پیمایش ملی از شبهای همدلی؛
درباره استفاده ابزاری و ناقص برخی فعالین اصلاح طلبان از سخنان حضرت امیرالمومنین (ع)
زمینخوردگی در سالمندان آغاز زنجیرهای از بیماریها و ناتوانیهاست
وحید راشدی، متخصص سالمندشناسی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با تأکید بر اینکه زمینخوردگی در سالمندان نباید یک اتفاق ساده تلقی شود، گفت: در طب سالمندی، سقوط تنها یک حادثه گذرا نیست، بلکه بهعنوان یک سندرم سالمندی شناخته میشود؛ پدیدهای چندعاملی که از تعامل بیماریهای مزمن، تغییرات فیزیولوژیک مرتبط با افزایش سن، مصرف داروها و حتی شرایط محیطی ایجاد میشود.
وی افزود: مطالعات جهانی نشان دادهاند که حدود یکسوم افراد بالای ۶۵ سال حداقل یکبار در سال زمین میخورند و این میزان در سنین بالاتر افزایش پیدا میکند. پیامدهای این اتفاق میتواند از کبودیهای خفیف تا شکستگی لگن، آسیب مغزی، ناتوانی پایدار، وابستگی و حتی مرگ متغیر باشد.
راشدی ادامه داد: اهمیت موضوع فقط به آسیب جسمی محدود نمیشود، زیرا زمینخوردگی میتواند آغازگر کاهش تحرک، انزوای اجتماعی، افسردگی و افت شناختی باشد و در بسیاری از موارد، نخستین سقوط آغاز روند تدریجی از دست رفتن استقلال سالمند است.
زمینخوردگی؛ نشانه اختلال در عملکرد سیستمهای مختلف بدن
این متخصص سالمندشناسی اظهار کرد: زمینخوردگی در سالمندان معمولاً یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه اغلب نشانهای از اختلال در تعادل سیستمهای مختلف بدن است. با افزایش سن، تغییرات متعددی در بدن رخ میدهد که شامل کاهش قدرت عضلانی، کاهش سرعت واکنش عصبی، اختلال در تعادل، کاهش بینایی و شنوایی و افت عملکرد مفاصل میشود.
وی افزود: هرکدام از این تغییرات ممکن است بهتنهایی مشکل جدی ایجاد نکنند، اما زمانی که در کنار بیماریهایی مانند دیابت، فشار خون بالا، مشکلات قلبی یا بیماریهای عصبی قرار میگیرند، احتمال سقوط به شکل قابلتوجهی افزایش پیدا میکند.
راشدی با اشاره به عوارض ناشی از زمینخوردگی گفت: شکستگی لگن یکی از شایعترین و پرهزینهترین آسیبهای سالمندی است که میتواند منجر به جراحی، بستری طولانیمدت و کاهش شدید کیفیت زندگی شود. همچنین حتی در مواردی که شکستگی وجود ندارد، ضربه به سر میتواند آسیب مغزی ایجاد کند.
وی ادامه داد: بیحرکتی طولانیمدت پس از سقوط نیز یکی دیگر از مشکلات جدی است که میتواند منجر به تحلیل عضلانی، زخم بستر، عفونت و وابستگی بیشتر سالمند به اطرافیان شود.
سقوطهای مکرر میتواند نشانه زوال شناختی باشد
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی درباره ارتباط زمینخوردگی و اختلالات شناختی توضیح داد: رابطه بین سقوط و زوال شناختی کاملاً دوطرفه است. افرادی که دچار اختلال شناختی خفیف یا زوال عقل هستند، بیشتر زمین میخورند، زیرا درک خطر در آنها کاهش یافته و سرعت تصمیمگیری و تمرکز نیز مختل میشود.
وی افزود: از سوی دیگر، برخی مطالعات نشان دادهاند که سقوطهای مکرر میتواند با افزایش خطر بروز اختلالات شناختی همراه باشد. ضربه به سر، حتی اگر خفیف باشد، ممکن است در درازمدت بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد.
راشدی خاطرنشان کرد: در بیماریهایی مانند آلزایمر و پارکینسون، اختلال در تعادل و راهرفتن از علائم اولیه محسوب میشود و زمینخوردگی میتواند پیشدرآمد تشخیص این بیماریها باشد.
وی تأکید کرد: به همین دلیل، سقوط مکرر در سالمندان باید بهعنوان یک علامت هشدار جدی تلقی شود و ارزیابی شناختی دقیق برای این افراد انجام گیرد.
برخی داروها خطر زمینخوردگی را افزایش میدهند
این متخصص سالمندشناسی با اشاره به نقش داروها در بروز سقوط گفت: مصرف همزمان چند دارو یا پُلیفارماسی یکی از عوامل مهم افزایش خطر زمینخوردگی در سالمندان است.
وی افزود: برخی داروها باعث خوابآلودگی، افت فشار خون یا اختلال تعادل میشوند. داروهای آرامبخش و خوابآور، داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب، ضدروانپریشی، داروهای کاهنده فشار خون و برخی داروهای دیابت که موجب افت قند میشوند، از جمله مهمترین گروههای دارویی مرتبط با سقوط هستند.
راشدی ادامه داد: افت فشار خون هنگام ایستادن یا افت فشار وضعیتی نیز از علل شایع زمینخوردگی در سالمندان است که ممکن است در اثر مصرف داروهای قلبی و عروقی تشدید شود.
وی تأکید کرد: بازبینی منظم فهرست داروها توسط پزشک یا داروساز، بهویژه پس از هر بار سقوط، اقدامی ضروری برای پیشگیری از تکرار این اتفاق است.
ضعف عضلانی و سارکوپنیا از عوامل مهم سقوط هستند
راشدی درباره نقش ضعف عضلات در زمینخوردگی سالمندان گفت: با افزایش سن، پدیدهای به نام سارکوپنیا رخ میدهد که به معنای کاهش تدریجی توده و قدرت عضلانی است.
وی افزود: ضعف عضلات، بهویژه در اندامهای تحتانی، باعث میشود سالمند هنگام لغزش یا برخورد ناگهانی نتواند تعادل خود را حفظ کند. همچنین ضعف عضلانی سرعت واکنش بدن را کاهش میدهد و فرد دیرتر میتواند از زمینخوردن جلوگیری کند.
این متخصص سالمندشناسی خاطرنشان کرد: کمتحرکی، سوءتغذیه، کمبود ویتامین D و بیماریهای مزمن از عواملی هستند که روند ضعف عضلانی را تسریع میکنند.
اصلاح محیط خانه میتواند خطر سقوط را کاهش دهد
وی با اشاره به اینکه بخش زیادی از زمینخوردگیها در منزل رخ میدهد، گفت: اصلاح محیط خانه میتواند خطر سقوط را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
راشدی حذف فرشهای لغزنده، استفاده از کفپوش غیرلغزنده در حمام، نصب دستگیره در سرویسهای بهداشتی، تأمین نور کافی در راهروها و اتاقها، استفاده از کفش مناسب در منزل و مرتب نگهداشتن سیمها و وسایل اضافی را از مهمترین اقدامات پیشگیرانه عنوان کرد.
وی افزود: بالا بردن ارتفاع صندلی و تخت و استفاده از نرده در پلهها نیز نقش مؤثری در کاهش خطر زمینخوردگی دارد.
ترس از زمینخوردن میتواند خود به عامل خطر تبدیل شود
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی با اشاره به پیامدهای روانی زمینخوردگی اظهار کرد: ترس از سقوط حتی بدون تجربه قبلی زمینخوردن نیز ممکن است در سالمندان وجود داشته باشد و همین ترس باعث کاهش فعالیت بدنی آنها شود.
وی افزود: کاهش تحرک به مرور زمان منجر به تحلیل عضلانی، کاهش تعادل، افزایش وابستگی و افسردگی میشود و در نهایت خطر سقوط واقعی را بیشتر میکند.
راشدی تأکید کرد: باید میان احتیاط منطقی و ترس فلجکننده تفاوت قائل شد و آموزش، توانبخشی و تمرینهای تعادلی میتواند اعتمادبهنفس سالمندان را افزایش دهد.
هر سقوط نیازمند ارزیابی پزشکی است
این متخصص سالمندشناسی با تأکید بر ضرورت بررسی پزشکی پس از هر بار سقوط گفت: هر زمینخوردگی، حتی اگر بدون آسیب ظاهری باشد، باید جدی گرفته شود.
وی افزود: ارزیابی پزشکی شامل بررسی فشار خون در حالت نشسته و ایستاده، ارزیابی بینایی و شنوایی، بررسی تعادل و الگوی راهرفتن، بازبینی داروها، ارزیابی شناختی و در صورت نیاز انجام آزمایشهای خونی است.
راشدی ادامه داد: در برخی موارد نیز تصویربرداری مغزی برای بررسی آسیبهای داخلی ضرورت پیدا میکند. هدف اصلی این ارزیابیها، یافتن علت زمینهای و جلوگیری از سقوطهای بعدی است.
ورزش مؤثرترین راه پیشگیری از زمینخوردگی است
وی ورزش منظم را مؤثرترین راهکار پیشگیری از سقوط دانست و گفت: تمرینهای ورزشی باید بر سه محور اصلی شامل تقویت عضلات، تمرینهای تعادلی و ورزشهای ترکیبی متمرکز باشند.
راشدی افزود: تمرینهای قدرتی برای تقویت عضلات ران، لگن و ساق پا، تمرینهای تعادلی مانند ایستادن روی یک پا و راهرفتن پاشنه به پنجه و همچنین ورزشهایی مانند تایچی در مطالعات متعدد باعث کاهش خطر سقوط شدهاند.
وی خاطرنشان کرد: برنامههای ورزشی ساختاریافته مانند اُتاگو نیز در سالمندان پرخطر نتایج مطلوبی داشتهاند، اما مهمترین نکته استمرار تمرین و انجام آن زیر نظر متخصص، بهویژه در مراحل اولیه است.
پیشگیری از نخستین سقوط اهمیت زیادی دارد
وحید راشدی در پایان گفت: زمینخوردگی در سالمندان باید بهعنوان هشداری درباره اختلال در تعادل سیستمهای بدن در نظر گرفته شود، زیرا این پدیده میتواند آغاز زنجیرهای از مشکلات جسمی، شناختی و روانی باشد که استقلال فرد را تهدید میکند.
وی افزود: با شناسایی عوامل خطر، بازبینی داروها، تقویت عضلات، اصلاح محیط خانه و انجام ورزش منظم میتوان بخش بزرگی از این خطر را کاهش داد.
این متخصص سالمندشناسی تأکید کرد: آگاهی خانوادهها و خود سالمندان نقش کلیدی در پیشگیری دارد و پیشگیری از نخستین سقوط، بسیار آسانتر و کمهزینهتر از درمان پیامدهای بعدی خواهد بود.
انتهای پیام/
