اتکای مداوم به هوش مصنوعی ممکن است فرصت تفکر مستقل را از ما بگیرد
مقالهای جدید با نام «وقتی هوش مصنوعی بهجای ما فکر میکند: پردهبرداری از پیامدهای شناختی و اجتماعی اتکای بیش از حد به چت جیپیتی» (When AI Thinks for us: unveiling the cognitive and social toll of ChatGPT over-reliance) به پیامدهای شناختی، روانشناختی و اجتماعی استفاده مداوم از هوش مصنوعی میپردازد. بر اساس یافتههای این مقاله، وابستگی به ChatGPT میتواند به تضعیف حافظه، کاهش توانایی تفکر انتقادی و تحلیل مستقل اطلاعات و افزایش وابستگی ذهنی به این فناوری منجر شود. این وابستگی همچنین ممکن است انگیزه افراد برای یادگیری مستقل را کاهش دهد و بر روابط و تعاملات اجتماعی آنها تأثیر بگذارد. با این حال، مقاله تأکید میکند که چت جیپیتی در صورت استفاده آگاهانه میتواند به ابزاری برای تقویت خلاقیت و یادگیری تبدیل شود؛ استفاده زمانی خطرناک میشود که انسان تفکر و تصمیمگیری خود را به آن واگذار کند. زینب فرحت نویسنده این مقاله و استادیار مؤسسه عالی بازرگانی ISC پاریس است که حوزه پژوهشی او بر روابط مصرفکنندگان و برند، تجربه مصرفکننده و تأثیر فناوریهای نوظهور بر رویههای بازاریابی و تحول دیجیتال متمرکز است. او در گفتوگو با آناتک به سوالاتی پیرامون مقاله خود پاسخ میدهد.
اتکای افراد به چت جیپیتی چه تأثیری بر نحوه بهخاطرسپاری و پردازش اطلاعات در زندگی دیجیتال آنها دارد؟
چت جیپیتی دسترسی به اطلاعات و مرور سریع آنها را آسانتر میکند، اما دریافت سریع یک پاسخ و توانایی توضیح دادن آن در زمانی دیگر، دو موضوع متفاوت هستند. برای مثال، تصور کنید از چت جیپیتی میخواهید مقالهای طولانی را خلاصه کند. در عرض چند ثانیه، نکات اصلی مقاله را دریافت میکنید، اما اگر بدون بازگویی این ایدهها با زبان خودتان یا پیوند دادن آنها با دانستههای قبلیتان، سراغ موضوع دیگری بروید، در واقع زمان کمتری را صرف فعالیت ذهنیای کردهاید که به بهخاطرسپاری و درک بهتر مطالب کمک میکند.
در پژوهش اخیرم که در نشریه «Applied Cognitive Psychology» درباره تأثیر اتکای بیش از حد به چت جیپیتی منتشر کردم، با ۴۵ کاربر دائمی این ابزار مصاحبه کردم تا بررسی کنم چت جیپیتی چه جایگاهی در زندگی روزمره آنها دارد. شرکتکنندگان از دشواری بیشتر در بهخاطرسپاری اطلاعات، کمتر زیر سؤال بردن پاسخها و تمایل بیشتر به استفاده از چت جیپیتی هنگام تلاش برای بررسی و تحلیل یک موضوع سخن گفتند. این مصاحبهها تغییراتی را منعکس میکند که کاربران در عادتهای خود احساس کردهاند. با این حال، اینکه چت جیپیتی موجب تغییرات پایدار در حافظه میشود یا خیر، همچنان پرسشی بیپاسخ است.
یک مثال آشنا، درخواست خلاصهسازی یک مقاله طولانی از چت جیپیتی است. شما میتوانید در عرض چند ثانیه نکات اصلی مقاله را دریافت کنید، اما اگر بلافاصله سراغ موضوع دیگری بروید، ممکن است فرصت ارائه ایدهها با زبان خودتان یا پیوند دادن آنها با دانستههای قبلیتان را از دست بدهید. هر دوی این فعالیتها به درک و بهخاطرسپاری مطالبی که خواندهاید کمک میکند. برخی از شرکتکنندگان نیز از استفاده از چت جیپیتی برای تأمل درباره مطالبی که میآموختند سخن گفتند. برای مثال، میتوانید ابتدا خلاصهای از مطلب را با زبان خودتان بنویسید و سپس از چت جیپیتی بپرسید چه نکاتی را از قلم انداختهاید. این روش به شما کمک میکند ضمن بهرهمندی از کمک این ابزار، همچنان بهصورت فعال با محتوای مورد مطالعه درگیر باشید.
چرا برخی افراد از چت جیپیتی بهعنوان ابزاری برای یادگیری استفاده میکنند، در حالی که برخی دیگر برای دریافت پاسخ به آن متکی هستند؟
به نظرم این موضوع به هدف افراد و شرایطی بستگی دارد که در آن قرار دارند. اگر برای انجام کاری مهلت محدودی داشته باشید، دریافت سریع پاسخی کاربردی ممکن است دقیقاً همان چیزی باشد که به آن نیاز دارید، اما اگر بخواهید مفهومی را بهگونهای درک کنید که بتوانید روز بعد آن را برای دیگران توضیح دهید، میتوانید از چت جیپیتی بخواهید راهنماییتان کند یا از شما آزمون بگیرد. یک فرد ممکن است در طول یک روز از هر دو روش استفاده کند.
اعتمادبهنفس نیز اهمیت دارد. وقتی با موضوعی تازه روبهرو هستید، ممکن است ندانید چه سؤالی بپرسید یا چگونه پاسخ دریافتی را ارزیابی کنید. یک پاسخ منسجم و خوشساخت ممکن است این احساس را در شما ایجاد کند که موضوع را درک کردهاید، حتی اگر نتوانید آن را با زبان خودتان توضیح دهید. در پژوهشم مشاهده کردم که کاربران از چت جیپیتی بهعنوان ابزاری برای محک زدن و بررسی ایدههای خود استفاده میکنند. از نظر من، ارزش این ابزار برای یادگیری دقیقاً در همین نقطه آشکار میشود. برای مثال، اگر دانشآموزی پس از تلاش برای حل یک مسئله از چت جیپیتی بپرسد «اشتباه من کجا بود؟»، میتواند از پاسخ دریافتی برای درک این موضوع استفاده کند که دفعه بعد چه کاری را باید به شکل متفاوتی انجام دهد.
افراد چگونه میتوانند در زندگی روزمره از هوش مصنوعی استفاده کنند، بدون آنکه توانایی تفکر مستقل خود را از دست بدهند؟
فکر میکنم یکی از عادتهای مفید این است که پیش از پرسیدن نظر هوش مصنوعی، ابتدا دیدگاه اولیه خود را شکل دهید. اگر در حال تصمیمگیری هستید، لحظهای مکث کنید و بنویسید چه چیزهایی برایتان اهمیت دارند و به کدام گزینه تمایل بیشتری دارید. سپس از هوش مصنوعی بپرسید چه نکاتی را ممکن است نادیده گرفته باشید یا چه عواملی میتواند انتخاب گزینه دیگر را توجیه کند. داشتن یک دیدگاه اولیه به شما مبنایی برای ارزیابی پاسخها میدهد و کمک میکند متوجه شوید چرا ممکن است نظرتان تغییر کند.
میزان تلاشی که صرف میکنید به نوع وظیفه بستگی دارد. من با سپردن اصلاح و روانسازی متن یک ایمیل معمولی به هوش مصنوعی مشکلی ندارم، ولی وقتی پای تصمیمی مهم در میان باشد، ترجیح میدهم واقعیتهایی را که ممکن است نظرم را تغییر دهند بررسی کنم و بتوانم انتخابم را با زبان خودم توضیح دهم.
این همان معیاری است که پیشنهاد میکنم از آن استفاده کنید: پس از بهکارگیری هوش مصنوعی، آیا میتوانید توضیح دهید چه تصمیمی گرفتهاید، چرا به آن تصمیم رسیدهاید و چه عواملی ممکن است باعث شوند در انتخاب خود تجدیدنظر کنید؟
آیا اتکا به هوش مصنوعی برای انجام امور روزمره میتواند در بلندمدت شیوه یادگیری و تصمیمگیری افراد را تغییر دهد؟
فرحت: فکر میکنم یکی از عادتهای مفید این است که پیش از پرسیدن نظر هوش مصنوعی، ابتدا دیدگاه اولیه خود را شکل دهید. اگر در حال تصمیمگیری هستید، لحظهای مکث کنید و بنویسید چه چیزهایی برایتان اهمیت دارند و به کدام گزینه تمایل بیشتری دارید. سپس از هوش مصنوعی بپرسید چه نکاتی را ممکن است نادیده گرفته باشید یا چه عواملی میتواند انتخاب گزینه دیگر را توجیه کند. داشتن یک دیدگاه اولیه به شما مبنایی برای ارزیابی پاسخها میدهد و کمک میکند متوجه شوید چرا ممکن است نظرتان تغییر کند
بله، به نظر من چنین احتمالی وجود دارد؛ زیرا امور روزمره خود فرصتهایی برای تمرین و تقویت مهارتها هستند. اگر بهطور مرتب پیش از آنکه درباره عوامل مهم برای خودتان فکر کنید، از هوش مصنوعی بخواهید گزینهای را پیشنهاد دهد، ممکن است فرصت کمتری برای سنجیدن و ارزیابی مستقل جوانب مختلف یک انتخاب داشته باشید. با گذشت زمان، پرسیدن از هوش مصنوعی پیش از هر اقدامی میتواند به عادتی تبدیل شود که حتی در تصمیمگیریهایی که پیشتر با اطمینان و بهصورت مستقل انجام میدادید نیز تکرار شود. البته این روند میتواند در جهت عکس هم عمل کند. اگر از هوش مصنوعی بخواهید توضیح دهد چرا پاسخ اشتباهی دادهاید یا گزینهای را که نادیده گرفتهاید به شما نشان دهد، ممکن است چیزی بیاموزید که بتوانید در موقعیتهای بعدی به کار بگیرید. مصاحبههای من نشان میدهند کاربران تغییرات عادتهای خود را چگونه توصیف میکنند. پرسش بلندمدت این است که آیا این عادتها بر توانایی افراد برای انجام مستقل کارها تأثیر میگذارد یا خیر.
یافتههای پژوهش شما ممکن است در گروههای سنی مختلف یا میان افرادی با سطوح متفاوت سواد دیجیتال تفاوتهایی داشته باشد؟
تعمیم دادن نتایج مصاحبههای پژوهش بر اساس سن افراد باید محتاطانه انجام شود. به نظرم آنچه ممکن است اهمیت بیشتری داشته باشد، مهارتی است که فرد در حال یادگیری یا تقویت آن است و میزان تجربهای که پیشتر در انجام آن کار داشته است. برای مثال، نوجوانی که از هوش مصنوعی میخواهد مقالهای را از ابتدا برایش بنویسد، ممکن است فرصت تمرین در زمینه ساختاربندی یک استدلال را از دست بدهد. یک فرد بزرگسال که در حال یادگیری زبان جدیدی است نیز در صورتی که پیش از تلاش برای نوشتن پیام به زبان جدید، تمام پیامهای خود را با هوش مصنوعی ترجمه کند، با مسئله مشابهی روبهرو خواهد شد. همچنین معتقدم سواد دیجیتال فراتر از توانایی نوشتن یک دستور یا پرامپت مناسب است. این مهارت شامل دانستن زمان مناسب برای راستیآزمایی یک ادعا، تشخیص کاستیهای یک توضیح و آگاهی از این موضوع است که چه زمانی دانش کافی برای ارزیابی مطمئن یک پاسخ را ندارید. این مهارتها ممکن است حتی در میان افراد همسنوسال نیز تفاوتهای چشمگیری داشته باشند.
برای شناخت تأثیرات بلندمدت استفاده از هوش مصنوعی بر حافظه و تفکر انتقادی انسان، به چه پژوهشهای بیشتری نیاز است؟
مایلم پژوهشهایی انجام شوند که افراد را طی چند ماه دنبال کنند و میان شیوههای مختلف استفاده از هوش مصنوعی تمایز قائل شوند. برای مثال، پژوهشگران میتوانند عملکرد افرادی را که پاسخهای کامل را از هوش مصنوعی دریافت میکنند با افرادی مقایسه کنند که ابتدا خودشان تلاش میکنند همان وظایف را انجام دهند و سپس برای دریافت بازخورد به هوش مصنوعی مراجعه میکنند. آنها میتوانند عملکرد هر دو گروه را هنگام استفاده از هوش مصنوعی اندازهگیری کنند و سپس یک هفته بعد بررسی کنند که افراد چه میزان از مطالب را به خاطر دارند و آیا میتوانند آموختههای خود را بهصورت مستقل در حل مسئلهای جدید به کار بگیرند یا خیر.
در زمینه تفکر انتقادی، بررسی میکردم که آیا افراد میتوانند کیفیت مستندات و اطلاعات ارائه شده را ارزیابی کنند، استدلالهای ضعیف را تشخیص دهند یا توضیح دهند چرا نظرشان را تغییر دادهاند. همچنین مایلم بدانم آیا این تأثیرات با توجه به سن، دانش قبلی یا سطح سواد دیجیتال افراد متفاوت است یا خیر. مهمترین پرسشی که دوست دارم به آن پاسخ داده شود، این است که چه عادتهایی به افراد کمک میکنند مهارتهایی را پرورش دهند که حتی در نبود هوش مصنوعی نیز بتوانند از آنها استفاده کنند.
انتهای پیام/