیوستگی وجود نداشته است و گسست­‌هایی در سراسر تاریخ ایران دیده می‌­شود. این مطلب مهمی است و باید این مطلب را تبیین کرد که اگر دورۀ صفویه از تاریخ ایران برداشته بشود، ما بعد از اسلام چیزی به نام ایران و تاریخ سیاسی ایران نخواهیم داشت؛ البته تاریخ فرهنگی ایران برجای خواهد ماند.

رئیس هیات موسس و هیات امنای دانشگاه آزاد اسلامی اضافه کرد:بعد از تشرف ایرانیان به دین اسلام، حکومت­‌های اموی و بعد، عباسی بر ایران مسلط شدند. این‌­ها مدعی خلافت پیامبر اکرم (ص) بودند، در حالی‌­که اعمال‌شان ضد اسلام بود. مردم ایران در مقابل هر دوی این­ها ایستادند؛ هم بنی­‌امیه را ساقط کردند و هم بنی‌­عباس را ساقط کردند. بنی‌­عباس با فکر ایرانی خواجه نصیرالدین طوسی و توسط هولاکوخان منقرض شد. بعدها همین ایرانی‌­ها در مقابل عثمانی هم که مدعی خلافت پیامبر اکرم (ص) بود ایستادند. ایرانی‌­ها تنها راه نجات را راه اهل­‌بیت (علیهم‌­السلام) می‌­دانستند. نکتۀ مهم این است که در طول تاریخ ایران در دورۀ اسلامی، هیچ­کدام از حکومت‌­هایی که پیش از صفویه، در ایران به قدرت رسیدند نه مدعی احیای ایران شدند و نه چنین تدارکی کردند؛ مثلاً غزنویان نگفتند ما پادشاه ایرانیم، سلجوقیان همین­طور، خوارزمشاهیان همین­طور و دیگران. اما مدعای اصلی صفویه این بود که ما می‌­خواهیم ایران را احیا کنیم. در این راه، دو فاکتور مهم را به کار گرفتند: یکی بخشی از تاریخ اسطوره­ای ایران را که با عقاید اسلامی در تعارض نباشد ترویج کردند و دیگری اسلام ناب را که از نظر شیعیان همان اسلام اهل بیتی است تقویت کردند.

وی گفت: از این نظر، صفویه کارِ کارستانی کردند. حتی پادشاهان صفویه در بسیاری از موارد که مصالح اسلام و تشیع اقتضا می‌­کرد، از نظرات خود صرف­‌نظر می‌­کردند و از ملا احمد اردبیلی، از محقق کرکی، از شیخ بهاءالدین جبل عاملی، از میرفندرسکی، از میرداماد، تبعیت می‌­کردند. این­ها علمایی بودند که تکیه‌­شان بر مردم بود؛ یعنی در دولت صفویه برعکس دولت عثمانی عمل می‌­شد زیرا در عثمانی، شیخ‌­الاسلام را سلطان عثمانی انتخاب می‌­کرد، اما در ایران عهد صفوی، حکم پادشاهیِ شاه صفوی را عالمی چون محقق کَرَکی تنفیذ می‌­کرد و بخشی از اختیارات خود را به عنوان ولی فقیه در غیبت امام زمان (عج) را به شاه صفوی واگذار می­‌کرد.

مجموعه ­برنامۀ «ایران» گفت‌وگویی علمی میان کارشناسان برنامه و دکتر علی­ اکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری در امور بین ­الملل و رئیس هیأت مؤسس و امنای دانشگاه آزاد اسلامی، با موضوع «ایران و هویت ایرانیان» است که هر هفته از شبکۀ دوم سیما پخش می­‌شود.