سنجش پرتوهای ایکس و گاما با امضای ایرانی؛ تجهیزی راهبردی که ارزبری را کاهش داد
آشکارسازهای پرتو از جمله تجهیزات راهبردی در زنجیره ایمنی هستهای و پرتویی هستند؛ تجهیزاتی که بدون آنها امکان اندازهگیری میزان تابش، کنترل حدود مجاز دریافت پرتو و نظارت بر منابع رادیواکتیو وجود ندارد. امیرمحمد برهانآزاد مدیرعامل شرکت دانشبنیان پارسیان شرق در گفتوگو با آناتک، از روند توسعه این محصول، مزیتهای اقتصادی آن نسبت به نمونههای خارجی و کاربردهای گسترده آن در حوزههای پزشکی، نفت، پتروشیمی و صنایع مختلف سخن گفته است.
برهانآزاد، درباره انگیزه ورود این شرکت به حوزه تولید آشکارساز پرتوهای ایکس و گاما اظهار کرد: «در بازار داخلی خلأ این محصول احساس میشد و نمونهای که بتواند نیاز کشور را بهصورت بومی تأمین کند وجود نداشت. همین موضوع مشوق ما شد تا به سمت طراحی و ساخت این محصول حرکت کنیم. از سوی دیگر، قیمت تمامشده محصول تولید داخل در مقایسه با نمونههای خارجی بسیار پایینتر است.»
آشکارسازی که از مراکز درمانی تا صنایع پرتوزا را پوشش میدهد
وی درباره سازوکار عملکرد این دستگاه توضیح داد: «برای درک بهتر کاربرد دستگاه کافی است به مراکز پزشکی مراجعه کنیم. زمانی که برای تصویربرداری از دست یا سایر اعضای بدن از اشعه ایکس استفاده میشود، پرتو به بدن بیمار تابانده شده و تصویر روی فیلم یا سامانه تصویربرداری ثبت میشود. این اشعه علاوه بر بیمار، برای اپراتور دستگاه نیز میتواند مخاطراتی به همراه داشته باشد.»
برهانآزاد افزود: «دستگاهی که ما تولید کردهایم میزان این اشعه را اندازهگیری میکند. بر اساس ضوابط و مقررات سازمان انرژی اتمی، بیمار یا اپراتور نباید بیش از حد مجاز در معرض پرتو قرار بگیرد؛ زیرا دریافت بیش از اندازه پرتو میتواند منجر به مشکلاتی نظیر سرطان، آب مروارید یا سوختگیهای ناشی از پرتو شود.»
به گفته برهان آزاد، حوزههای کاربردی این محصول بسیار گسترده بوده و در پزشکی (تشخیص و درمان)، صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، تولید فولاد، خودروسازی و ... کاربرد دارد
وی ادامه داد: «این موضوع تنها به حوزه پزشکی محدود نمیشود. در تمام کارخانهها و مراکزی که با مواد پرتوزا سروکار دارند نیز لازم است میزان تشعشعات بهصورت مستمر تحت کنترل باشد. دستگاه ما میزان تشعشعات را اندازهگیری میکند و سپس با استفاده از سایر تجهیزات و سامانههای کنترلی، شرایط ایمن برای فعالیت فراهم میشود.»
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان درباره دقت و حساسیت این محصول گفت: «سازمان انرژی اتمی ایران مراکزی را بهعنوان مراجع کالیبراسیون تأیید صلاحیت کرده است. ما تجهیزات اندازهگیری خود را به این مراکز ارسال میکنیم تا فرآیند کالیبراسیون انجام شود و گواهیهای معتبر مربوطه صادر شود. عملکرد و دقت دستگاه نیز بر همین اساس مورد ارزیابی قرار میگیرد.»
تحریمها مسیر تأمین مواد اولیه را دشوار کرده است
وی درباره تأثیر تحریمها بر توسعه این فناوری اظهار کرد: «تحریمها دسترسی مستقیم به تجهیزات و مواد اولیه موردنیاز را با دشواری همراه کرده است، به همین دلیل امکان خرید مستقیم بسیاری از اقلام وجود ندارد و تأمین مواد اولیه از مسیرهای غیرمستقیم انجام میشود.»
برهانآزاد با اشاره به مزیت اقتصادی این محصول گفت: «اگر امروز بخواهیم یکی از ارزانترین نمونههای خارجی این تجهیزات را تهیه کنیم، قیمت آن کمتر از حدود ۱۰۰ میلیون تومان نخواهد بود؛ در حالی که قیمت تمامشده محصولی که در داخل تولید میکنیم به میزان قابل توجهی کمتر است»
وی درباره رقبای خارجی این محصول بیان کرد: «کشورهای مختلفی در این حوزه فعال هستند. آمریکا و آلمان محصولات شناختهشدهای در این زمینه دارند. بلاروس نیز نمونههای باکیفیتی تولید میکند و فرانسه از دیگر کشورهایی است که در این حوزه حضور دارد.»
بدون آشکارسازهای پرتو، نظارت بر منابع رادیواکتیو ممکن نیست
مدیرعامل شرکت دانشبنیان پارسیان شرق درباره نقش این تجهیزات در ارتقای ایمنی پرتویی گفت: «اساساً بدون وجود چنین تجهیزاتی امکان نظارت بر منابع پرتوزا وجود ندارد. نخستین گام برای کنترل یک منبع رادیواکتیو، اندازهگیری میزان پرتوزایی آن است و این کار از طریق همین دستگاهها انجام میشود.»
وی افزود: «توسط دُزیمترهای ساخته شده، میزان دُز جذبی در بافت اندازهگیری شده و به منظور حفاظت مردم، کارکنان و محیط زیست از آثار زیانبار پرتوگیری، پس از مقایسه با حدود دز که توسط واحد قانونی و یا بواسطهی استانداردهای ملی و بین المللی (آژانس بینالمللی انرژی اتمی) منتشر شده است، اقدامات لازم انجام می شود. این اقدامات می تواند شامل کاهش زمان کار با پرتوها، افزایش فاصله تا مولد پرتو و ایجاد حفاظ پرتویی مناسب باشد.»
سهم بازار هنوز در اختیار محصولات خارجی است
برهانآزاد در پایان با اشاره به وضعیت بازار این تجهیزات در کشور خاطرنشان کرد: «هنوز بخش قابل توجهی از بازار در اختیار نمونههای خارجی است. بسیاری از مجموعهها از گذشته این تجهیزات را در اختیار داشتهاند و همچنان از آنها استفاده میکنند. با این حال، نمونههای داخلی نیز بهتدریج در حال ورود به بازار هستند.»
انتهای پیام/
