یک استادیار دانشگاه آزاد اسلامی در گفتوگو با آناتک:
حجت الاسلام کاشانی در جلسه سوم «مبانی فاطمیه»:
در گفت وگو با آنا مطرح شد
اپیدمی خاموشی که گردن کودکان را خم می‌کند
وضعیت نامناسب سر و گردن هنگام کار با تلفن همراه، نابرابری شانه‌ها، مشکلات زانو و انحراف ستون فقرات از جمله مواردی هستند که در بررسی وضعیت قامتی کودکان اهمیت دارند. در کنار این مسائل، وزن و نحوه حمل کوله‌پشتی و حتی طراحی میز و صندلی مدرسه نیز می‌توانند بر سلامت اسکلتی‌عضلانی دانش‌آموزان اثر بگذارند.
در همین زمینه، آناتک با دکتر زهره افشارمند، دکتری تخصصی آسیب‌شناسی و حرکات اصلاحی و استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر گفتوگو کرده است. او که مدیر مرکز رشد واحد‌های فناور این دانشگاه است و ۲۶ سال سابقه تدریس در حوزه‌هایی مانند حرکات اصلاحی، حرکت‌شناسی و آسیب‌شناسی ورزشی دارد، درباره شایع‌ترین ناهنجاری‌های قامتی کودکان، تأثیر استفاده طولانی از گوشی و تبلت، وزن مناسب کوله‌پشتی و راه‌های پیشگیری و اصلاح این مشکلات توضیح می‌دهد.
شایع‌ترین ناهنجاری‌های قامتی که این روز‌ها در کودکان چیست؟
امروزه و در دهه اخیر سندروم «تکست نک» (Text Neck) در دانش‌آموزان به اپیدمی رایجی تبدیل شده است. این سندروم، اصطلاحی است که برای خم کردن گردن به جلو برای مدت طولانی با توجه به کار مداوم با گوشی‌های هوشمند، استفاده از تبلت و لپ‌تاپ استفاده می‌شود. پژوهش‌ها تائید می‌کنند که عارضه «سر به جلو» (Forward Head Posture) با شیوعی بین ۵۰/۴ درصد تا ۶۵/۲ درصد یکی از اصلی‌ترین ناهنجاری‌ها در سطح ساجیتال به شمار می‌رود و همچنین عارضه شانه نابرابر در دانش‌آموزان حدود ۷۴/۱۸ درصد گزارش شده است. پزشکان گزارش می‌دهند که حدود ۳۰ درصد از مشکلات ستون فقرات گردنی به سندرم «تکست نک» مربوط می‌شود.
استفاده طولانی از گوشی و تبلت دقیقا چه فشاری به گردن و ستون فقرات کودک وارد می‌کند؟
هنگامی که گردن در وضعیت عمودی و طبیعی خود و بدون زاویه قرار دارد، ستون فقرات تنها وزن طبیعی سر را که حدودا ۴ تا ۵/۵ کیلوگرم است تحمل می‌کند. با خم شدن سر به سمت پایین، گشتاور وارد بر مهره‌ها به شدت افزایش می‌یابد؛ به طوری که در زاویه ۶۰ درجه، ۲۷ کیلوگرم فشار اضافی بر ساختار‌های گردن تحمیل می‌شود. استفاده روزانه بیش از ۴ ساعت از گوشی و تبلت در کودکان ۷ تا ۱۰ ساله و خم کردن گردن با زاویه ۲۰ درجه یا بیشتر، نیرو‌های گرانشی را ۳ تا ۵ برابر افزایش می‌دهد و عضلات پسین گردن را در معرض اضافه بار مکانیکی قرار می‌دهد و منجر به احساس دائم خستگی، درد و ناراحتی در عضلات پشت گردن و آرتروز زودرس در مهره‌های گردنی خواهد شد.
کیف مدرسه چه وزنی برای چه سنی مجاز است و نشانه کیف نامناسب چیست؟
وزن کوله‌پشتی دانش‌آموز نباید از ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن کودک بیشتر باشد، در واقع سقف ایمن و ایده‌آل برای جلوگیری از فشار اضافه بر ستون فقرات، همان مرز ۱۰ درصد وزن بدن می‌باشد. دبستان (پایه‌های اول تا سوم)، وزن تقریبی دانش‌آموز (۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم)، وزن کیف یا کوله‌پشتی (۲ تا ۲.۵ کیلوگرم)، دبستان (پایه‌های چهارم تا ششم)، وزن تقریبی دانش‌آموز (۳۰ تا ۴۰ کیلوگرم) وزن کیف یا کوله‌پشتی (۳ تا ۴ کیلوگرم) و متوسطه اول و دوم دبیرستان، وزن تقریبی دانش‌آموز (۵۰ تا ۶۰ کیلوگرم) وزن کیف یا کوله‌پشتی (۷.۵ تا ۹ کیلوگرم).
زهره افشارمند: وزن کوله‌پشتی دانش‌آموز نباید از ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن کودک بیشتر باشد
علاوه بر وزن کوله‌پشتی، دو عامل دیگر در آسیب گردن و کمر دانش‌آموزان نقش دارند؛ مدت زمان حمل کیف یا کوله‌پشتی و همچنین نحوه حمل و تنظیم بندها. راه رفتن طولانی‌مدت با کوله‌ای با وزن ۱۵ درصد وزن بدن، فشار مضاعفی بر گودی کمر و مهره‌های گردن وارد می‌کند، از طرفی حتی اگر وزن کوله‌پشتی استاندارد باشد، قرارگیری بند‌های کوله بر روی یک شانه به توزیع نامناسب و نابرابر وزن در یک طرف بدن و در نتیجه گرفتگی عضلات به‌ویژه عضلات گردن و ایجاد درد در آنها منجر می‌شود. از طرف دیگر، باعث وارد کردن فشار زیاد به طور نامناسب و ناهمسان به یک سمت شده و انحنای غیرطبیعی در ستون فقرات را در پی دارد.
آیا این ناهنجاری‌ها در این سن قابل برگشت کامل‌اند یا فقط کنترل می‌شوند؟
خوشبختانه در پاسخ به این سوال بایستی گفت که این ناهنجاری‌ها زمانی که به موقع تشخیص داده شوند و اقدامات لازم برای اصلاح و درمان آن صورت گیرد، به نحو چشمگیری قابل بازگشت خواهند بود، البته اصلاح هر ناهنجاری و عارضه‌ای به زمان نیاز دارد و اینکه دانش‌آموز چه میزان در انجام تمرینات اصلاحی تلاش و کوشش می‌نماید بستگی دارد.
چه زمانی والدین باید نگران شوند و کودک را پیش متخصص ببرند، و چه زمانی نگرانی زیاد است؟
بهتر است والدین برخی علائم هشداردهنده را بشناسند و بدانند چه زمانی باید به متخصص ارتوپدی کودکان مراجعه کنند. اگر والدین متوجه مواردی که اشاره می‌کنم شوند بهتر است کودک معاینه شود. مواردی مانند پرانتزی بودن بیش از حد پا‌ها (زانوی پرانتزی)، ضربدری بودن زانو‌ها (زانوی ضربدری)، به‌خصوص اگر شدید و نامتقارن یا رو به افزایش باشد، تفاوت واضح در طول دو پا، انحراف طرفی ستون فقرات و بیرون زدگی دنده‌ها، نامتقارن بودن چین پهلو‌ها و عدم تقارن شانه‌ها، تغییر شکل غیرطبیعی دست‌ها، پا‌ها یا انگشتان و چرخش غیرطبیعی پا‌ها به داخل یا خارج که باعث اختلال در راه رفتن شود. البته، برخی از این حالت‌ها در سنین مشخصی از رشد طبیعی هستند. آنچه اهمیت دارد شدت، سن کودک، عدم تقارن و روند پیشرفت آنهاست.
آیا چند حرکت اصلاحی ساده وجود دارد که خانواده‌ها بدون تجهیزات خاص در خانه انجام دهند؟
حرکت چین تاک یا غبعب گرفتن برای اصلاح ناهنجاری سر به جلو و اصلاح مهره‌های گردنی. ابتدا فرد ایستاده چانه را به تنه نزدیک می‌نماید و به همین صورت سر را به سمت عقب کشیده و ۱۰ ثانیه نگه‌داشته و ۳۰ مرتبه این‌کار را انجام می‌دهد.
حرکت بعدی بالا بردن شانه‌ها است؛ شانه‌ها را به سمت بالا کشیده به مدت ۱۰ ثانیه نگه‌داشته و آرام و آهسته پایین می‌آوریم و این حرکت را ۳۰ مرتبه انجام می‌دهیم.
بالا کشیدن دست‌ها؛ می‌توانیم با گرفتن دو بطری آب در دست‌ها، دست‌ها را به‌طور کامل بالا کشیده ۱۰ ثانیه نگه‌داشته و به آرامی به جای اول باز گردیم و این حرکت را ۳۰ مرتبه انجام دهیم.
مدرسه‌ها چه تغییری در صندلی، میز یا زمان نشستن می‌توانند بدهند که اثر واقعی داشته باشد؟
مدرسه می‌تواند با چند تغییر نسبتا ساده در صندلی، میز و مدت زمان نشستن دانش‌آموزان، تأثیر واقعی بر کاهش خستگی، درد گردن و کمر، بهبود وضعیت بدنی و افزایش تمرکز بگذارد.
نکته مهم این است که فقط خرید صندلی گران‌قیمت کافی نیست؛ ترکیب طراحی مناسب و فرصت حرکت در طول روز اهمیت بیشتری دارد.
سه اقدام با اولویت بالا عبارت‌اند از تنظیم صندلی و میز متناسب با قد دانش‌آموز، جلوگیری از نشستن طولانی و ایجاد فرصت حرکت در طول کلاس. این تغییرات از نظر عملی قابل اجرا هستند و می‌توان اثرشان را با بررسی دردهای اسکلتی‌عضلانی، خستگی و راحتی دانش‌آموزان ارزیابی کرد.
اگر یک توصیه فوری برای امروز به والدین بدهید، چیست؟
زهره افشارمند: پیام مهم من به والدین این است که فرزندتان را به تحرک تشویق کنید، نه به بی‌حرکتی
پیام مهم من به والدین این است که فرزندتان را به تحرک تشویق کنید، نه به بی‌حرکتی! ورزش منظم از سلامت استخوان‌ها، عضلات و رشد حرکتی کودکان حمایت می‌کند. اجازه ندهید کودک ساعت‌ها پشت میز، گوشی یا کامپیوتر بی‌حرکت بماند. همچنین ارتفاع میز و صندلی را متناسب با قد او تنظیم کنید تا پا‌ها تکیه‌گاه داشته باشند و کمر و گردن در وضعیت راحتی قرار بگیرند.
یادتان باشد که بهترین وضعیت بدن، وضعیتی است که مرتب تغییر می‌کند؛ حرکت و ورزش روزانه بهترین دوست ستون فقرات کودک است.
انتهای پیام/
