اقامتگاه‌های بومگردی میراثی که پناهگاه شد

به گزارش خبرگزاری آنا، دکتر محمد فرزاد میرزایی قلعه مدیر عامل زیست بوم گردشگری کشور و پژوهشگر حوزه گردشگری و میراث فرهنگی در گفت‌و‌گو با خبرنگار این خبرگزاری ابراز داشت: اقامتگاه‌های بوم‌گردی واقع در مناطق روستایی و دور از مراکز شهری، عملاً به یکی از مؤلفه‌های عملیاتی پدافند غیرعامل کشور تبدیل شده‌اند؛ چرا که اصل بنیادین پدافند غیرعامل یعنی «پراکندگی جغرافیایی جمعیت و تأسیسات»، در این اقامتگاه‌ها به صورت طبیعی رعایت شده است؛ این موضوع بر این تکیه دارد که  این تأسیسات ذاتاً در بافت‌های روستایی، کوهستانی و کویری مستقر هستند که کمترین میزان تهدید هوایی و موشکی را تجربه می‌کنند.

میرزایی اشاره داشتند که  هنگامی که حملات گسترده دشمن شهر‌های بزرگ مانند تهران، اصفهان، شیراز و قم را هدف قرار داد، جمعیت عظیمی از این کلانشهر‌ها به سمت مناطق امن‌تر حرکت کرد. در این میان، استان‌های مختلفی از جمله استان‌های شمالی کشور به دلیل همسایگی با این مراکز و داشتن تراکم بالای اقامتگاه‌های بوم‌گردی، بیشترین حجم از این مهاجرت اضطراری را پذیرفتند. بر اساس گزارش‌های میدانی، در اسفند و فروردین گذشته بیش از ۷۰ درصد اقامتگاه‌های بوم‌گردی استان‌های مازندران و گیلان به اسکان خانواده‌های تهرانی اختصاص یافت. ظرفیت این اقامتگاه‌ها که پیش از جنگ معمولاً بین ۵ تا ۳۰ نفر بود، در شرایط بحران از طریق استفاده از فضا‌های مشترک، حیاط‌ها و چادر‌های جانبی تا سه برابر افزایش یافت.

مدیرعامل زیست بوم گردشگری کشور اذعان داشتند از منظر پدافند غیرعامل، هجوم این حجم جمعیت به مناطق بوم گردی دو روی دارد، اول روی مثبت آن، تخلیه سریع و پراکنده شدن جمعیت است که به طور مستقیم تلفات انسانی را کاهش داد؛ اما روی منفی آن، فشار طاقت‌فرسا بر زیرساخت‌های محدود همین مناطق است.

محمد فرزاد میرزایی قلعه در ادامه اشاره داشتند که از منظر پدافند غیرعامل، اصل «پوشش و استتار» نیز در این اقامتگاه‌ها به صورت طبیعی رعایت شده است، به صورتی که برخلاف هتل‌های بلندمرتبه شهری که از نظر سنجنده‌های حرارتی و راداری اهداف آشکاری محسوب می‌شوند، اقامتگاه‌های بوم‌گردی با معماری همساز با اقلیم و اغلب با مصالح بومی (خشت، چوب، حصیر، سنگ) دارای ردپای حرارتی و راداری بسیار پایینی هستند که آنها را عملاً در زمره «اهداف کور» برای سامانه‌های شناسایی دشمن قرار می‌دهد. همچنین استقرار این اقامتگاه‌ها در بافت پراکنده روستایی و اغلب در میان باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی، امکان تفکیک آنها از بافت طبیعی را برای سامانه‌های دشمن به حداقل می‌رساند. با وجود این چالش‌ها، تجربه جنگ رمضان نشان داد که وجود شبکه اقامتگاه‌های بوم‌گردی در کشور، یک «لایه دفاعی غیررسمی» ایجاد کرده بود که بدون هیچ هزینه دولتی، توانست ده‌ها هزار نفر از مردم را در بحبوحه حملات دشمن اسکان دهد. این اقامتگاه‌ها علاوه بر اسکان، به دلیل دسترسی به منابع آب محلی (چشمه، قنات، چاه) و باغ‌های اطراف، در تأمین آب و غذای اضطراری نیز نقش مؤثری ایفا کردند.

میرزایی معتقد است از منظر پدافند غیرعامل، حمایت هدفمند از توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی، باید به عنوان یک راهبرد دفاعی غیرمسلحانه در نظر گرفته شود. این تأسیسات در زمان صلح به رونق اقتصاد محلی کمک می‌کنند و در زمان جنگ، بدون نیاز به سرمایه‌گذاری مجدد، به «زیرساخت دوکاربرده» برای اسکان اضطراری و پراکنده‌سازی جمعیت تبدیل می‌شوند.